Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 107
26.57av kuryād vātāsṛg-uktaṃ hi 26.57bv -mardanābhyaṅga-śodhanam 26.57bv
mardanābhyaṅga-śodhanam
26.57dv kṣīṇaṃ marmāhatāhatam 26.57dv kṣīṇaṃ marmāhataṃ ca tam
vāsayet taila-pūrṇāyāṃ droṇyāṃ māṃsa-rasāśinam || 57ū̆ab ||
Uttarasthāna
pāta-ghātādibhir dve-dhā bhaṅgo 'sthnāṃ saṃdhy-a-saṃdhitaḥ |
prasāraṇākuñcanayor a-śaktiḥ saṃdhi-mukta-tā
27.1bv bhaṅgo 'sthnaḥ saṃdhy-a-saṃdhi-gaḥ 27.1bv bhaṅgo 'sthnaḥ
saṃdhy-a-saṃdhitaḥ
itarasmin bhṛśaṃ śophaḥ sarvāvasthāsv ati-vyathā |
a-śaktiś ceṣṭite 'lpe 'pi pīḍyamāne sa-śabda-tā
27.2bv sarvāvasthāsv ati-vyathaḥ
samāsād iti bhaṅgasya lakṣaṇaṃ bahu-dhā tu tat |
bhidyate bhaṅga-bhedena tasya sarvasya sādhanam
yathā syād upayogāya tathā tad upadekṣyate |
prājyāṇu-dāri yat tv asthi sparśe śabdaṃ karoti yat
27.4cv prājyāṇu-dāri yac cāsthi
yatrāsthi-leśaḥ praviśen madhyam asthno vidāritaḥ |
bhagnaṃ yac cābhighātena kiñ-cid evāvaśeṣitam
27.5cv bhagnaṃ yad abhighātena 27.5cv bhagnaṃ yad vābhighātena
unnamyamānaṃ kṣata-vad yac ca majjani majjati |
tad duḥ-sādhyaṃ kṛśā-śakta-vātalālpāśinām api
bhinnaṃ kapālaṃ yat kaṭyāṃ saṃdhi-muktaṃ cyutaṃ ca yat |
jaghanaṃ prati piṣṭaṃ ca bhagnaṃ yat tad vivarjayet
27.7av bhinnaṃ kapālaṃ yat kaṭyāḥ
a-saṃśliṣṭa-kapālaṃ ca lalāṭaṃ cūrṇitaṃ tathā |
yac ca bhagnaṃ bhavec chaṅkha-śiraḥ-pṛṣṭha-stanāntare
samyag-yamitam apy asthi dur-nyāsād dur-nibandhanāt |
saṃkṣobhād api yad gacched vi-kriyāṃ tad vivarjayet
27.9dv vi-kriyāṃ tac ca varjayet
ādito yac ca dur-jātam asthi saṃdhir athāpi vā |
taruṇāsthīni bhujyante bhajyante nalakāni tu
27.10cv taruṇāsthīni namyante 27.10dv bhajyante nalakāni ca
kapālāni vibhidyante sphuṭanty anyāni bhūyasā |
athāvanatam unnamyam unnataṃ cāvapīḍayet
27.11av kapālāsthīni bhidyante
āñched atikṣiptam adho-gataṃ copari vartayet |
āñchanotpīḍanonnāma-carma-saṃkṣepa-bandhanaiḥ
27.12av āñched a-vikṣiptam adho-
saṃdhīñ charīra-gān sarvāṃś calān apy a-calān api |
ity etaiḥ sthāpanopāyaiḥ samyak saṃsthāpya niś-calam
27.13dv samyak saṃsthāpya niś-calān
paṭṭaiḥ prabhūta-sarpirbhiḥ veṣṭayitvā sukhais tataḥ |
kadambodumbarāśvattha-sarjārjuna-palāśa-jaiḥ
vaṃśodbhavair vā pṛthubhis tanubhiḥ su-niveśitaiḥ |
su-ślakṣṇaiḥ sa-pratistambhair valkalaiḥ śakalair api
27.15cv su-ślakṣṇaiḥ sa-pratistambhair
kuśāhvayaiḥ samaṃ bandhaṃ paṭṭasyopari yojayet |
śithilena hi bandhena saṃdhi-sthairyaṃ na jāyate
27.16dv saṃdheḥ sthairyaṃ na jāyate
gāḍhenāti rujā-dāha-pāka-śvayathu-saṃbhavaḥ |
try-ahāt try-ahād ṛtau gharme saptāhān mokṣayed dhime
27.17av gāḍhenāpi rujā-dāha-
sādhāraṇe tu pañcāhād bhaṅga-doṣa-vaśena vā |
nyagrodhādi-kaṣāyeṇa tataḥ śītena secayet
27.18bv bhagna-doṣa-vaśena vā 27.18bv bhaṅge doṣa-vaśena vā
taṃ pañca-mūla-pakvena payasā tu sa-vedanam |
sukhoṣṇaṃ vāvacāryaṃ syāc cakra-tailaṃ vijānatā
27.19av pañca-mūla-vipakvena 27.19cc sukhoṣṇam avacāryaṃ syāc
vibhajya deśaṃ kālaṃ ca vāta-ghnauṣadha-saṃyutam |
pratataṃ seka-lepāṃś ca vidadhyād bhṛśa-śītalān
27.20av vibhajya deśa-kālau ca 27.20bv vāta-ghnauṣadha-sādhitam
gṛṣṭi-kṣīraṃ sa-sarpiṣkaṃ madhurauṣadha-sādhitam |
prātaḥ prātaḥ pibed bhagnaḥ śītalaṃ lākṣayā yutam
sa-vraṇasya tu bhagnasya vraṇo madhu-ghṛtottaraiḥ |
kaṣāyaiḥ pratisāryo 'tha śeṣo bhaṅgoditaḥ kramaḥ
27.22cv kaṣāyaiḥ pratisāryo vā
lambāni vraṇa-māṃsāni pralipya madhu-sarpiṣā |
saṃdadhīta vraṇān vaidyo bandhanaiś copapādayet
tān samān su-sthitāñ jñātvā phalinī-lodhra-kaṭphalaiḥ |
samaṅgā-dhātakī-yuktaiś cūrṇitair avacūrṇayet
dhātakī-lodhra-cūrṇair vā rohanty āśu tathā vraṇāḥ |
iti bhaṅga upakrāntaḥ sthira-dhātor ṛtau hime
māṃsalasyālpa-doṣasya su-sādhyo dāruṇo 'nya-thā |
pūrva-madhyānta-vayasām eka-dvi-tri-guṇaiḥ kramāt
27.26bv su-sādho dāruṇo 'nya-thā
māsaiḥ sthairyaṃ bhavet saṃdher yathoktaṃ bhajatāṃ vidhim |
kaṭī-jaṅghoru-bhagnānāṃ kapāṭa-śayanaṃ hitam
27.27bv yathoktaṃ bhajato vidhim
yantraṇārthaṃ tathā kīlāḥ pañca kāryā nibandhanāḥ |
jaṅghorvoḥ pārśvayor dvau dvau tala ekaś ca kīlakaḥ
śroṇyāṃ vā pṛṣṭha-vaṃśe vā vakṣasy akṣakayos tathā |
vimokṣe bhagna-saṃdhīnāṃ vidhim evaṃ samācaret
27.29bv vakṣasy aṃśakayos tathā 27.29bv vaktrasyākṣakayos tathā 27.29dv
vidhim enaṃ samācaret
saṃdhīṃś cira-vimuktāṃs tu snigdha-svinnān mṛdū-kṛtān |
uktair vidhānair buddhyā ca yathā-svaṃ sthānam ānayet
27.30av saṃdhīṃś cira-vimuktāṃś ca 27.30cv uktair vidhānair yuktyā ca
27.30cv uktair vidhānair yuktyā vā
a-saṃdhi-bhagne rūḍhe tu viṣamolbaṇa-sādhite |
āpothya bhaṅgaṃ yamayet tato bhagna-vad ācaret
27.31av a-saṃdhi-bhagne rūḍhe ca 27.31bv viṣamolbaṇa-sādhanaiḥ
bhagnaṃ naiti yathā pākaṃ prayateta tathā bhiṣak |
pakva-māṃsa-sirā-snāyuḥ saṃdhiḥ śleṣaṃ na gacchati
27.32av bhaṅgo naiti yathā pākaṃ
vāta-vyādhi-vinirdiṣṭān snehān bhagnasya yojayet |
catuṣ-prayogān balyāṃś ca vasti-karma ca śīlayet
śāly-ājya-rasa-dugdhādyaiḥ pauṣṭikair a-vidāhibhiḥ |
mātrayopacared bhagnaṃ saṃdhi-saṃśleṣa-kāribhiḥ
glānir na śasyate tasya saṃdhi-viśleṣa-kṛd dhi sā || 35ab ||
lavaṇaṃ kaṭukaṃ kṣāram amlaṃ maithunam ātapam || 35cd ||
vyāyāmaṃ ca na seveta bhagno rūkṣaṃ ca bhojanam || 35ef ||
kṛṣṇāṃs tilān vi-rajaso dṛḍha-vastra-baddhān sapta kṣapā vahati vāriṇi vāsayet |
saṃśoṣayed anu-dinaṃ pravisārya caitān kṣīre tathaiva madhuka-kvathite ca toye
27.36cv saṃśoṣayed anu-dinaṃ pratisārya caitān 27.36cv saṃśoṣayed anu-dinaṃ
pravibhāvya caitān
punar api pīta-payaskāṃs tān pūrva-vad eva śoṣitān bāḍham |
vigata-tuṣān a-rajaskān saṃcūrṇya su-cūrṇitair yuñjyāt
27.37dv saṃcūrṇya vicūrṇitair yuñjyāt
nalada-vālaka-lohitayaṣṭikā-nakha-miśi-plava-kuṣṭha-balā-trayaiḥ |
aguru-kuṅkuma-candana-śārivā-sarala-sarja-rasāmaradārubhiḥ
padmakādi-gaṇopetais tila-piṣṭaṃ tataś ca tat |
samasta-gandha-bhaiṣajya-siddha-dugdhena pīḍayet
27.39bv tila-piṣṭaṃ tataś ca tam
śaileya-rāsnāṃśumatī-kaseru-kālānusārī-nata-pattra-lodhraiḥ |
sa-kṣīraśuklaiḥ sa-payaḥ sa-dūrvais tailaṃ pacet tan naladādibhiś ca
27.40cv tvak-kṣīra-yuktaiḥ payasā sa-dūrvais 27.40cv sa-kṣīra-yuktais payasā
sa-dūrvais
27.40cv sa-kṣīra-yuktais sa-payaḥ sa-dūrvais
gandha-tailam idam uttamam asthi-sthairya-kṛj jayati cāśu vikārān |
vāta-pitta-janitān ati-vīryān vyāpino 'pi vividhair upayogaiḥ
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0