Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 110

110.1

29.30av pītoṣṇa-pūti-pūyaṃ tu 29.30av pītoṣṇa-pūti-pūyāśru 29.30av
pītoṣṇa-pūti-pūyāsrur
niśi cābhyadhika-kledā sarvaiḥ sarvākṛtiṃ tyajet || 31ab ||
29.31bv sarvaiḥ sarvākṛtis tyajet
antaḥ-sthitaṃ śalyam an-āhṛtaṃ tu karoti nāḍīṃ vahate ca sāsya || 31cd ||
29.31dv karoti nāḍīṃ vahate ca sāsyāt
phenānuviddhaṃ tanum alpam uṣṇaṃ sāsraṃ ca pūyaṃ sa-rujaṃ ca nityam || 31ef ||
29.31ev phenānuviddhaṃ tanum accham uṣṇaṃ
Uttarasthāna
granthiṣv āmeṣu kartavyā yathā-svaṃ śopha-vat kriyā |
bṛhatī-citraka-vyāghrī-kaṇā-siddhena sarpiṣā

110.2

snehayec chuddhi-kāmaṃ ca tīkṣṇaiḥ śuddhasya lepanam |
saṃsvedya bahu-śo granthiṃ vimṛdnīyāt punaḥ punaḥ

110.3

eṣa vāte viśeṣeṇa kramaḥ pittāsra-je punaḥ |
jalaukaso himaṃ sarvaṃ kapha-je vātiko vidhiḥ

110.4

tathāpy a-pakvaṃ chittvainaṃ sthite rakte 'gninā dahet |
sādhv a-śeṣaṃ sa-śeṣo hi punar āpyāyate dhruvam

110.5

30.4dv punar ānahyate drutam
māṃsa-vraṇodbhavau granthī yāpayed evam eva ca |
kāryaṃ medo-bhave 'py etat taptaiḥ phalādibhiś ca tam

110.6

30.5bv pāṭayed evam eva ca
pramṛdyāt tila-digdhena cchannaṃ dvi-guṇa-vāsasā |
śastreṇa pāṭayitvā vā dahen medasi sūddhṛte

110.7

30.6av pramṛjyāt tila-digdhena 30.6dv dahen medasi tūddhṛte
sirā-granthau nave peyaṃ tailaṃ sāhacaraṃ tathā |
upanāho 'nila-harair vasti-karma sirā-vyadhaḥ

110.8

arbude granthi-vat kuryāt yathā-svaṃ su-tarāṃ hitam |
ślīpade 'nila-je vidhyet snigdha-svinnopanāhite

110.9

ajā-śakṛc-chigru-mūla-lākṣā-surasa-kāñjikaiḥ || 8.1+(1)ab ||
30.8.1+(1)bv -lākṣā-rasa-sa-kāñjikaiḥ 30.8.1+(1)bv -lavaṇa-kṣāra-kāñjikaiḥ
upodakā-pattra-piṇḍyā chadair ācchāditaṃ ghanam |
niveśya paṭṭaṃ badhnīyāc chāmyaty evaṃ navārbudam || 8.1+(2) ||
30.8.1+(2)av upodakārka-piṇyāka- 30.8.1+(2)bv -cchadair ācchāditaṃ ghanam
jīrṇe cārka-cchada-sudhā-sāmudra-guḍa-kāñjikaiḥ |
pracchāne piṇḍikā baddhā granthy-arbuda-vilāyanī || 8.1+(3) ||
30.8.1+(3)av jīrṇārdrārka-cchada-sudhā- 30.8.1+(3)bv -sāmudraṃ tulyakāmbubhiḥ
30.8.1+(3)cv pracchanne piṭikāṃ baddhvā 30.8.1+(3)cv pracchānair piṇḍikāṃ
baddhvā
30.8.1+(3)dv granthy-arbuda-vilāyanam
sirām upari gulphasya dvy-aṅgule pāyayec ca tam |
māsam eraṇḍa-jaṃ tailaṃ go-mūtreṇa samanvitam

110.10

jīrṇe jīrṇānnam aśnīyāc chuṇṭhī-śṛta-payo-'nvitam |
traivṛtaṃ vā pibed evam a-śāntāv agninā dahet

110.11

gulphasyādhaḥ sirā-mokṣaḥ paitte sarvaṃ ca pitta-jit |
sirām aṅguṣṭhake viddhvā kapha-je śīlayed yavān

110.12

sa-kṣaudrāṇi kaṣāyāṇi vardhamānās tathābhayāḥ |
limpet sarṣapa-vārtākī-mūlābhyāṃ dhanvayātha-vā

110.13

30.12dv -mūlābhyāṃ dhānyayātha-vā
ūrdhvādhaḥ-śodhanaṃ peyam apacyāṃ sādhitaṃ ghṛtam |
dantī-dravantī-trivṛtā-jālinī-devadālibhiḥ

110.14

śīlayet kapha-medo-ghnaṃ dhūma-gaṇḍūṣa-nāvanam |
sirayāpahared raktaṃ piben mūtreṇa tārkṣya-jam

110.15

palam ardha-palaṃ vāpi karṣaṃ vāpy uṣṇa-vāriṇā |
kāñcanāra-tvacaṃ pītvā gaṇḍa-mālāṃ vyapohati || 14+(1) ||
30.14+(1)bv karṣaṃ voṣṇena vāriṇā
granthīn a-pakvān ālimpen nākulī-paṭu-nāgaraiḥ |
svinnān lavaṇa-poṭalyā kaṭhinān anu mardayet

110.16

śamī-mūlaka-śigrūṇāṃ bījaiḥ sa-yava-sarṣapaiḥ |
lepaḥ piṣṭo ṇmla-takreṇa granthi-gaṇḍa-vilāyanaḥ

110.17

30.16av śamī-mūlaka-śigrūttha- 30.16av śamī-mūlaka-śigrūmā- 30.16bv -bījaḥ
sa-yava-sarṣapaiḥ
30.16bv -bījaiḥ sa-yava-sarṣapaiḥ
kṣuṇṇāni nimba-pattrāṇi kḷptair bhallātakaiḥ saha |
śarāva-saṃpuṭe dagdhvā sārdhaṃ siddhārthakaiḥ samaiḥ || 16+(1) ||
30.16+(1)av jīrṇāni nimba-pattrāṇi 30.16+(1)bv klinnair bhallātakaiḥ saha
30.16+(1)bv kṣiprair bhallātakaiḥ saha
etac chāgāmbunā piṣṭaṃ gaṇḍa-mālā-pralepanam || 16+(2)ab ||
30.16+(2)bv gaṇḍa-mālā-vilepanam
pākon-mukhān srutāsrasya pitta-śleṣma-harair jayet |
a-pakvān evo voddhṛtya kṣārāgnibhyām upācaret

110.18

kākādanī-lāṅgalikā-nahikottuṇḍikī-phalaiḥ |
jīmūta-bīja-karkoṭī-viśālā-kṛtavedhanaiḥ

110.19

30.18bv -nalikottuṇḍikī-phalaiḥ 30.18bv -nalikottuṇḍakī-phalaiḥ 30.18bv
-nahikottaiṇḍukī-phalaiḥ
pāṭhānvitaiḥ palārdhāṃśair viṣa-karṣa-yutaiḥ pacet |
prasthaṃ karañja-tailasya nirguṇḍī-sva-rasāḍhake

110.20

30.19av pathyānvitaiḥ palārdhāṃśair
anena mālā gaṇḍānāṃ cira-jā pūya-vāhinī |
sidhyaty a-sādhya-kalpāpi pānābhyañjana-nāvanaiḥ

110.21

tailaṃ lāṅgalikī-kanda-kalka-pādaṃ catur-guṇe |
nirguṇḍī-sva-rase pakvaṃ nasyādyair apacī-praṇut

110.22

30.21bv -kalka-pāde catur-guṇe
bhadraśrī-dāru-marica-dvi-haridrā-trivṛd-ghanaiḥ |
manaḥśilāla-nalada-viśālā-karavīrakaiḥ

110.23

30.22ac bhadra-śrīdāru-marica- 30.22cv manaḥśilāla-madana-
go-mūtra-piṣṭaiḥ palikair viṣasyārdha-palena ca |
brāhmī-rasārka-ja-kṣīra-go-śakṛd-rasa-saṃyutam

110.24

prasthaṃ sarṣapa-tailasya siddham āśu vyapohati |
pānādyaiḥ śīlitaṃ kuṣṭha-duṣṭa-nāḍī-vraṇāpacīḥ

110.25

30.24cv pānādyaiḥ śīlitaṃ kuṣṭhaṃ 30.24dv duṣṭa-nāḍī-vraṇāpacīḥ
vacā-harītakī-lākṣā-kaṭu-rohiṇi-candanaiḥ |
tailaṃ prasādhitaṃ pītaṃ sa-mūlām apacīṃ jayet

110.26

śarapuṅkhodbhavaṃ mūlaṃ piṣṭaṃ taṇḍula-vāriṇā |
nasyāl lepāc ca duṣṭārur-apacī-viṣa-jantu-jit

110.27

mūlair uttamakāraṇyāḥ pīluparṇyāḥ sahācarāt |
sa-lodhrābhaya-yaṣṭy-āhva-śatāhvā-dvīpi-dārubhiḥ

110.28

30.27av mūlair uttamavāruṇyāḥ 30.27av mūlair uttaravāruṇyāḥ 30.27av
mūlair uttaravāriṇyāḥ
tailaṃ kṣīra-samaṃ siddhaṃ nasye 'bhyaṅge ca pūjitam |
go-'vy-ajāśva-khurā dagdhāḥ kaṭu-tailena lepanam

110.29

30.28cv go-gajāśva-khurā dagdhāḥ
aiṅgudena tu kṛṣṇāhir vāyaso vā svayaṃ mṛtaḥ |
ity a-śāntau gadasyānya-pārśva-jaṅghā-samāśritam

110.30

30.29cv ity a-śāntau gade cānya- 30.29dv -pārśve jaṅghā-samāśritam
vaster ūrdhvam adhas-tād vā medo hṛtvāgninā dahet |
sthitasyordhvaṃ padaṃ mitvā tan-mānena ca pārṣṇitaḥ

110.32

tata ūrdhvaṃ hared granthīn ity āha bhaga-vān nimiḥ || 31ab ||
pārṣṇiṃ prati dvā-daśa cāṅgulāni muktvendra-vastiṃ ca gadānya-pārśve || 31cd ||
vidārya matsyāṇḍa-nibhāni madhyāj jālāni karṣed iti suśrutoktiḥ || 31ef ||
ā-gulpha-karṇāt su-mitasya jantos tasyāṣṭa-bhāgaṃ khuḍakād vibhajya |
ghrāṇārjave 'dhaḥ sura-rāja-vaster bhittvākṣa-mātraṃ tv apare vadanti

110.33

30.32cv ghoṇārjave 'dhaḥ sura-rāja-vaster 30.32dv bhittvākṣa-mātrām apare
vadanti
upanāhyānilān nāḍīṃ pāṭitāṃ sādhu lepayet |
pratyakpuṣpī-phala-yutais tailaiḥ piṣṭaiḥ sa-saindhavaiḥ

110.34

paittīṃ tu tila-mañjiṣṭhā-nāgadantī-niśā-dvayaiḥ |
ślaiṣmikīṃ tila-saurāṣṭrī-nikumbhāriṣṭa-saindhavaiḥ

110.35

śalya-jāṃ tila-madhv-ājyair lepayec chinna-śodhitām |
a-śastra-kṛtyām eṣiṇyā bhittvānte samyag-eṣitām

110.36

kṣāra-pītena sūtreṇa bahu-śo dārayed gatim |
vraṇeṣu duṣṭa-sūkṣmāsya-gambhīrādiṣu sādhanam

110.37

30.36bv bahu-śo pūrayed gatim
yā vartyo yāni tailāni tan nāḍīṣv api śasyate |
piṣṭaṃ cañcu-phalaṃ lepān nāḍī-vraṇa-haraṃ param

110.38

ghoṇṭā-phala-tvak lavaṇaṃ sa-lākṣaṃ būkasya pattraṃ vanitā-payaś ca |
snug-arka-dugdhānvita eṣa kalko vartī-kṛto hanty a-cireṇa nāḍīm

110.39

30.38bv cukrasya pattraṃ vanitā-payaś ca 30.38bv vṛṣasya pattraṃ vanitā-payaś
ca
sāmudra-sauvarcala-sindhu-janma-su-pakva-ghoṇṭā-phala-veśma-dhūmāḥ |
āmrāta-gāyatri-ja-pallavāś ca kaṭaṅkaṭeryāv atha cetakī ca

110.40

30.39dv kaṭaṅkaṭeryāv atha ketakī ca 30.39dv kaṭaṅkaṭeryāv atha dīnikā ca
kalke 'bhyaṅge cūrṇe vartyāṃ caiteṣu śīlyamāneṣu |
a-gatir iva naśyati gatiś capalā capaleṣu bhūtir iva

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc