Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 109
28.44dv vatsaraṃ parihared adhikaṃ ca
Uttarasthāna
kapha-pradhānāḥ kurvanti medo-māṃsāsra-gā malāḥ |
vṛttonnataṃ yaṃ śvayathuṃ sa granthir grathanāt smṛtaḥ
29.1dv sa granthir granthanāt smṛtaḥ
doṣāsra-māṃsa-medo-'sthi-sirā-vraṇa-bhavā nava |
te tatra vātād āyāma-toda-bhedānvito 'sitaḥ
sthānāt sthānāntara-gatir a-kasmād dhāni-vṛddhi-mān |
mṛdur vastir ivānaddho vibhinno 'cchaṃ sravaty asṛk
pittāt sa-dāhaḥ pītābho rakto vā pacyate drutam |
bhinno 'sram uṣṇaṃ sravati śleṣmaṇā nī-rujo ghanaḥ
śītaḥ sa-varṇaḥ kaṇḍū-mān pakvaḥ pūyaṃ sraved ghanam |
doṣair duṣṭe 'sṛji granthir bhaven mūrchatsu jantuṣu
sirā-māṃsaṃ ca saṃśritya sa-svāpaḥ pitta-lakṣaṇaḥ |
māṃsalair dūṣitaṃ māṃsam āhārair granthim āvahet
snigdhaṃ mahāntaṃ kaṭhinaṃ sirā-naddhaṃ kaphākṛtim |
pravṛddhaṃ medurair medo nītaṃ māṃse 'tha-vā tvaci
vāyunā kurute granthiṃ bhṛśaṃ snigdhaṃ mṛduṃ calam |
śleṣma-tulyākṛtiṃ deha-kṣaya-vṛddhi-kṣayodayam
sa vibhinno ghanaṃ medas tāmrāsita-sitaṃ sravet |
asthi-bhaṅgābhighātābhyām unnatāvanataṃ tu yat
29.9av sa vibhinno ghanaṃ medaḥ 29.9bv pūyaṃ tāmrāsitaṃ sravet 29.9cv
asthi-bhagnābhighātābhyām
so 'sthi-granthiḥ padātes tu sahasāmbho-'vagāhanāt |
vyāyāmād vā pratāntasya sirā-jālaṃ sa-śoṇitam
vāyuḥ saṃpīḍya saṃkocya vakrī-kṛtya viśoṣya ca |
niḥ-sphuraṃ nī-rujaṃ granthiṃ kurute sa sirāhvayaḥ
29.11av vāyuḥ prapīḍya saṃkocya
a-rūḍhe rūḍha-mātre vā vraṇe sarva-rasāśinaḥ |
sārdre vā bandha-rahite gātre 'śmābhihate 'tha-vā
vāto 'sram a-srutaṃ duṣṭaṃ saṃśoṣya grathitaṃ vraṇam |
kuryāt sa-dāhaḥ kaṇḍū-mān vraṇa-granthir ayaṃ smṛtaḥ
29.13av vāyuḥ prakupitaḥ kṣipraṃ 29.13bv prāpya marmāśritaṃ vraṇam
sādhyā doṣāsra-medo-jā na tu sthūla-kharāś calāḥ |
marma-kaṇṭhodara-sthāś ca mahat tu granthito 'rbudam
29.14bv na tu sthūlāḥ kharāś calāḥ 29.14dv mahāṃs tu granthito 'rbudam
tal-lakṣaṇaṃ ca medo-'ntaiḥ ṣo-ḍhā doṣādibhis tu tat |
prāyo medaḥ-kaphāḍhya-tvāt sthira-tvāc ca na pacyate
sirā-sthaṃ śoṇitaṃ doṣaḥ saṃkocyāntaḥ prapīḍya ca |
pācayeta tad ānaddhaṃ sāsrāvaṃ māṃsa-piṇḍitam
29.16bv saṃkocyānu prapīḍya ca 29.16bv saṃkocyānu prapīḍya vā 29.16bv
saṃkocyāntaḥ prapīḍya vā
29.16dv sa-srāvaṃ māṃsa-piṇḍa-tām
māṃsāṅkuraiś citaṃ yāti vṛddhiṃ cāśu sravet tataḥ |
ajasraṃ duṣṭa-rudhiraṃ bhūri tac choṇitārbudam
29.17bv vṛddhaṃ cāśu sravet tataḥ
teṣv asṛṅ-māṃsa-je varjye catvāry anyāni sādhayet |
prasthitā vaṅkṣaṇorv-ādim adhaḥ-kāyaṃ kapholbaṇāḥ
doṣā māṃsāsra-gāḥ pādau kālenāśritya kurvate |
śanaiḥ śanair ghanaṃ śophaṃ ślīpadaṃ tat pracakṣate
29.19dv ślīpadaṃ tat pracakṣyate
paripoṭa-yutaṃ kṛṣṇam a-nimitta-rujaṃ kharam |
rūkṣaṃ ca vātāt pittāt tu pītaṃ dāha-jvarānvitam
29.20cv rūkṣaṃ ca vātāt pittāc ca 29.20cv rūkṣaṃ ca ślīpadaṃ vātāt 29.20dv
pittād dāha-jvarānvitam
kaphād guru snigdham a-ruk citaṃ māṃsāṅkurair bṛhat |
tat tyajed vatsarātītaṃ su-mahat su-parisruti
29.21bv citaṃ māṃsāṅkurair mahat
pāṇi-nāsauṣṭha-karṇeṣu vadanty eke tu pāda-vat |
ślīpadaṃ jāyate tac ca deśe 'nūpe bhṛśaṃ bhṛśam
29.22bv vadanty anye tu pāda-vat
meda-sthāḥ kaṇṭha-manyākṣa-kakṣā-vaṅkṣaṇa-gā malāḥ |
sa-varṇān kaṭhinān snigdhān vārtākāmalakākṛtīn
29.23av meda-sthāḥ kaṇṭha-manyākṣi-
avagāḍhān bahūn gaṇḍāṃś cira-pākāṃś ca kurvate |
pacyante 'lpa-rujas te 'nye sravanty anye 'ti-kaṇḍurāḥ
29.24cv pacyante 'lpa-rujas tv anye 29.24dv sravanty anye 'ti-kaṇḍulāḥ
naśyanty anye bhavanty anye dīrgha-kālānubandhinaḥ |
gaṇḍa-mālāpacī ceyaṃ dūrveva kṣaya-vṛddhi-bhāk
tāṃ tyajet sa-jvara-cchardi-pārśva-ruk-kāsa-pīnasām |
a-bhedāt pakva-śophasya vraṇe cā-pathya-sevinaḥ
29.26bv -pārśva-ruk-śvāsa-pīnasām 29.26dv vraṇe vā-pathya-sevinaḥ
anupraviśya māṃsādīn dūraṃ pūyo 'bhidhāvati |
gatiḥ sā dūra-gamanān nāḍī nāḍīva saṃsruteḥ
nāḍy ekān-ṛjur anyeṣāṃ saivāneka-gatir gatiḥ |
sā doṣaiḥ pṛthag eka-sthaiḥ śalya-hetuś ca pañcamī
29.28cv doṣaiḥ pṛthak samastaiś ca
vātāt sa-ruk sūkṣma-mukhī vi-varṇā phenilodvamā |
sravaty abhyadhikaṃ rātrau pittāt tṛḍ-jvara-dāha-kṛt
pītoṣṇa-pūti-pūya-srud divā cāti niṣiñcati |
ghana-picchila-saṃsrāvā kaṇḍūlā kaṭhinā kaphāt
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0