Ashtanga Sangraha · Chapter 6.49

athāto rasāyanavidhiṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ /
dīrghamāyuḥ smṛtiṃ medhāmārogyṃa taruṇaṃ vayaḥ /
prabhā varṇasvaraudāryaṃ dehendriyabalodayam //

vāksiddhiṃ vṛṣatāṃ kāntimavāpnoti rasāyanāt /
lābhopāyo hi śasyānāṃ rasādīnāṃ rasāyanam //

pūrve vayasi madhye vā tatprayojyaṃ jitātmanaḥ /
snigdhasya srutaraktasya viśuddhasya ca sarvathā //

aviśuddhe śarīre hi yukto rāsāyano vidhiḥ /
na bhāti malasaṃsṛṣṭe vastre rāga ivārpitaḥ //

yuktaṃ saṃskārahīnasya samyagapyapramādinaḥ /
yathaiva pauruṣaṃ tadvannasidhyati rasāyanam //

sarve ca doṣā bhavanti grāmyādāhārādamlalavaṇakaṭukakṣāravirudvāsātmyarūkṣābhiṣyandiklinnagurupūtipuryuṣitanavadhānyaśuṣkaśākāmamāṃsatilakulatthadadhiśuktakāñjikapiṣṭānnavirūḍhakaniṣeviṇāṃ divāsvapnastrīmadyanityānāṃ viṣamātimātravyāyāmāyāmasaṅkṣobhitavapuṣāṃ krodhalobhabhayaśokāyāsabahulānā pāpakarmaṇāmasamañjasāhāravihāranirhāraniratānām //

ato nimittaṃ hyaviśuddhaḥ sañjāyate raso vidahyate raktaṃ śithilībhavanti māṃsāni viṣyandate medo dūṣyante doṣā vimucyante sandhayo na sandhīyantesthiṣu majjāno nāpyāyate śukraṃ naujo na balaṃ na vīryam //

tataḥ sa evaṃbhūto glāyati sīdati nidrātandrālasyasamanvitaḥ khidyate nirvidyate nirutsāho 'samarthaḥ śārīramānasānāṃ viśiṣṭānāṃ ceṣṭānāṃ bhraṣṭacchāyo naṣṭasmṛtiralpabuddhirasampādyamānābhilaṣitārtho 'harniśamaniśamaniśaṃ niśvasannadhiṣṭhānabhūto rogāṇāṃ nopāttamapi sarvamāyuravāpnoti //

tasmāt buddhimānapāsya yathoktānāhārādidoṣān nirvāhya ca pūrvopacitān rasāyanaṃ vidhivihitamupaseveta //

tattu dvividhaṃ kuṭīprāveśikaṃ vātātapikaṃ ca /
tatra vīryaprabhāvaprayogaparihāragurutvāt kuṭīprāveśikaṃ mahāphalataram //

tasya vidhiḥ kṣemasubhikṣadhārmikaśaddadhānajananṛpavaidyavipre sulabhamahauṣadhighṛtakṣīrapathyabhojanopakaraṇe grame nagare vā pūrvottarasyāṃdiśi prāgudakpravaṇe suvibhaktavihāroddeśe deśe dṛḍhaghanasumṛṣṭabhittimutsedhavistārasampannāṃ sūkṣmalocanāṃ trigarbhāmṛtusukhāṃ nirvātāṃ pravātaikadeśāṃ prāgdvārāmudagdvārāṃ vā śamīvilvakṣīrivṛkṣaparigṛhītāmaniṣṭendriyārthavātātaparajodhūmasvedakledadaṃśamaśakasarīsṛpavyālabālastrīdāsāntāvasāyināmagamyāṃ sannihitasadvaidyaparicārakopakaraṇāṃ kuṭīṃ kārayet //

tasyāṃ rasāyanārthī śaradi vasante vā śuklapakṣe praśaste ahani pūjayitvā yathārhaṃ devaguruviprān praṇamya brahmadakṣāśviprabhṛtīn parimṛśya suvarṇaghṛtamadhusiddhārthakapriyaṅgurocanāḥ pradakṣiṇīkṛtya gobrāhmaṇānanu praviśet //

tatra saṃśodhanaiḥ śuddhaḥ sukhī jātabalaḥ punaḥ /
brahmacārī dhṛtiyutaḥ śraddadhāno jitendriyaḥ //

dānaśīladayāsatyavratadharmaparāyaṇaḥ /
devatānusmṛtau yukto yuktasvapnaprajāgaraḥ /
priyauṣadhaḥ peśalabāgārabheta rasāyanam //

harītakīmāmalakaṃ saindhavaṃ nāgaraṃ vacām /
haridrāṃ pippalīṃ vellaṃ guḍaṃ coṣṇāmbunā pibet /
snigdhasvinno naraḥ pūrvaṃ tena sādhu viricyate //

tataḥ śuddhaśarīrāya kṛtasaṃsarjanāya ca /
trirātraṃ pañcarātraṃ vā saptāhaṃ vā ghṛtānvitam /
dadyādyāvakamāśuddheḥ purāṇaśakṛto 'thavā //

itthaṃ saṃskṛtakoṣṭhasya rasāyanamupāharet /
yasya yadyaugikaṃ paśyet sarvamālocya sātmyavit //

haraṇāt sarvarogāṇāṃ yāsāvuktā harītakī /
pathyatvāt sarvadhātūnāṃ pathyā śivatayā śivā //

yasmādvijayate vyādhīn samagrānvijayā tataḥ /
abhayaṃ sarvarogebhyo bhavatyāyuśca śāśvatam /
yataḥ śīlayatāmenāṃ teneyamabhayā smṛtā //

navā vṛttā ghanā snigdhā gurvī majjati cāpsu yā /
bālasya sā prayoktavyā navanītasamanvitā //

vāte sasarpirlavaṇā pitte saguḍaśarkarā /
kaphe sapippalīkṣaudrā sarvadā sā praśasyate //

atha harītakīnāṃ himavacchailasambhavānāṃ kālajātānāmāpūrṇarasavīryāṇāmanāmayānāṃ dviśastriśo vā śakalitānāmanasthnāmāḍhakaṃ caturguṇena payasā saṃsvedya mṛdubhūtamavatārya śītaṃ sarpirmadhvāḍhakābhyāṃ saṃsṛjya suguptaṃ sthāpayet /
tatastrirātrādūrdhvamāhārānuparodhinīṃ mātrāṃ pratyahamupayojayet jīeṇe śāliṣaṣṭikaṃ payasā bhuñjīta /
prayogānte ca tāvantameva kālam /
asya prayogādvarṣaśatamajaro nirvalīkhalatipalitāmayaḥ śrutismṛtisampannaḥ samiddhānalaśca puruṣo bhavati //

bṛhaccharīraṃ girisārasāraṃ svaro ghanaughastanitānukārī /
bhavatyapatyaṃ vipulaṃ sthiraṃ ca samaśnato yogamimaṃ prayatnāt //

pathyāsahastraṃ triguṇadhātrīphalasamanvitam /
pañcānāṃ pañcamūlānāṃ sārddhaṃ palaśatadvayam //

jale daśaguṇe paktvā daśabhāgasthite rase /
āpothya kṛtvā vyasthīni vijayāmalakānyathā //

vinīya tasmin niryūhe yojayet kuḍavāṃśakam /
tvagelāmustarajanīpippalyagarucandanam //

maṇḍūkaparṇīkanakaśaṅkhapuṣpīvacāplavam /
yaṣṭyāhvayaṃ viḍaṅgaṃ ca cūrṇitaṃ tulayādhikam //

sitopalārddhabhāraṃ ca prātrāṇi trīṇi sarpiṣaḥ /
dve ca tailāt pacet sarvaṃ tadagnau lehatāṃ gatam //

avatīrṇaṃ himaṃ yuñjyādviṃśaiḥ kṣaudraśataistribhiḥ /
tataḥ khajena mathitaṃ nidadhyāt ghṛtabhājane //

etadrasāyanaṃ brāhmaṃ samaṃ pūrveṇa sarvathā /
vaikhānasā bālakhilyāḥ prāśya prāptā navaṃ vayaḥ /
ārogyamamitaṃcāyurvītatandrāśramaklamāḥ //

abhayāmalakavibhītakapañcātmakapañcamūlaniryūhe /
vallīpalāśakarase dviguṇe kṣīreṣṭaguṇe ca vipacet //

ghṛtasyakumbhaṃ madhukaṃ madhūkaṃ kākoliyugmaṃ ca balāṃ svaguptām /
sakṣīraśuklāmṛṣabhaṃ sajīvaṃ sukhāmbupastaccapibet guṇāḍhyam //

āmalakasahastraṃ piṣṭasvedanavidhānena kṣīroṣmaṇā susvinnamanātapaśuṣkamanasthi cūrṇayet /
tadāmalakasahasrasvarasaparipītaṃ sthirājīvantīpunarnavānāgabalāmaṇḍūkaparṇībrahmasuvarcalābhīruśaṅkhapuṣpīvacāpippalīviḍaṅgasvaguptāmṛtāgarucandanamadhukamadhūkapuṣpapadmotpalanavamālikāyuvatiyūthikācūrṇāṣṭabhāgasampṛktaṃ punarnāgabalāpalasahasrasvarasaparipītaṃ chāyopaśoṣitaṃ dviguṇitasarpiṣā kṣaudreṇa kṣudraguḍākṛti kṛtvā ghṛtabhājanasthaṃ bhasmarāśeradhaḥ sthāpayedantarbhūmeḥ pakṣamatharvavedavitkṛtarakṣaṃ pakṣātyaye coddhṛtya kanakarajatatāmrapravālakālāyaścūrṇāṣṭabhāgasaṃyuktamarddhakarṣābhivṛddhyā yathāgni prātaḥ prayojayediti samānaṃ pūrveṇa //

āmalakasahasramārdrapalāśadroṇyāṃ sāpidhānāyāṃ bāṣpamanudvamantyāmāraṇyagomayāgnibhirupasvedayet /
tāni susvinnaśītānyuddhṛtya niṣkulīkṛtānyāpothya pippalī viḍaṅgataṇḍulānāṃ pṛthagāḍhakenādhyarddhena śarkarāyāḥ ṣaḍbhirmadhughṛtatailānāṃ saṃyojya ghṛtakumbhe sthāpayedviṃśatirātraṃ paraṃ copayojayediti samānaṃ pūrveṇa //

abhayāmalakasahasraṃ pippalīsahasrayuktaṃ taruṇapalāśakṣārodakenāplāvya śucau bhāṇḍe sthāpayet /
tatonugatakṣāramanātapaśuṣkamāsthirahitaṃ cūrṇayitvā sitopalāpādena caturguṇābhyāṃ ca madhughṛtābhyāṃ saṃyojya ghṛtabhājane ṣaṇmāsānantarbhūmeḥ sthāpayitvā parato yathāgnibalamupayuñjīteti samānaṃ pūrveṇa //

āmalakacūrṇāḍhakamekaviṃśatirātramāmalakasvarasabhāvitaṃ madhughṛtāḍhakābhyāṃ pippalīcūrṇāṣṭabhāgena śarkarācaturbhāgena ca saṃsṛṣṭaṃ ghṛtabhājanasthaṃ prāvṛṣi bhasmarāśau nidadhyāt /
taccharadi copayojayediti samānaṃ pūrveṇa //

viḍaṅgataṇḍulānāmāḍhakamāḍhakaṃ pippalītaṇḍulānāmadhyarddhaṃ sitopalānāṃ madhughṛtatailāḍhakaiḥ ṣaḍbhirekīkṛtaṃ ghṛtabhājanasthaṃ prāvṛṣi bhasmarāśāvitisamānaṃ pūrveṇa //

abhayāmalakabibhītakānāṃ dviśastriśo vā saṃyojitānāṃ palāśatvagavanaddhānāṃ mṛdāvaliptānāṃ kukūlasvinnānāṃ nirasthīkṛtānāṃ palasahastramulūkhale saṅkṣudya dadhibhadhughṛtatailapalalaśarkarāsampṛktaṃ bhakṣayedanannabhugyathoktena vidhinā prayogānte tato dviguṇaṃ kālaṃ yavāgūyūṣakṣīraghṛtaṣaṣṭikānnamāhārobhyañjanaṃ sarpirudvartanaṃ yavacūrṇamiti samānaṃ pūrveṇābhyadhikaphalaṃ vā //

daśamūlabalāmustajīvakarṣabhakotpalam /
parṇinyau pippalī śṛṅgī medā tāmalakī truṭiḥ //

jīvantī joṅgakaṃ drākṣā pauṣkaraṃ candanaṃ śaṭhī /
punarnavadvikākolī kākanāsāmṛtādvayam //

vidārī vṛṣamūlaṃ ca tadaikadhyaṃ palenmitam /
jaladroṇe pacet pañca dhātrīphalaśatāni ca //

pādaśeṣaṃ rasaṃ tasmādvyasthīnyāmalakāni ca /
gṛhītvā bharjayettailaghṛtādvādaśabhiḥpalaiḥ //

matsyaṇḍikātulārdhena yuktaṃ tallehavat pacet /
snehārddhaṃ madhunaḥ śīte tugākṣīryāścatuṣpalam //

pippalyā dve pale dadyācaturjātaṃ kaṇārdhikam /
atovalehayenmātrāṃ kuṭīsthaṃ pathyabhojinam //

ityeṣa cyavanaprāśo yaṃ prāśya cayvano muniḥ /
jarājarjaritopyāsīnnārīnayananandanaḥ //

kāsaṃ śvāsaṃ jvaraṃ śoṣaṃ hṛdrogaṃ vātaśoṇitam /
mūtraśukrāśrayāntoṣān vaisvaryaṃ ca vyapohati /
bālavṛddhakṣatakṣīṇakṛśānāmaṅgavarddhanaḥ //

medhāṃ smṛtiṃ kāntimanāmayatvamāyuḥprakarṣaṃ pavanānulomyam /
strīṣu praharpaṃ balamindriyāṇāmagneśca kuryādvidhinopayuktaḥ //

madhukena tavakṣīryā pipalyā sindhujanmanā /
pṛthaglohaiḥ suvarṇena vacayā madhusarpiṣā //

sitayā vā samāyuktā samāyuktā rasāyanam /
triphalā sarvarogaghnī medhāyuḥsmṛtibuddhidā //

traiphalenāyasīṃ pātrīṃ kalkenālepayennavām /
tamahorātrikaṃ lepaṃ pibet kṣaudrodakāplutam //

prabhūtasnehaśamanaṃ jīrṇe tatra praśasyate /
jīvatyarugjarastasya samābhyāsātsamāḥ śatam //

varṣaṃ khādet prāṇadāṃ prātarekāmaśnannannāt pūrvamakṣadvayaṃ ca /
sājyakṣaudraṃ bhojanānte catuṣkaṃ dhātrīkānāṃ tadvayaḥsthāpane 'lam //

athāyasāni caturaṅguladīrghavistṛtāni tilotsedhāni patrāṇi kārayet /
tannyagnivarṇāni kṛtvāmalakasvarase nirvāpayedekaviṃśatikṛtvaḥ /
teṣāṃ tādṛśānāṃ palaśatamāyasyāṃ sthālyāṃ prakṣipyāmalakasvarasottaraṃ kṛtvā supihitaṃ bhasmahitaṃ bhasmarāśau nikhanet /
māsi māsi coddṛtyāyasena daṇḍena ghaṭṭayet /
śuṣyatyāmalakasvarasaṃ pūrvavadāvapet /
evaṃ tāni lohapatrāṇi saṃvatsarāt dravībhavanti /
tataścottarakālaṃ kṛtvā vamanavirecanaṃ snigdhatanureva kevalaṃ samantatoṅguṣṭhaparvamātramukhenāyasena sruveṇāyasa eva bhājane tasmāt kalkīkṛtāt sruvamekaṃ gṛhītvā madhudhṛtābhyāṃ pṛthak sruveṇa saṃyojya prāśnīyāt /
jīrṇe kṣīrarasayūṣāṇāmanyatamena sarpirmiśraṃ navaṃ ṣaṣṭikaudanamaśnīyāt /
anena vidhinā varṣamupayujya varṣameva cānyadapyuddiṣṭāhāro yantritātmā kuṭīṃ samadhivaset /
tataḥ sarvopatāpān jitvā vyādhijarāmaraṇaśastrāgnitoyaviṣāṇāmagamyaḥ sarvabhāveṣvatīndiryo varṣasahasradvayaṃ jīvati //

vājivego gajaprāṇo bhavecca smṛtibuddhimān /
vāgmī vṛṣaḥ śrutadharo mahābhogo mahādhanaḥ //

tāmrarūpyasuvarṇānāmayameva pṛthagvidhiḥ /
dviguṇaṃ tadguṇotkarṣaṃ jānīyāduttarottaram //

hemadhātrīphalakṣaudraṃ gāyatrīparimantritam /
lihannanupiban kṣīraṃ dṛpṭariṣṭopi jīvati //

suvarṇaṃ padmabījāni madhu lājāḥ priyaṅgavaḥ /
kṣīreṇa pītaṃ paramamalakṣmīvinivāraṇam //

sapadmabījāmalakābhayākṣaṃ sarpirmadhubhyāṃ kanakaṃ lihantaḥ /
dīrghāyuṣo mandajaropatāpāḥ sarīsṛpāṇāṃ ca bhavantyagamyāḥ //

madhumāgadhikāviḍaṅgasāratriphalā hema ghṛtaṃ sitāṃ ca khādan /
jarasānavalīḍhadehakāntiḥ samadhātuśca samāḥ śataṃ ca jīvet //

hemabilvavacārsīparaikadhyamupayojitam /
medhyamāyuṣyamārogyakāntisaubhāgyapuṣṭidam //

śatāvarīghṛtaṃ līḍhaṃ sasuvarṇaṃ samākṣikam /
karoti cirajīvitvaṃ rājānaṃ ca vaśānugam //

āyuṣkāmaḥ śaṅkhapuṣpyāsametaṃ medhākāmaḥ kāñcanaṃ sogragandham /
lakṣmīkāmaḥ padmakiñjalkayuktaṃ yuktaṃ khādet kāmakāmo vidāryā //

maṇḍūkaparṇyāḥ svarasaṃ yathāgni kṣīreṇa yaṣṭīmadhukasyacūrṇam /
rasaṃ guḍūcyāḥ sahamūlapuṣpyāḥ kalkaṃ prayuñjīta ca śaṅkhapuṣpyāḥ //

āyuḥpradānyāmayanāśanāni balāgnivarṇasvaravarddhanāni /
medhyāni caitāni rasāyanāni medhyā viśeṣeṇa tu śaṅkhapuṣpī //

naladaṃ kaṭurohiṇī payasyā madhukaṃ candanasārivogragandhāḥ /
triphalā kaṭukatrayaṃ haridre sapaṭolaṃ lavaṇaṃ ca taiḥ supiṣṭaiḥ //

triguṇena rasena śaṅkhapuṣpyāḥ sapayaskaṃ ghṛtanalvaṇaṃ vipakvam /
upayujya bhavejjaḍopi vāgmī śrutadhārī pratibhānavānarogaḥ //

peṣyairmṛṇālavisakesarapatrabījaiḥ siddhaṃ sahemaśakalaṃ payasā ca sarpiḥ /
pañcāravindamiti tatprathitaṃ pṛthivyāṃ prabhraṣṭapauruṣabalapratibhairniṣevyam //

yannālakandadalakesaravadvipakaṃ nīlotpalasyatadapi prathitaṃ pṛthivyām /
sarpiścatuṣkuvalayaṃ sahiraṇyapatraṃ medhyaṃ gavāmapi bhavet kimumānuṣāṇām //

brāhmīvacāsaindhavaśaṅkhapuṣpī matsyākṣakabrahmasuvarcalaindrayaḥ /
vaidehikā ca triyavāḥ pṛthaksyuryavau suvarṇasya tilo viṣasya //

sarpiṣaśca palamekata eta dyojayet pariṇate ca ghṛtāḍhyām /
bhojanaṃ samadhu vatsaramevaṃ śīlayannadhikadhīsmṛtimedhāḥ //

atikrāntajarāvyādhitandrālasyaśramaklamaḥ /
jīvatyabdaśataṃ pūrṇaṃ śrītejaḥkāntidīptimān //

viśeṣataḥ kuṣṭhakilāsagulma viṣajvaronmādagarodarāṇi /
atharvamantrādikṛtāśca kṛtyāḥ śāmyantyanenātibalāśca vātāḥ //

yathoktaguṇāyāṃ bhūmau jātāmabālāmajīrṇāṃ śīrṇapurāṇaparṇāmasañjātānyaparṇāṃ tape tapasye vā māse yathoktena vidhinā puṣyayukte candramasi sumuhurte nāgabalāṃ samūlāmuddharet /
tasyā mūlānāṃ tvakpiṇḍamāmramātramakṣamātraṃ vā ślakṣṇapiṣṭamavacūrṇitaṃ vā payasā pibenmadhughṛtābhyāṃ vā lihyāt /
jīrṇe kṣīravṛttireva syāt /
kṣīreṇaiva vā sasarṣiṣkaṃ śāliṣaṣṭikamaśnīyāt /
evaṃ saṃvatsaraprayogādvarṣaśatamajara ityādi samānaṃ pūrveṇa //

balātibalācandanāgarudhavatiniśakhadirakadaraśākaśiṃśapāsanasurasāpunarnavānantāśca vayaḥsthāpanoktā daśauṣadhayaḥ savidārīśvadaṃṣṭrāśvagandhāvārāhīśatāvaryo nāgabalayā vyākhyātāḥ //

tatra sāravṛkṣāṇāṃ sarveṣāṃ svarasārthī kuṣṭhacikitsite khadirakalpamīkṣeta /
ārdravṛkṣāsambhave tu sāraśakalānidvyaṅgulatryaṅgulāni tanūni caturguṇembhsyā plāvyātape trirātraṃ sthāpayet /
tatastānyuddhṛtyānyāni tatra kṣipet /
trirātrācca punaranyānyevaṃ navarātreṇa triḥprakṣepaṇoddhāreṇa ca svarasaḥ parikalpito bhavati //

phalānāṃ punarvīrudauṣadhīnāṃ ca yantreṇolūkhalena vā saṅkṣudya niṣpīḍya svarasaṃ gṛhṇīyāt //

pariśuṣkāṇāṃ tu cūrṇikṛtānāmāḍhakamāḍhakamudakasyāhorātrasthitaṃ vimṛditapūtaṃ svarasavat prayojyam /
tuvarakabhallātakādīnāṃ punaḥ pṛthagevopadeśaḥ //

vṛkṣāstuvarakā nāma paścimārṇavatīrajāḥ /
vīcītaraṅgavikṣobhamārutoddhūtapallavāḥ //

tebhyaḥ phalānyādadīta supakvānyambudāgame /
majñaḥ phalemyaścādāya śoṣayitvāvacūrṇyaṃ ca //

tilavatpīḍayedroṇyāṃ kvāthayedvā kusumbhavat /
tattailaṃ sambhṛtaṃ bhūyaḥ pacedāsalilakṣayāt //

avatārya karīṣe ca pakṣamātraṃ nidhāpayet /
snigdhasvainno hṛtamalaḥ pakṣāduddhṛtya yatnavān //

caturthabhaktāntaritaḥ prātaḥ pāṇitalaṃ pibet /
mantreṇānena etasya tailasya divase śubhe //

majjasāra mahāvīrya sarvān dhātūn viśodhaya /
śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayate 'cyutaḥ //

tenāsyordhvamadhastācca doṣā yāntyasakṛttataḥ /
sāyamasnehalavaṇāṃ yavāgūṃ śītalāṃ pibet //

pañcāhāni pibettailamitthaṃ varjyāni varjayet /
pakṣaṃ mudgarasānnāśī sarvakuṣṭhairvimucyate //

tadevakhadirakvāthe triguṇe sādhu sādhitam /
nihitaṃ pūrvavat pakṣaṃ pibenmāsaṃ suyantritaḥ //

tenābhyaktaśarīraśca kurvannāhāramīritam /
bhinnasvaraṃ raktanetraṃ śīrṇāṅgaṃ kṛmibhakṣitam /
anenāśu prayogeṇa sādhayet kuṣṭhinaṃ naram //

sarpirmadhuyutaṃ pītaṃ tadeva khadirādvinā /
pakṣaṃ māṃsarasāhāraṃ karoti dviśatāyuṣam //

tadeva nasye pañcāśaddivasānupayojitam /
valīpalitanirmuktasthirasmṛtikacadvijam //

vapuṣmantaṃ śrutadharaṃ karoti triśatāyuṣam /
antrdhūmaṃ tasya majjā sudagdhaḥ kṣiptastaile saindhavaṃ cāgnivarṇam /
tulyaṃ hanyādarmanaktāndhyakācān nīlīrogaṃ taimiraṃ cāñjanena //

ekāntaraṃ tauvarakañca tailaṃ pibeddhitāśī niyamena māsam /
prabhinnakoṣṭho galitāṅgadeśastvacaṃ tyajet sarpaivāśu jīrṇam //

sādhayet ṣoḍaśaguṇe salile tuvarāḍhakam /
aṣṭāṃśaśeṣe visrāvya saṅkṣudyolūkhale tataḥ //

śuṣkāragvadhavalkapādarajasā vyāmiśrita kalkitaṃ /
tasya kvāthajalairudumbarasamān chāyāviśuṣkān guḍān //

kuryādekatamaṃ ca sārddhamathavā govāriṇāloḍitaṃ /
kuṣṭhī taddivasāsthito niraśanaḥ sūrye gate 'staṃ pibet //

tāvadeva ca tathaiva ca bhūyaḥ pāyayettamaruṇodayakāle /
apyajīrṇamavicintya vamiṃ vā bheṣajaṃ puruṣadoṣabalajñaḥ //

madhyāhne 'dyāt bhūriniṣpāvatailaṃ kaṅgūkūraṃ śigrukandopadaṃśam /
dadhnāyuktaṃ svalpasindhūtthacūrṇaṃ gavyenānu stokatakrāmbupāyī //

tailāktagātro divasāntaraṃ ca kaṅgviṣṭikācūrṇakṛtapragharṣaḥ /
snāyāt sukhāmbhobhiramadyamāṃsa strīsaṅgatiḥ syāttriguṇaṃ ca yogāt //

upayujya yogamakhilaṃ pratidinameva dvikālamabhiyuktaḥ /
kuṣṭhī kuṣṭhamapohati viśīrṇakarṇauṣṭhanāsamapi //

atha bhallātakānyanupahatānyanāmayānyāpūrṇarasaprpamāṇavīryāṇi pakrajāmbavaprakāśāni śucau śukre vā māse saṅgṛhya yavapalle māṣapalle vā nidhāpayet /
tāni caturmāsasthitāni sahe sahasye vā māse prayoktumārabheta /
śītasnigdhamadhuropaskṛtaśarīraḥ pūrvaṃ daśabhallātakānyāpothyāṣṭaguṇenāmbhasā sādhu sādhayet /
teṣāṃ rasamaṣṭabhāgāvaśiṣṭamanuṣṇaṃ sapayaskaṃ sarpirgaṇḍūṣābhyaktoṣṭhatālujihvaḥ prātaḥ pibet /
evametānī daśabhallātakānyekaikotkarṣāpakarṣeṇa triṃśatprayojyāni /
vidhinānena sahasraprayogastriguṇaśca kālo ghṛtakṣīrābhyāṃ śāliṣaṣṭikamaśanamevaṃ viśeṣādvigatakuṣṭhadurnāmakṛmipramehamedodoṣo varṣaśatamajara ityādi samānaṃ pūrveṇa //

pūrvamekaikabhallātakakvāthaṃ sapayaskaṃ pibedekaikaṃ ca bhallātakamabhivarddhayedyāvat pañca /
tataḥ pañca pañcavardhayedyāvat saptatiḥ /
prāpya ca saptatimapakarṣayet bhūyaḥ pañca pañca yāvat pañca /
pañcabhyaścaikaikaṃ yāvadekam /
vidhinānenasahasraṃ prayoga ityādi samānaṃ pūrveṇa //

saptativacca śatamupayuñjīta /
tathā ca sahasradvayan /
prayoga ityādi samānaṃ pūrveṇa /
dviguṇastvāyuṣaḥ kālaḥ //

bhallātakānāṃ jarjarīkṛtānāṃ piṣṭasvedanaṃ pūrayitvā bhūmāvākāṇṭhanikhātasya snehabhāvitasya dṛḍhasyoparikumbhasyāropyoḍupenāpidhāyakṛṣṇabhṛdāvaliptaṃ gomayāgninopasvedayet /
teṣāṃ yaḥ svarasaḥ kumbhaṃ prapadyate tamaṣṭabhāgamadhusaṃyuktaṃ dviguṇitaghṛtamadyāt /
triguṇaśca kālo ghṛtakṣīrābhyāmityādi samānaṃ pūrveṇa //

anenaiva vidhinā bhallātakasya rasaṃ gṛhītvā kevalameva māsamekaṃ prayuñjīta /
triguṇaśca kāla ityādi samānaṃ pūrveṇa /
māsi māsi varṣaśatamāyuṣobhivṛddhiḥ /
evaṃ daśamāsānupayujya varṣasahasramāyurbhavati //

bhallātakatailapātraṃ sapayaskaṃ madhukākṣamātreṇa śatapākamupayuñjīta /
triguṇaścakāla ityādi samānaṃ pūrveṇa //

bhallātakatailaṃ kṛṣṇatilatailaṃ sarpirāmalakaraso 'sanādisārakaṣāya ityeṣāṃ droṇaṃ droṇaṃ triphalātrikaṭukaviḍaṅgasāracitrakaharidrādvayatrivṛddantīndrayavayaṣṭīmadhukaviṣātiviṣārasāñjanapriyaṅgūnāṃ pālikābhāgāstadaikadhyaṃ snehapākavidhinā vipācyāvatārya paripūyacānuguptaṃ nidadhyāt /
tata upaskṛtaśarīraḥ prātaḥ prātaḥ pāṇiśuktimātraṃ kṣaudreṇa pratisaṃsṛjyopayuñjīta /
jīrṇe mudvāmalakayūṣeṇālavaṇena sarpiṣmatā khadirodakasiddhaṃ mṛdumodanamaśnīyāt /
khadirodakenodakakāryāṇītyevamato droṇamupayujya vigatakuṣṭhadurnāmetyādi samānaṃ pūrveṇa //

puṣṭāni pākenaparicyutāni bhallātakānyāḍhakasammitāni /
ghṛṣṭveṣṭikācūrṇakaṇairjalena prakṣālya saṃśoṣya ca mārutena //

jarjarāṇi vipacejjalakumbhe pādaśeṣadhṛtagālitaśītam /
tadrasaṃ punarapi śrapayeta kṣīrakumbhasahitaṃ caraṇasthe //

sarpiḥ pakvaṃ tena tulyapramāṇaṃ yuñjyāt svecchaṃ śarkarāyā rajobhiḥ /
ekībhūtaṃ tatkhajakṣobhaṇena sthāpyaṃ dhānye saptarātraṃ suguptam //

tamamṛtarasapākaṃ yaḥ prage prāśamaśnannanu pibati yatheṣṭaṃ vāri dugdhaṃ rasaṃ vā /
smṛtimatibalamedhāsatvasārairupetaḥ kanakanikaṣagauraḥ sośnute dīrghamāyuḥ //

droṇe 'mbhaso vraṇakṛtāṃ triśatādvipakvāt kvāthāḍhake palasamaistilatailapātram /
tiktāviṣādvayavarā girijanmatārkṣyaiḥ siddhaṃ paraṃ nikhilakuṣṭhaniṣūdanāya //

sahāmalakaśuktibhirdadhisareṇa tailena vā /
guḍena payasā ghṛtena yavasaktubhirvā saha /
tilena saha mākṣikeṇa palalena sūpena vā /
vapuṣkaramaruṣkaraṃ paramamedhyamāyuṣkaram //

bhallātakāni tīkṣṣṇāni pākīnyagnisamāni ca /
bhavanytamṛtakalpāni prayuktāni yathāvidhi //

kaphajo na sa rogāsti na vibandhostikaścana /
yaṃ na bhallātakaṃ hanyācchīghramagnibalapradam //

vātātapavidhānepi viśeṣeṇa vivarjayet /
kulatthadadhiśuktāni tailābhyaṅgāgnisevanam //

pañcāṣṭau sapta daśa vā pippalīrmadhusarpiṣā /
rasāyanaguṇānveṣī samāmekāṃ prayojayet //

tisrastisrastu pūrvāhne bhuktvāgre bhojanasya ca /
pippalyaḥ kiṃśukakṣārabhāvitā ghṛtabharjitāḥ /
prayojyā madhusammiśrā rasāyanaguṇauṣiṇā //

kramavṛdhyā daśāhāni daśapaippalikaṃ dinam /
vardhayet payasā sārddhaṃ tathaivāpanayet punaḥ //

jīrṇauṣadhaśca bhuñjīta ṣaṣṭikaṃ kṣīrasarpiṣā /
pippalīnāṃ sahasrasya prayogoyaṃ rasāyanam //

piṣṭāstā balibhiḥ peyāḥ śṛtā madhyabalairnaraiḥ /
śītīkṛtā drasvabalairyojyā doṣāmayān prati //

tadvaca chāgadugdhena dve sahasre prayojayet //

ebhiḥ prayogaiḥ pippalyaḥ kāsaśvāsagalagrahān /
yakṣmamehagrahaṇyarśaḥ pāṇḍutvaviṣamajvarān /
ghnanti śophaṃ vamiṃ hidhmāṃ plīhānaṃ vātaśoṇitam //

viḍaṅgacūrṇaṃ yaṣṭīmadhukacūrṇayuktaṃ śītatoyena samāśamupayuñjīta /
jīrṇe mudgayūṣeṇālavaṇena saghṛtamodanamaśnīyāt /
tena viśeṣādvigatakṛmidurnāmakuṣṭhapramehamedodoṣo varṣaśatamajara ityādi samānaṃ pūrveṇa /
viḍaṅgacūrṇaṃ kṣaudrabhallātakakvāthābhyāṃ madhvāmalakarasābhyāṃ guḍūcīkvāthena ca etāṃścaturo yogān māsamupayuñjīteti samānaṃ pūrveṇa /
sarveṣu ca māsimāsi varṣaśatamāyuṣo 'bhivṛddhiḥ //

alambuṣāṃ svena rasena bhāvitāṃ pṛthagghṛtakṣīramadhūṣṇavāribhiḥ /
pibettathā kāñjikatakramastubhirbhagandarorugrahagulmakāsavān //

uṣṇā vipāke kaṭukā kaṣāyamadhurā rase /
atyantadīpanī medhyā vātaśleṣmaharā ca sā //

varṣopayogāt kurute naraṃ varṣaśatāyuṣam /
dṛḍhendriyānalabalaṃ nirvalīpalitāmayam //

śvetāvalgujaphalānyātapaśuṣkāṇī cūrṇayitvā tattulyaguḍena saṅkṣudya ghṛtakumbhe dhānyarāśau saptparātraṃ nidadhyāt /
tato 'nudite bhāsvati yathābalaṃ mātrāṃ sukhodakānupānāmupayojayet /
jīrṇe sukhāmbupariṣitaḥ śāliṣaṣṭikaudanaṃ saśarkareṇa payasāśnīyāt /
tasya māsaprayogādviśeṣeṇa vigatakuṣṭho grahaṇadhāraṇavān varṣaśatamajara ityādi samānaṃ pūrveṇa /
prayogataścordhvaṃ dviguṇaṃ parihāraḥ //

vākucikākarṣacūrṇaṃ sukhāmbunā pibet /
pītvā cātape nirvātoṣṇe vā garbhagṛhe tiṣṭhedaparāhṇe tadvadeva srānamaśanaṃ ca /
yūṣarasābhyāṃ vā /
tasya trisaptarātraprayogādvigatakuṣṭha ityādi samānaṃ pūrveṇa //

tvagromakeśadaśanān nakhāṃścamuktvā punarnavān labhate /
svaravarṇabalotsāhaṃ navaṃ vayo naṣṭapalitaṃ ca //

palāni daśa bākucyā daśaiva ca phalatrayāt /
sapta krimighnādayasastrīṇi dve girisambhavāt //

purapuṣkaramūlābhyāmāhareta palaṃ palam /
sūkṣmailārdhapalaṃ vyoṣaghanakesarakuṅkumam //

lodhratvakpatrayaṣṭyāhvacitrakaṃ kārṣikaṃ pṛthak /
śataṃbhallātakānāṃ ca sarvaṃ khaṇḍasamāṃsakam //

cūrṇayedatha tanmātrāṃ bhakṣayet pālikīṃ parām /
yatheṣṭaceṣṭo labhate varṣādrāsāyanān guṇān //

sarvarogān vijayate tvagvikārān viśeṣataḥ /
arśobhagandaraśvāsakāsapāṇḍvāmayakrimīn //

gulmaplīhāśmarīvardhamapramehārucipīnasān /
mandānalatvaṃ kṛśatāṃ śophagranthyarbudānapi //

vākucikāphalāni gomūtre saptarātraṃ vāsayet /
tato nistuṣīkṛtya chāyāyāṃ viśoṣayitvā susūkṣmaṃ ca sañcūrṇya tryahaṃ tryahaṃ kramaśo bhāvayettriphalākvathena kāravallīvāsābrāhmīguḍūcībhṛṅgarājasvarasaiḥ pṛthakpṛthak khadirāsanarājavṛkṣapicumandakvāthaiḥ //

tasya pītaḥ pratidinaṃ dhātrīphalarasāplutaḥ /
karṣaḥ sarvāmayān hanti tvagvikārānviśeṣataḥ //

asanakhadirayūṣairbhāvitāṃ somarājīṃ /
madhughṛtaśikhipathyālohacūrṇairupetām /
śaradamavalihānaḥ pāriṇāmān vikārāṃ /
styajati mitahitāśī tadvadāhārajātān //

tīvreṇa kuṣṭhena parītamūrttiryaḥsomarājīṃ niyamena khādet /
saṃvatsaraṃ kṛṣṇatiladvitīyāṃ sasomarājīṃ vapuṣātiśete //

ye somarājyā vituṣīkṛtāyāścūrṇairupetāt payasaḥ sujātāt /
uddhṛtya sāraṃ madhunā lihanti takraṃ tadevānu pibanti cānte //

te kuṣṭhinaḥ pakṣmadaridranetrā /
viśīrṇakarṇāṅgulināsikā vā /
vihāyavairūpyamapāsya rūpaṃ /
punaḥ prarūḍhā iva bhānti vṛkṣāḥ //

khadirāmbhasā pibedvā ravisevī tāṃ tayā yavāgūṃ vā /
gāyatrījalasiddhāṃ kuṣṭhī tattoyakāryakaraḥ //

gajaliṇḍakṣārayutā tatkṣārapāyino vilepibhujaḥ /
śvitrāṇi somarājī prasahya hanyāt pralepācca //

gomūtre saptarātraṃ śaśiśakalaphalaṃ vāsitaṃ lolayitvā /
kuryācchāyāviśuṣkaṃ pṛthagiti ca phalaṃ prāpunāṭaṃ ca śuṣkam //

aṃśastābhyāṃ tathāṃśaḥ kṛmiripudahana sphoṭakṛdbhyaḥ sa cūrṇo gomūtreṇopayuktaḥ pramitahitabhujaḥ ścitramāśveva hanti //

ikṣuragokṣurasiṃhī vyāghrī pañcāṃgulāmbunā pītā /
upalamaghanaṃ ghanaṃ vā rasāśināṃ hanti bākucikā //

uṣṇodakena piṣṭā pītā ca ghṛtānvitā jayet gulmam laghupañcamūlasiddhāṃ peyāmupayojayejjīrṇe //

kaṭvaṅgakuṭajayūṣairarśīṃsi bhagandaraṃ ca nāśayati /
mehān madyairnigadairniṣovitā bākucī prabalān //

viṣkirarasena pītā daśamūlarasena vā guḍūcyā vā /
apatantrakaṃ nihanyādāyāmaṃ vā rasānnabhujaḥ //

jaṭhareṣu pibenmūtrairjalodare traivṛtena yūṣeṇa /
śophe pāṇḍuvyādhāvavalgujaṃ śīghvariṣṭābhyām //

ikṣurakādikvāthairvardhmani mūtreṇa vā gavāṃ śastaḥ /
dhāroṣṇena tu payasā yuktaḥ śophajvarau hanti //

uṣṇāmbunā prayojyo lūtākīṭākhusarpadaṣṭeṣu /
kṛmiharacaturaṅgulayoḥ kvāthaḥ koṣṇaḥ kṛmiṇakoṣheṣu //

lekhāmindoḥ saghṛtāṃ sukhāmbunā putriṇī bhavati pītvā puṣṣodayeśvagandhāśṛtena payasā ca bhuñjānā //

vandhyāpi saptāhamimaṃprayogaṃ karoti yā harṣayatī sugandhiḥ /
priyaṃvadā sadvrataśaucayuktā sūte sutān sā niyamāt guṇāḍhyān //

snigdhairuṣṇairmadhurairharati gadānvātajān yutā paittān /
tiktakamadhurakaṣāyaiḥ kaphajāṃstriphalārasamadhubhyāṃ ca //

iti śamanī dhanyeyaṃ viṣagarabhūtopasargapāpmaghnī /
gehe sthitāpi rekhā cāndramasī kimuta koṣṭhasthā //

manuṣyamapyāgatamṛtyuśāsanaṃ praṇaṣṭabuddhīndriyamalpacetasam /
avalgujo mokṣayate mahābhayācchriyaṃ ca medhāṃ ca dadāti pupkalām //

haimavatyā vacāyāḥ piṇḍamāmalakamātraṃ payasāloḍya pibejjīrṇe payassarpirodana ityāhāraḥ /
evaṃ saptarātreṇa medhāvī bhavati /
saptabhiḥ saptarātraiḥ śrutadharo varṣaśatamajara ityādi samānaṃ pūrveṇa //

itarasyā api vacāyā dvipalakvāthaṃ pibet jīrṇe payaḥ sarpirityādi samānaṃ pūrveṇa /
taccūrṇaṃ vā kṣaudrasarpibhyāṃ yathābalamavalihyāt /
jīrṇe payaḥ sarpirityādi samānaṃ pūrveṇa //

vacākalkaśatapākaṃ ghṛtadroṇamupayujya viśeṣāt grahonmādāpasmāragalagaṇḍagaṇḍamālāślīpadasvarabhedavimuktaḥ sarvārtheṣu siddhimān varṣaśatāyurbhavati //

śītavātahimadagdhatanūnāṃ stabdhabhagrakuṭilavyadhitāsthnām /
bheṣajasya pavanopahatānāṃ vakṣyate vidhirato laśunasya //

rāhoramṛtacauryeṇa lūnādye patitā galāt /
amṛtasya kaṇā bhūmau te rasonatvamāgatāḥ //

dvijānāśnanti tamato daityadehasumudbhavam /
sākṣādamṛtasambhūtergrāmaṇīḥ sa rasāyanam //

śīlayellaśunaṃ śīte vasante ca kapholbaṇaḥ /
ghanodayepi vātārttaḥ sadā vā grīṣmalīlayā /
raktapittabhavārogā jāyante raktapittinaḥ //

māsaḥ parosya rasakalkaniṣevaṇāya svacchandamapyupadiśanti vimardakaistu /
ṣaṇmāsamanyavidhinā na tu śastamāhuḥ pakṣaprayogamapi hīnataraṃ rasone //

srigdhaśuddhatanu śītamadhuropaskṛtāśayaḥ /
taduttaṃsāvataṃsābhyāṃ carcitānucarājiraḥ //

tasya kandān vasantānte himavacchakadeśajān /
apanītatvaco rātrau nimayenmadirādibhiḥ //

tatkalkasvarasaṃ prātaḥ śucitāntavapīḍitam /
madirāyāḥ surūḍhāyāstribhāgena samanvitam //

madyasyānyasya takrasya mastunaḥ kañjikasya vā /
tatkāla eva vā yuktaṃ yuktamālocya mātrayā //

tailasarpirvasāmajjakṣīramāsarasaiḥ pṛthak /
kvāthena vā yathāvyādhi rasaṃ kevalameva vā //

pibet gaṇḍūṣamātra prākkaṇṭhanāḍīviśuddhaye /
pratataṃ svedanaṃcānu vedanāyāṃ praśasyate //

śītāmbusekaḥ sahasā vamimūrcchāyayormukhe /
śeṣaṃ pibet klamāpāye sthiratāṃ gata ojasi //

vidāhaparihārāya paraṃ śītānulepanaḥ /
dhārayetsāmbukaṇikā muktākarpūramālikāḥ //

sahimasalilagarbhāścandraśubhrāmṛṇālīḥ kuvalayadalamālā hārayaṣṭīśca lolāḥ /
stanataṭaviniviṣṭāścārugātryo dadhānāstanusarasavilitā gāḍhamenaṃ svajeran //

nalinīdalatālavṛntavātaiḥ pragaladvārilavairjalārdrayā ca /
dayitākarapallavaiśca śītair śunasvedakṛtaṃ klamaṃ hareyuḥ //

kuḍavosyaparā mātrā tadarddhaṃ kevalasya tu /
palaṃ piṣṭasya tanmajjñaḥ sabhaktaṃ prākca śīlayet //

rasognikalpo mṛdunaujasā hi /
saṃyujyamānaḥ sahasaiva tasya /
dāhātisārāraticittanāśān /
kuryādatastaṃ tvarito na yuñjyāt //

jīrṇaśālyoddanaṃ jīrṇe śaṅkhakṛndendupāṇḍuram /
bhuñjīta yūṣaiḥ payasā rasairvā dhanvacāriṇām //

dīptāgnirmaṇḍakān khādet sarpiprmaṇḍopasecanān /
akhaṇḍamaṇḍalendvābhāniṇḍarīkhaṇḍamaṇḍitān //

rājikāśuktasamparkavinivartitagauravaiḥ /
piṣṭakācūrṇadhavalairvadhraiḥ saukarakairyutān //

madyamekaṃ pibettattu tṛṭprabandhe jalānvitam /
gandhamattakvaṇadali priyāvaktrendubodhitam //

amadyapo yastu phalāmbutukramavantisomaṃ ca sugandhi śītam /
sauvīrakaṃ jāṅgalajaṃ rasaṃ vā tuṣodakvaṃ vā parisikthikāṃ vā //

tatkalkaṃ vā samaghṛtaṃ ghṛtapātre khajāhatam /
sthitaṃ daśāhādaśnīyāttadvadvā vasayā samam //

sadyaḥ piṣṭaṃ sarpiṣā saṃyutaṃ vā niryāsena svena yuktaṃ ca kāmam /
yuñjītainaṃ pūrvakaireva pānaiḥ koṣṇāmbhobhirvaiṣa kalpotivīryaḥ //

rasonakalkaḥ sadṛśājasarpiḥ ṣaṇmāsamurvyāmuṣito nihanti /
abhyaṅgapānāñjananasyayukto manovikārān viṣamajvaraṃ ca //

samatailaṃ saśuktaṃ vā yavarāśau samāsthitam /
vātarogān jayet khādan ghṛtamāṃsottarāśanaḥ //

tailasarpirguḍasitāḥ pṛthakkuryāttulānmitāḥ /
dve tule laśunācchruddhāt tryūṣaṇāt kuḍayatrayam //

palaṃ tvacaśca tacślakṣṇaṃ nihitaṃ ghṛtabhājane /
dve same yavamadhyasthaṃ pūrvasmādadhikaṃ guṇaiḥ //

kṣuṇṇāṃ kṣipet kandatulāṃ takrasya palaviṃśatau /
gate ca saptarātre tu tulārddhamasitāttilāt //

dhautakṣuṇṇāt pṛthakkṣaudraghṛtaśuṇṭhīcatuṣpalam /
ajājīcavyadhānyāgnidvikṛṣṇāgranthidīpyakān //

palonmitāṃścaturjātāt palamekaṃ sucūrṇitam /
pṛthakpalāṣṭakaṃ tailātghṛtātkṣuṇṇāccasarṣapāt //

paṭūni pañca kṣārau dvau dadyāttatrākṣamānataḥ /
ekādaśāhaṃ taddhānye sthitamaśnan prage prage /
guṇānrāsāyanānsarvān sa prāpnoti nirāmayaḥ //

dvipaścamūlaniṣkvāthe nalvaṇe laśunāḍhakam /
piṣṭaṃ paryuṣitaṃ varṣaṃ hanti vātakaphāmayān //

tatkandakalkasvarase ghṛtatailaṃ pṛthakpacet /
śīlayecca yathāsātmyaṃ dāruṇānalapīḍitaḥ //

navanītasamāṃśaṃ vā khodattatkalkamarditī //

vikañcukaprājyarasonagarbhān saśūlyamāṃsān vividhopadaṃśān /
nimardakān vā ghṛtaśuktayuktān prakāmamadyāllaghutucchamaśnan //

kustumbarī jīrakabhṛṣṭamudgasauvarcalaślakṣṇarajovakīrṇaiḥ /
rasonakandāṅkurapatracitraiḥ savyañjanairnaikarasānuyātaiḥ //

tatkandasiddhān kramaśo yūṣakṣīrarasān pibet /
kaphapittānilāśaṅkī yathāsvauṣadhasaṃskṛtān //

kṛśośvagandhodbhavacūrṇakīrṇaṃ sannasvaro yaṣṭimadhūpadhānam /
tailena gulmī khadireṇa kuṣṭhī khādet kṛmighnaiḥ kṛmimān rasonam //

māṃsādamāṃsairyakṣmāṇamarśāṃsi kuṭajatvacā /
hanti sa śreṣṭhayā mehakāsaśvāsavilambikāḥ //

annasvarūpavijñānāt svarūpamupalabhya ca /
yathāyathaṃ prayogosya kāryastaṃ taṃ gadaṃ prati //

laśunasvarasāt prasthāndvātriṃśattilatailataḥ /
dvāvapetamalāt kiṇvādaṣṭaupiṣṭāccaṣaḍyavāt //

meṣaśṛṅgībhavāt kvāthādroṇaṃ pūtācca śītalāt /
snehapātre tadaikadhyaṃ nidadhyācca śucau dṛḍhe //

kramāttatra punardadyāt piṣṭaṃ prasthacatuṣṭayam /
pakṣātparamiyaṃ peyā surā vātavikāribhiḥ //

trirātramuṣitāṃ dhenuṃ laśunaṃ khādayettataḥ /
kṣīradadhyājyamathitaṃ brāhmaṇasyāpi śasyate //

pittaraktavinirmuktasamastāvaraṇāvṛte /
śuddhe vā vidyate vāyau na dravyaṃ laśunātparam //

sukhātmanāṃ viśeṣeṇa prayojyo laśunāsavaḥ /
nāradenoddhavasyaiṣa vātabhagnasya kalpitaḥ //

āmāmbupānekṣuvikāramatsyayānādhvavātātapabhāṣyacintāḥ /
svapnaṃ divā jāgaraṇaṃ niśāsu piṣṭaṃ vyavāyaṃ dadhi cātra necchet //

snehakalpavidhānena snehayuktaṃ prayojayet /
laśunaṃ snehasaṃyogāt garīyān jāyate hi saḥ //

pittakopabhayādante yuñjyānmṛduviecanam /
rasāyanaguṇānevaṃ paripūrṇān samaśnute //

priyāmbuguḍadugdhasya māṃsamadyāmlavidviṣaḥ /
atitikṣorajīrṇaṃ ca rasono vyāpade dhruvam //

pāṇḍūdarorakṣataśophatṛṣṇāpānātyayacchardiviṣavraṇeṣu /
paitte vikārekṣigadetisāre kṣāme śarīre ca sa varjanīyaḥ //

śīlita eṣa karoti durāpaṃ vahniśarīrabalaṃ samameva /
vaṅmatirūpaguṇāḍhyasutepsoḥ strīpuruṣasya ca bījaviśuddhim //

amṛtakaṇasamutthaṃ yo rasonaṃ rasonaṃ vidhiyutamitikhādecchītakāle sadaiva /
sa nayati śatajīvī strīsahāyo jarāntaṃ kanakaruciravarṇo nīrujastuṣṭijuṣṭaḥ //

rasonānantaraṃ vāyoḥ palāṇḍuḥ paramauṣadham /
sākṣādivasthitaṃ yatra śakādhipatijīvitam //

yasyopayogena śakāṅganānāṃ lāvaṇyasārādivinirmitānām /
kapolakāntyā vijitaḥ śaśāṅko rasātalaṃ gacchati nirvideva //

snigdhāṅgatvaṃ gauratā kāntimattā vanerdīptirvarṣmapuṣṭirvṛṣatvam /
samprāpyante yantraṇodvegamuktaiḥ ryasyābhyāsāddhāri dīrghaṃ sukhaṃ ca //

apyāhāre śīlito dīrghārātraṃ balyaścakṣuṣyastarpaṇaḥ sthairyakārī /
taistairyogairyojitoyaṃ palāṇḍustāṃstānātaṅkān mehināmucchinatti //

rasaṃ rasonavattasya pītvāśnīyāttathaiva ca /
sabījapūrasvarasamadirāmadhuśīdhupaḥ //

marakatamaṇinīlaṃ nālamasyātibālaṃ pariṇataśaśigauraṃ yacca bījaṃ supiṣṭam /
sasurasasumukhābhyāṃ prājyamāṃsaṃ saśuktaṃ mṛdudhavalasuvṛttairmaṇḍakairāttamūrtim //

vahuśaḥśobhitaṃ śubhraiḥ śaśāṅkaśakalopamaiḥ /
ghārikeṇḍarikāvallaiḥ kṣīrodāvayavairiva //

yavamudgamāṣagodhūma bahuvidha vikārakalpitān bhakṣyān /
kāmbalikarāgaṣāḍavasaṭṭakakhalakān saphalasārān //

paṭusurabhimadhuragandhān dhavalākṣakadhavalabahularasān /
kharjūradāḍimasitādrākṣāpānānupobhyasyet //

labhate balavarṇaujovīryasvarasaumanasyatejāṃsi /
kṣīṇaśakṛdrudhiropi ca rasonavattadrasaṃ pītvā //

surāsuraiḥkṣīrasamudramanthe gatāstaṭān ye 'mṛtavipruṣaḥ purā /
babūva tebhyaḥ kila kukkuṭī yayā vrajanti devatvamivādya mānuṣāḥ //

kukkuṭāṇḍanibhaiḥ kandaiḥ kiñcit kaṭukapicchilaiḥ /
snigdhairmarakatacchāyaiḥ kharjūrasadṛśaicchadaiḥ //

nisvilarogaharāpi viśeṣato jayati dāruṇamapyanilāmayam /
gudajagulmatamoviṣanāśinī janayati sthiratāṃ vapuṣaḥ parām //

kuṭīṃ praviśyatatkandān bhakṣayetghṛtabharjitān /
payonupānaṃ dhāroṣṇaṃ tatreṣṭamasanāmbu vā //

tanmātravṛttistubhaveddaśāhaṃ viṃśatyahaṃ svādubhugapramādī /
jatrūrdhvakoṣṭhatrikasandhivātapāṇḍavāmayārśastimirāṇi jitvā //

valīpalitanirmuktaḥ sthirakeśadvijaśrutiḥ /
medhāmatismṛtiyuto jīvedvarṣaśatadvayam //

āpūryamāṇacandrapratipadamārabhyavardhayetkandam /
ekaikaṃ ghṛtabhṛṣṭaṃ prāgbhaktaṃ pathyabhukkhādet //

bhuñjītālpataraṃ dinārditamṛṣiḥ pakṣakṣaye bhakṣayan kṣīraṃ bījakavāri takramathavā pītvā sthitiṃ kalpayet /
māṃsaṃ prāśya tathā nakhadvijakacaḥ śīrṇotthitaiḥ kāntimān jīvatyabdaśatatrayaṃ dhṛtimatismṛtyādibhirbhūṣitaḥ //

kṣīreṇa kandacūrṇaṃ pibanyavāgūṃ ca pariṇate māsam /
lavaṇasnehavināṃ dṛḍhadṛgjīveccharaddviśatam //

timiraṃ kṣaudraghṛtābhyāṃ pathyabhujastadrajo jayenmāsāt /
kandatrayaṃ ca bhṛṣṭaṃ ghṛteśnato bhakṣitaṃ vātān //

tatkandasūkṣmarajasā tribhāgagodhūmacūrṇamiśreṇa /
payasā paktvā khādet ghṛtapūrānāntravṛddhiharān //

trīn kandakāṃśca niśi bhakṣayatājyabhṛṣṭān dhātrīphalāmbu sasitaṃ cahgalīpayo vā /
peyaṃ dṛgāmayajayāya niṣevitavyā kāmaṃ ca rogaśamamātraphalārthibhiḥ sā //

kṣīrānvitā mūlakatulyakandā saptāṣṭapatrāsitaraktakāṇḍā /
vibhartti yā pallavamabdaśabdāt sā kañcukī śvetavapurvareṇyā //

āṣāḍhe kārtike vāttaṃ tatkandaṃ śītalaṃ sthitam /
aṅguṣṭhaparvadvayasaṃ piṣṭaṃ kṣīrapalāṣṭake //

kuṭīpraveśastaṃ pītvā kṣīrameva pibedanu /
kṣīrameva ca jīrṇepi peyāṃ vā snehabharjitām //

kiñciduṣṇāmalavaṇāṃ spṛśeduṣṇāmbu no himam /
ekena saptarātreṇa kuṣṭhānyevaṃ niyacchati //

sarvavyādhīn dvitīyena tṛtīyena tu sarpavat /
tyaktvā tvacaṃ tato jīrṇāṃ keśadantanakhānapi /
dhīmedhārūpavān jīvet pañcavarṣaśatāni ca //

kañcukīkandacūrṇaṃ vā svena kṣīreṇa bhāvitam /
gokṣīrakuḍave nyataṃ karṣaṃ khaṇḍapalānvitam /
pītaṃ sarvābhayān hanti nakhakeśasthitānapi //

pītatatsvarasaṃ cūrṇaṃ tasyā madhughṛtānvitam /
khādanhitāśī saptāhaṃ tvagdoṣāṃstimiraṃ jayet //

viḍaṅgatāpyatriphalālohakañcukijaṃ rajaḥ /
saptarātratrayaṃ lihyānmadhunā saṃyatendriyaḥ //

kṣīreṇa bhojanaṃ jīrṇe śālerlābarasena vā /
tathāsya kācatyimire sukṛcchrāḥ śiraso gadāḥ //

medhāvinaḥ praṇaśyanti gātraṃ suptaṃ ca budhyate /
eṣa saptāmṛtaścūrṇaḥ sarvavyādhiṣu pūjitaḥ //

palaṃ cūrṇasya kañcukyāḥ kṣīraprasthe samāvapet /
snehaṃ dadhnastato lihyājjitātmā sasitāmadhu //

śālerannaṃ payaḥ pānaṃ māsamevaṃ prayojayet /
caturguṇaḥ parīhāraḥ śoṣaśābdasamadyutiḥ /
śatāni pañca varṣāṇāṃ jīveddeva ivorjitaḥ //

pacet palāni droṇepāṃ kañcukyāḥ pañcaviṃśatiḥ /
aṣṭāṃśaśiṣṭe tu ghṛtāt prasthaṃ kṣīrasamaṃ pacet //

śaṅkhapuṣpīvacākuṣṭhatrivṛtāmaradārubhiḥ /
varāyaṣṭīsitādrākṣāmahiṣākṣaiḥ palāṃśikaiḥ //

yuktaiḥ kamalakiñjalkatripalena hime 'tra ca /
kṣaudrāccatuṣpalaṃ dadyādetanmartyāmṛtāhvayam /
cakṣuṣyaṃ bṛṃhaṇaṃ medhyaṃ varṇyaṃ varṣaśatapradam //

pacetpalāni kañcukyāstrīṇi lohātsucūrṇitāt /
palāśabījāccatvāri daśa dve ca phalatrayāt //

aṣṭādaśa śatāvaryā bījakasyaikāviṃśatiḥ /
jīvantyāḥ ṣoḍaśaikadhyaṃ paurṇamāsyāṃ vipācayet //

vahe 'pāṃ pādaśeṣe ca pṛthagarddhāḍhakena ca /
pacet kāñjikamastubhyāṃ ghṛtaprasthaṃ picūnmitaiḥ //

śatāhvāruṣkaravacākuṣṭhailābiḍahiṅgubhiḥ /
sauvarcalānvitaiḥ padmakesarācca tribhiḥ palaiḥ //

pañcabhiḥ padmabījānāṃ padmadvādaśakena ca /
etat somāmṛtaṃ pītvā yassomo 'dyāpi rājate //

idamupayujya sarpirativīryamudāraguṇaṃ bhavati suvāksudhīḥ sudṛḍhasubalaḥ subhagaḥ /
grahamarakopasargaviṣabhītibhiradhṛṣyavapurvijitajarājvaro nayati varṣaśatadvitayam //

dānavendra vijitān purā surān bhraṣṭakāntidhṛtidharyatejasaḥ /
vīkṣya viṣṇuramṛtaṃ kilāsṛjat gugguluṃ balavapurjayapradam //

adyāpyataḥ suragaṇāḥ kila dhūpamukhyān hitvā varāgaruturuṣkahimendudarpān /
nirdahyamānavapuṣṣo 'pi śikhāṃ pibanto gandhena yasya muditā dadhati prasādam //

sa yogavāhī sa śivaḥ sa sārvaḥ sarvartusevyaḥ sukhaśīlanīyaḥ /
hantā jarāpāpmamalāmayānāṃ kartāgnimedhāsmṛtipāṭavānām //

gandhotkaṭaḥ sa dāhe snigdhadravapicchilo vigataśalyaḥ /
mahiṣākṣaḥ puṣparāga sphaṭikāsitanīradacchāyaḥ //

yaḥ padmarāgarāgo yaḥ kanakacchedapāṭalo yo vā /
jayatīndranīlamamalaṃ bhagnopyantikāntimatvena //

ātreyamunigītaśca mantroyaṃ karmasiddhikṛt /
bhagavān puṇḍarīkākṣo devāśca sapurandarāḥ //

jarāmaraṇaduḥkhebhyo yathā tegyutthitāḥ surāḥ /
upayoktustathaivāsya bhava tvaṃ hi mahābala //

pañcamūlasya mahataḥ kvāthena hitabhojinā /
gugguluḥ śīlito hanti sarvān vātakaphāmayān //

laghīyasopi tadvacca sukhoṣṇena jalena vā /
mastudhānyāmlamadyairvā vacādeḥ salilena vā //

varaṇādestu bādhiryadantakarṇaśirorujaḥ /
svarabhedodaraśvāsavardhmāntargulmavidradhīn //

vātapittāsrarogeṣu bṛṃhaṇārthini ceṣyate /
kvāthena vājigandhāyā jīvanīyagaṇasya vā //

kvāthenotpalamṛdvīkāraktacandanajanmanā /
vātapittaṃ nihantyeṣa padmakādigaṇasya vā //

cavyakuṣṭhaviḍaṅgānāṃ yānyā nāgarasya vā /
prasāriṇyāśca toyena gugguluḥ kaphavātajit //

tryūṣaṇāgnighanavellavarābhirbhakṣayan samaghṛtaṃ mahiṣākṣam /
āśu hanti kaphamārutamedodoṣajān balavatopi vikārān //

paṭolanimbatriphalāguḍūcī gāyatrirātridvayabījakānām /
kvāthaiḥ pṛthakpathyaparasya hanti māsena ghorān kaphapittarogān //

viśeṣācchophavīsarpaduṣṭavraṇabhagandarān /
śukrārtavamanodoṣapramehaśvitrapāṇḍutāḥ //

paṭolāriṣṭīrnayūhapiṣṭastulyarasāñjanaḥ /
galagogāpacīvyaṅgagranthisthaulyakṛmipraṇut //

śilājatusamaḥpītaḥ payasā vātaśoṇitam /
nivartayatyatibalaṃ kṣīramāṃsaghṛtāśinaḥ //

rasena payasā mūtrairvātapittakaphāpahaḥ /
brāhmīmaṇḍūkaśaṅkhānāṃ pṛthaṅmedhādikṛdrasaiḥ //

māgadhikāgnikaliṅgabiḍagairbilvadhṛtaiḥ savarāpalaṣaṭkaiḥ /
guggulunā sadṛśena sametaiḥ kṣaudrayutaiḥ sakalāmayanāśaḥ //

pibet palaśataṃ yosya vidhinā niyato yatiḥ /
nākālamṛtyorna vyādherna tasya jaraso bhayam //

kalpayedauṣadhaiḥ svai svairvyādhiṣu vyādhināśanaiḥ //

śilājatuvidhānaṃ ca gugguloḥ sarvamiṣyate //

guṇanidhirapikuryāt sotimātropayuktastimiravadanaśoṣaklabitākārśyamohān /
śamalaśithilabhāvaṃ deharaukṣyaṃ ca tasmādrajanicaraniṣevīsyyānna rogeṣvamīṣu //

grīṣmerkataptā girayo jatutulyaṃ vamanti yat /
hemādiṣaṭdhāturasaṃ procyate tacchilājatu //

sarvadoṣapraśamanaṃ sarvarogavināśanam /
śilābhyo yasya yajjātaṃ dhātostattadguṇaṃ vadet //

sarvaṃ ca tiktakaṭukaṃ nātyuṣṇaṃ kaṭu pākataḥ /
chedanaṃ ca viśeṣeṇa lauhaṃ tatra praśasyate //

gomūtragandhi kṛṣṇaṃ guggulvābhaṃ viśarkaraṃ mṛtsnam /
snigdhamanamlakaṣāyaṃ mdṛu guru ca śilājatu śreṣṭham //

rāsnādaśamūlabalā punarnavairaṇḍaśuṇṭhimadhukānām /
kvāthena bhāvitaṃ tadviśeṣato vātarogaghnam //

drākṣābhīrupaṭolatrāyantiguḍūcijīvanīyānām /
niryūheṇa subhinnaṃ śastaṃ pittāmaye sutarām //

krimijidvacāphalatraya karañjaghanamukhyapañcamūlānām /
sahapañcakolakānāṃ kvāthena kaphāmaye bhāvyam //

laghupañcamūlaśuṇṭhī drākṣākāśmaryavājigandhānām /
saguḍūciśarabalānāṃ rasena pittānilagadeṣu //

ghanakuṣṭhavacātriphalā suradāruviḍaṅgapañcakolānām /
rajanīmaricātiviṣā yuktānāṃ vātakaphajeṣu //

pāṭhāpaṭolanimbatriphalāghanakuṭajasaptaparṇānām /
trāyantyamṛtātiviṣāsahitānāṃ pittakaphajeṣu //

nicaye 'pidoṣabalato yogānetān vikalpya yujjīta /
vividhagaṇasaṅgrahoktaistaistaiśca gaṇairgiressāram //

vyādhivyādhitasātmyaṃ samanusaran bhāvayedayaḥ pātre /
prākkevalajaladhautaṃ śuṣkaṃ kvāthaistato bhāvyam //

samagirijamaṣṭaguṇite niṣkkāthyaṃ bhāvanauṣadhaṃ toye /
tanniryūhe 'ṣṭāṃśe pūtoṣṇe prakṣipet girijam //

tat samarasatāṃ yātaṃ saṃśuṣkaṃ prakṣipedrase bhūyaḥ /
svaisvairevaṃ kvāthairbhāvyaṃ vārān bhavet sapta //

atha snigdhasya śuddhasya ghṛtaṃ tiktakasādhitam /
tryahaṃ yuñjīta girijamekaikena tathā tryaham //

phalatrayasya yūṣeṇa paṭolyā madhukasya ca /
yogayogyaṃ tatastasya kālāpekṣaṃ prayojayet //

śilājamevaṃ dehasya bhavatyatyupakārakam /
guṇān samagrān kurute sahasā vyāpadaśca na //

ekatrisaptasaptāhaṃ karṣamarddhapalaṃ palam /
hīnamadhyottamo yogaḥ śilājasya kramānmataḥ //

saṃskṛtaṃ saṃskṛte dehe prayuktaṃ girijāhvayam /
yuktaṃ vyastaiḥ samastairvā tāmrāyorūpyahemabhiḥ //

kṣīreṇāloḍitaṃ kuryācchīghraṃ rāsāyanaṃ phalam /
hanyādrogānaśeṣāṃśca jīrṇe hitamitāśinaḥ //

vyāyāmātapamārutacetaḥsantāpaguruvidāhyādi /
upayogādapi parato dviguṇaṃ parivarjayet kālam //

kulatthān kākamācīṃ ca kapotāṃśca sadā tyajet /
pibenmāhendramudakaṃ kaupaṃ prāsravaṇāmbu vā //

jvarī jvaraghnāmbudaparpaṭādeḥ kvāthena raktī madhuyaṣṭikāyāḥ /
śoṣī saraiḥ kravyabhugāmiṣotthairmāyuramāṃsaiḥ payasā ca kārśye //

madhvambunā medasi sampravṛddhe kṣīreṇa payākulabuddhisatvaḥ /
pāṇḍvāmayārttāvudare saśophe pibecchilājaṃ mahiṣījalena //

aśma vīratarādyena kuṣṭhaṃ khadiravāriṇā /
viṣaṃ viṣaghnairagadairhantyevaṃ tadyathāmayam //

śailajatrikaṭukṣaudrakṣaudradhātūn niṣevate /
kṣīraudanāśī yo jīrṇe yakṣmaṇā na sa bādhyate //

subhāvitātsāragaṇaistulāṃ pītvā śilodbhavāt /
sārāṃbunaiva bhuñjānaḥ śāliṃ jāṅgalajai rasaiḥ //

vyapohya madhumehākhyamantakaṃ rogasaṅkaram /
vapurvarṇabalopetaḥ śataṃ jīvatyanāmayaḥ //

śilāhvāt ṣoḍaśapalaṃ tristrirekatra bhāvayet /
varāyā daśamūlasya guḍūcyāḥ karkaśasya ca //

balāyā madhuyaṣṭyāśca rase gavye ca vāriṇi /
kṣīre sakṛtkrameṇaivaṃ saptakṛtvastathā punaḥ //

kākoliyugmaghanapuṣkaravahnirāsnā medāyugarddhicavikāgajapippalīnām /
pāṭhādvijīvakanikumbhavidāriyugma vīrāvarīmadhuphalāṃśumatīdvayānām //

palikānāmabdroṇe siddhānāṃ pādaśeṣite kvāthe /
bhāvitamitthaṃ girijaṃ dvipalaiścūrṇīkṛtairyuñjyāt //

karkaṭaśṛṅgīdhātrīvyoṣaistālīsapatrakuḍabena /
cūrṇapalena vidāryāstvakṣīryāḥ karṣayugmena //

dvipalena caturjātāttaila ghṛtakṣaudraśarkarābhiśca /
dvipalāddviguṇābhiḥ kāryā guṭikāstatokṣasamāḥ //

tāḥ śuṣkā navakumbhe jātīpuṣpādhivāsite sthāpyāḥ /
tāsāmekāṃ khādet pratidinamanupānamatreṣṭam //

kṣīrarasadāḍimāmbho mārdvīkasurāsavānyatamam /
jīrṇennaṃ laghu bhojyaṃ yūṣapayaḥpiśitaniryūhaiḥ //

saptāhamātramevaṃ sarvānnīnaḥ kramāt bhavet parataḥ /
bhaktasyānte prāgvā guṭikā na virudhyate saiṣā //

nirapāyā bhūriphalā parihārasukhopayojitā jayati /
prabalamapi vātaśoṇitamūrustambhaṃ jvaraṃ dīrgham //

bhagamūtraśukradoṣaplīhayakṛdraktapāṇḍuhṛdrogān /
vardhmavamigulmapīnasahidhmākāsāruciśvāsān //

vidradhimudaraṃ kuṣṭhaṃ śvitraṃ jāḍyaṃ kṣayaṃ madaṃ mūrcchām /
unmādamapasmāraṃ mukhanetraśirogadāṃstāṃtān //

ānāhamatīsāraṃ halīmakaṃ kāmalāgrahaṇirogān /
granthyarbudān sapiṭakān bhagandaraṃ gaṇḍamālāṃ ca //

atikārśyamatisthaulyaṃ svedamathaślīpadaṃ gude kīlān /
daṃṣṭrāviṣaṃ samūlaṃ garaprayogān sughorāṃśca //

abhicāramarātikṛtaṃ duḥsvapnaṃ bhautikīṃ tathā bādhām /
pāpmālakṣmīṃ ceyaṃ guṭikā śamayecchivā nāmnā //

vṛṣyāyuṣyā dhanyā kāntiyaśaḥśrīvibodhinī medhyā /
kurute nṛpavallabhatāṃ jayaṃ vivāde ca vaktrasthā //

jitakhalativalīpalitā jīvayati sukhaṃ śatadvayaṃ śaradām /
varṣadvayaprayogādvarṣaśatacatuṣṭayaṃ jīvet //

na sostirogo bhuvi sādhyarūpo jatvaśmajaṃ yaṃ na jayet prasahya /
tatkālayogairvidhivatprayuktaiḥ svasthasya corjāṃ vipulāṃ dadhāti //

amaramandiramandarasambhavācchatapalaṃ girijādupayojaya /
yadi jarāmayaduḥkhavivarjitāṃ suciramicchasi jīvitasantatim //

daśaguṇamupayuṅkte yaḥ śataṃ śailajātāllaghuhitamitabhojī varjayan varjanīyān /
satatasamanuṣaktān varjitān vaidyavṛndairvidhamati sagadaughān nekṣate cāyuṣontam //

samudvabhūvāmṛtamanthanotthaḥ svedaḥ śilābhyo 'mṛtavān gireḥ prāk /
yo mandarasyātmabhuvā hitāya nyastaḥ sa śaileṣu śilājarūpī //

suvarṇaśailaprabhavo viṣṇunā kāñcano rasaḥ /
tāpī kirātacīneṣu yavaneṣu ca nirmitaḥ //

tāpyāṃ sūryāṃśusantapto mādhave māsi dṛśyate /
madhuraḥ kāñcanābhāsaḥ sāmlo rajatasannibhaḥ //

kiṃcit kaṣāya ubhayaḥ śītaḥ pāke kaṭurlaghuḥ /
śilāniryāsavaccātra kulatthādīn parityajet //

na tanniṣevī jarasābhibhṛyate na pannagairnāpi garairna vṛścikaiḥ /
na pāṇḍumehajvaraśophayakṣmabhirna kaṇṭhanetraśravaṇatvagāmayaiḥ //

sodaśvitko mākṣikadhātuḥ saghṛto vā sakṣaudro vā kṣaudraghṛtābhyāṃ sahito vā /
sāmbhasko vā tailayuto vā vinihantā tvagdoṣāṇāṃ sarvaviṣāṇāṃ sagarāṇām //

akṣadrākṣāyomalamustāmalakānāṃ savyoṣāṇāṃ parvataniryāsayutānām /
datvā tulyaṃ mākṣikadhātuṃ madhumiśraṃ lihyātpāṇḍuvyādhyabhibhūtaḥ śivamicchan //

aṃśaḥ śuṇṭhyā lohamalāṃśo badarāṃśaḥ pippalyaṃśo mākṣikadhāturdviguṇāṃśaḥ /
kṣaudraṃ kāmaṃ kṛṣṇatilānāmapi cāṃśaḥ śreṣṭhā piṇḍī pāṇḍuvikāraśvayathughnī //

sāyaścūrṇaṃ mākṣikadhātuṃ madhumiśraṃ vyoṣopetaṃ parvataniryāsasametam /
kṣīrāhāro yo 'valihānaḥ prayatātmā kṛtyudvāraṃ śoṣamapohatyacireṇa //

lohaṃ sarpirmākṣikadhāturmadhumātrā dhātrīcūrṇaṃ ke saramambuprabhavānām /
yogaḥ kuryādeṣa sitābhāgavimiśraścakṣurghrāṇaśrotrarasajñānavibodham //

kṛtyaikasthaṃ mākṣikadhātuṃ triphalāṃ ca bhrāṣṭre paktvā ye sahaviṣkaṃ vilihanti /
pathyādāstān vārdhakadoṣā na bhajante māturdoṣāḥ stanyanivṛttāniva vālān //

samaśnato mākṣikadhātucūrṇaṃ sarpirmadhubhyāṃ triphalārajaśca /
śanaiḥ śanairyāti jarā vināśaṃ pratyantavāsādiva lokayātrā //

trikoṇakāṇḍā subahupratānā phaleṣu pītā kusumeṣu raktā /
patraiḥsadugdhairmṛduromavadbhistāmbūlatulyairghanakandamūlā //

pavanavivasvadaṃśuvanitādiṣukāmacarā vividhamanaḥśarīragadavṛndanivṛttikarī /
bhuvi paramauṣadhirmahiṣavallarīti prathitā kvacidapi vṛddhadāraka iyatvapi vellarikā //

vasante saṅgṛhītānāṃ śoṣitānāmanātape /
vṛddhadārakamūlānāṃ tulāṃ saṃcūrṇyaṃ sarpiṣā //

āplāvya ghṛtapātrasthāṃ dhānye pakṣamupekṣitām /
lihyādanu pivetkṣīraṃ jīrṇe kṣīraghṛtāśanaḥ //

tatprayogājjarājīṇā vṛddhā dārakatāmiyāt /
bhagnāsthirgadgadaḥ paṅguḥ kṛśo hrasvonyarūpatām //

nirastāśeṣadoṣotthanakhabhedādyupadravaḥ /
apasmāragrahonmādapāpmālakṣmīvivarjitaḥ /
dīptāgnirbalavān vāgmī jīvedvarṣaśatāni ṣaṭ //

cūrṇitairaśvagandhāyāḥ saṃyutaṃ triṃśatā palaiḥ /
tattulyaṃ dārakaṃ prāśya payasā sarpiṣāthavā //

jīrṇo pūrvavadaśnīyādyo jīvet sa samāḥ śatam /
vājivego gajaprāṇaḥ surūpo bhāskaradyutiḥ //

aśvagandhena saṃyojyau varīgokṣurakau pṛthak //

yo lihyāt sarpiṣā cūrṇaṃ vṛddhadārakamūlajam /
saptāhaṃ yūṣabhaktāśī syāt sa kinnaratulyavāk //

svarasena śatāvaryā saptāhaṃ bhāvitaṃ ca tat /
lihānaḥ pūrvavanmāsaṃ śataṃ jīvenmahāmatiḥ //

lihyādvā madhusarpirbhyāṃ dhātrīsvarasabhāvitam /
kṣīreṇa vā pibanmāsaṃ śataṃ jīvedaruksudhīḥ //

vṛddhadārakamūlānāṃ rasaṃ kṣīreṇa yaḥ pibet /
tatkalkasiddhaṃ sarpirvā sajīvennīrujaḥ śatam //

pītaṃ vellarikāmūlaṃ gomūtreṇa sahoṣitam /
kuṣṭhagulmodaragaraślīpadārśopacīrjayet //

pippalī triphalā dārvī mahauṣadhapunarnavāḥ /
pṛthagdaśapalāḥ sarvaistulyāṃśo vṛddhadārakaḥ //

dhānyāmlapītastaccūrṇo jīrṇe svacchandabhojanaḥ /
ślīpadāmamarudvardhmagulmodaragarān haret //

śauṇḍī viśvavarādvīpivellamustāḥ samāṃśakāḥ /
tulyavellarikāmūlāḥ sājyakṣaudrāstathāguṇāḥ //

tatphalāt svarasaṃ karṣaṃ lihaṃstulyājyamākṣikam /
gavyaṃ pibedanu payo māhiṣaṃ vā yatheṣṭabhuk //

pañcāhena jayet kāsān saptāhena tvagāmayān /
mahākuṣṭhāni māsena bhavenmāsadvayena tu /
pañcavarṣaśatāyuṣko dhīmedhābalarūpavān //

vellarīphalamūlānāṃ pippalyāśca samaṃ rajaḥ /
vellarīphalamūlotthasvarasenaiva bhāvayet //

amṛtāyā rasenānu tataḥ śuṣkaṃ ghṛtāplutam /
nikhanet ghṛtakumbhasthaṃ karīṣe bahusañcaye //

māsāduddhṛtya taṃ lehaṃ yo varṣamupayojayet /
sahasrāyuḥ sa jarasā sahasā nābhibhūyate //

kuṣṭhacūrṇatulāṃ kṣaudraghṛtasya dvitulānvitām /
dhānyarāśau dinaśataṃ nihitāmupayojayet //

sugandhikāyo dṛkśrotrasvaravarṇeṣvatīndriyaḥ /
gatavyādhijaro jīvet saptavarṣaśatāni nā //

kuṭīpraveśaḥ kṣaṇināṃ paricchadavatāṃ hitaḥ /
atonyathā tu ye teṣāṃ sauryamārutiko vidhiḥ //

vātātapasahā yogā vakṣyante 'to viśeṣataḥ /
sukhopacārā bhraṃśe 'pi ye na dehasya bādhakāḥ //

śītodakaṃ payaḥ kṣaudraṃ ghṛtamekaikaśo dviśaḥ /
triśaḥ samastamathavā prākpītaṃ sthāpayedvayaḥ //

harītakīmāgadhikākṣadhātrīścūrṇīkṛtā loharajovimiśrāḥ /
sarpirmadhubhyāmadataḥ śarīraṃ kālāgradūtī na jarā dunoti //

harītakīmāgadhikāviḍaṅgaśaśāṅkalekhāmalakacchavīnām /
sitopalautapaghṛtānvitānāṃ rogā na leḍhāramabhidravanti //

triphalāmasanodakena piṣṭāṃ rajanīṃ paryuṣitāmayaḥ kapāle /
madhunā madhurāṃ lihan hinasti sthavimānaṃ jarasaṃ gadāṃśca sarvān //

khadirāsanayūṣabhāvitāyāstriphalāyā ghṛtamākṣikaplutāyāḥ /
niyamena narā niṣevitāro yadi jīvantyajarāḥ kimatra citram //

asanasvarasena bhāvitānāmabhayānāṃ saviḍaṅgataṇḍulānām /
madhuloharajoghṛtāplutānāṃ na hi leḍhāramabhidravanti rogāḥ //

bījakamya rasamaṅgulihāryaṃ śarkarāmadhughṛtaṃ triphalāṃ ca /
śīlayatsu puruṣeṣu jarattāsvāgatāpi vinivarttata eva //

darvīpralepāsriphalākaṣāyaḥ sitopalā tailamadhupragāḍhaḥ /
sapippalīnāgaralohareṇustanoḥ sapatnīṃ jarasaṃ nihanti //

phalatrayatryūṣaṇacūrṇayuktāṃ drākṣāṃ sasarpirmadhuśarkarāṃ ca /
kṣīrānupānaṃ puruṣā lihanto jīvanti nirdhūtajarāvikārāḥ //

harītakīṃ sarpiṣi sampratāpya samaśnatastat pibato ghṛtaṃ ca /
bhaveccirasthāyi balaṃ śarīre sakdtkṛtaṃ sādhu yathā kṛtajñe //

ārāccitānāṃ kalaśaṃ purāṇaṃ dhātrīphalānāṃ madhunaśca pūrṇam /
saṃvatsarārddhaṃ nihitaṃ yaveṣu niṣevamāṇo jarasaṃ nihanti //

dhātrīkṛmighnāsanasāracūrṇaṃ satailasarpirmadhulohareṇu /
niṣevamāṇasya bhavennarasya tāruṇyalāvaṇyamapi praṇaṣṭam //

navāmalakaśuktayo madhu ghṛtaṃ rajaścāyasaṃ catuṣṭayamayoghaṭasthamiti cūrṇitaṃ vatsaram //

krameṇa lihataḥ payonupibataśca pathyāśinaściraṃ bhavati jīvitaṃ kṣayamupaiti pṛthavījarā //

cūrṇaṃ śvadaṃṣṭrāmalakāmṛtānāṃ lihan sasarpirmadhubhāgayuktam /
vṛṣasthiraḥśāntavikāraduḥkhaḥ samāḥ śataṃ jīvati kṛṣṇakeśaḥ //

viḍaṅgasāraṃ madhukaṃ ca piṣṭaṃ bhallātakakvāthamadhupragāḍham /
arśāṃsi jantūṃśca jayatyudīrṇān vahniṃ ca sandhukṣayati kṣaṇena //

viḍaṅgabhallātakacitrakāṇāṃ guḍottarāṇāmabhayānvitānām /
tailena cūrṇāni niṣevamāṇān śarīriṇo nopatapanti rogāḥ //

viḍaṅgabhallātakanāgarāṇi ye 'śnanti sarpirmadhusaṃyutāni /
jarānadīṃ rogataraṅgiṇīṃ te lāvaṇyayuktāḥ puruṣāstaranti //

viḍaṅgakalkaṃ svarasena dhātryāḥ kṣaudreṇa yuktaṃ ca pibennaro yaḥ /
drākṣārasakṣaudrapariplutaṃ vā vijitya rogān sa bhavecchatāyuḥ //

cūrṇaṃ samaṃ māgadhikākaṇānāṃ viḍaṅgacūrṇena sacitrakeṇa /
niṣevamāṇo madhutailamiśraṃ vayaḥparīṇāmajale na majjet //

punarnavasyārddhapalaṃ palaṃ vā piṣṭaṃ pibedyaḥ payasārddhāmāsam /
māsadvayaṃ tattriguṇaṃ samāṃ vā jīrṇopi bhūyaḥ sapunarnavaḥ syāt //

mūrvābṛhatyaṃśumatībalānāmuśīrapāṭhāsanasārivāṇām /
kālānusāryāgarucandanānāṃ vadanti paunarnavameva kalpam //

śatavarīkalkakaṣāyasiddhaṃ ye sarpiraśnanti sitādvitīyam /
tān jīvitādhvānamabhiprapannān na vipralumpanti vikāracorāḥ //

pītāśvagandhā payasārddhamāsaṃ ghṛtena tailena sukhāmbunā vā /
kṛśasya puṣṭiṃ vapuṣo vidhatte bālasya sasyasya yathā suvṛṣṭiḥ //

dine dine kṛṣṇatilaprakuñcaṃ samaśnataḥ śītajalānupānam /
poṣaḥ śarīrasya bhavatyanalpo dṛḍhībhavantyāmaraṇācca dantāḥ //

śilājatukṣaudraviḍaṅgasarpirlohābhayāpāradatāpyabhakṣaḥ /
āpūryate durbaladehadhātustripañcarātreṇa yathā śaśāṅkaḥ //

madhu madhurasā lājā bhārṅgī madhūkaśatāvarī /
kamalakusumatvakṣīrībhiḥ samaṃ jatu pārvatam /
pracurahaviṣā lehaṃ līḍhvā samṛddhasitopalaṃ /
śithilajaraso mandātakā bhavanti cirāyuṣaḥ //

gāyatrīśikhiśiṃśapāsanaśivā vellākṣakāruṣkarān piṣṭvāṣṭau daśaṣaṭguṇembhasi dṛtān khaṇḍaiḥ sahāyomayaiḥ /
pātre lohakṛte tryahaṃ ravikarairāloḍayan pācayedagnau cānu mṛdau salohaśakalaṃ pādasthitaṃ tat pacet //

pūtasyāṃśaḥ kṣīratoṃśastathāṃśau bhārṅgānniryāsāt pibaryāstrayoṃśāḥ /
aṃśāścatvārastatra hayyaṅgavīnādekīkṛtyaitat sādhayet kṛṣṇalauhe //

vimalayā sitayā madhunāthavā yutamayuktamidaṃ yadi vā ghṛtam /
svarucibhojanapānaviceṣṭito bhavati nā palaśaḥ pariśīlayan //

śrīmān nirdhūtapāpmā vanamahiṣabalo vājivegaḥ sthirāṅgo keśairbhṛṅgāṅganīlairmadhusurabhimukho naikayoṣinniṣevī /
vāṅmedhādhīsamṛddhaḥ supaṭuhutavaho māsamātropayogāddhattesau nārasiṃhaṃ vapuranalaśikhātaptacāmīkarābham //

haviridamatiprabhāvaṃ svamiva vapurnirmitaṃ nṛsiṃhena /
naśyanti yato bhītā vyādhyādhijarāsurā dūrāt //

bhṛṅgapravālānamunaivabhṛṣṭān ghṛtena yaḥ khādati yantritātmā /
viśuddhakoṣṭho 'sanasārāsiddhadugdhānupastatkṛtabhojanārthaḥ //

māsopayogāt sa sukhī jīvatyabdaśata trayam /
gṛhṇāti sakṛdapyuktamaviluptasmṛtīndiryaḥ //

anenaiva ca kalpena yastailamupayojayet /
tānevāpnoti sa guṇān kṛṣṇakeśaśca jāyate //

kāśmaryāṇāṃ tulāṃ māsaṃ sthitāṃ madhughṛtokṣitām /
upayujya payonnāśī ciraṃ jīvati kāntimān //

uktāni śakyāni phalānvitāni yugānurūpāṇi rasāyanāni /
mahānuśaṃsānyapi cāparāṇi prāptyādikaṣṭāni na kīrttitāni //

amānuṣāṇāmativismayānāṃ satkarmaṇāṃ yadyapi tāni hetuḥ /
samūlakāṣaṃ tu kaṣanti dehaṃ bhraṃśādvidhestena vivarjitāni //

yugasvabhāvādyadi cauṣadhīnāṃ kriyāsu śaktiḥ parikalpyate 'lpā /
āyurbalādiṣvapi sā tatheti yatnānniṣevyāṇi rasāyanāni //

na cauṣadhīnāmapi sarvathaiva prabhāvahāniḥ parikalpanīyā /
phalaṃ prayātyūrdhvamadhastrivṛttu pratyakṣataḥ kasya na siddhametat //

adeśakālopahitānyasātmyānyatyuṣṇatīkṣṇāni yathauṣadhāni /
nāśaṃ nayante sahasaiva dehaṃ samyakprayuktāni tathaiva vṛddhim //

jitvā tasmādindriyādīn suduṣṭān kālopetaḥ śvaddadhāno yathāvat /
āyuḥprajñātejasāṃ yadvivṛdhyai vīryopetaṃ śīlayedauṣadhaṃ tat //

utsāhavīrairapi sarvakālaṃ narairagamyāni tapodaridraiḥ /
mahārṇavānāmiva dustarāṇāṃ pārāṇyapārāṇi rasāyanānām //

rasāyanānāmupayogasampadā kṛtaprasādairmaladoṣadhātubhiḥ /
sthiraṃ śarīraṃ kriyate śarīriṇāṃ kulaṃ yathā satpuruṣairadhiṣṭhitam //

dāntendriyeṇa śāstrārthaṃ yathāvadanutiṣṭhātā /
kiyadvā dīrghadarśitvaṃ nendratvamapi durlabham //

rasāyanavidhibhraṃśājjāyeran vyādhayo yadi /
yathāsvamauṣadhaṃ teṣāṃ kāryaṃ muktvā rasāyanam //

adhyākrāntā ye 'mlapaṭukṣārakaṭūṣṇairdravyaistīkṣṇaiḥ sannihitā teṣu jarattā /
sandhukṣyognistairupajāte ca vivarjyā yogāstegnau dhātusamṛddheḥ sa hi mūlam //

āyuryogāḥ sādhvapi yuktā mṛduvahnau nairarthakyaṃ yānti kṛtaghne 'pyupakārāḥ /
dīpte vahnau te tu guṇaughairapi tucchā vistīryante pātranisṛṣṭā iva bhogāḥ //

satyavādinamakrodhamadhyātmapravaṇendriyam /
śāntaṃ sadvṛttanirataṃ vidyānnityarasāyanam //

guṇairobhiḥ samuditaḥ sevate yo rasāyanam /
sanirvṛtātmā dīrghāyuḥ paratreha ca modate //

śāstrānusāriṇī caryā cittajñāḥ pārśvavarttinaḥ /
buddhiraskhalitārtheṣu paripūrṇaṃ rasāyanam //

gavāmṛjutvena kṛtānukārairananyavāgāśayadehaceṣṭaiḥ /
sthirendriyāyurjvalanaiḥ suśīlaiḥ suvṛddha gopaiḥ samadhiṣṭhiteṣu //

prājyājyadugdhauṣadhipādapeṣu humbhāravairvalgitavatsakeṣu /
maṭhapraveśena vināpi siddhiṃ vrajanti goṣṭheṣu rasāyanāni //