Ashtanga Sangraha · Chapter 6.48

athāto viṣopayogīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ /
viṣe prativiṣaṃ yojyaṃ mantratantrairasidhyati /
atīte pañcame vege saptamasyānatikrame /
prabhonirvadye prayato naiva vākhyāya kasyacit //

siddhamantradharaḥ kṛtvā dharaṇībandhamāditaḥ /
nahi mantrasahāyasya viṣaṃ yātyavidheyatām //

śleṣmatulyaguṇaṃ prāyaḥ sthiramūrdhvagamaṃ viṣam /
prāyaḥ pittaguṇairyuktamadhogāmi ca jaṅgamam //

guṇairiti viparyastairnihataste parasparam /
yuñjyānmūlaviṣaṃ tasmāddaṣṭānāṃ pānalepayoḥ //

viṣapītaṃ ca kuśalo daṃśayet pavanāśibhiḥ /
na viṣapratimaṃ kiñcinnirviṣīkaraṇaṃ viṣe //

caturbhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirhīnamadhyottamāṃ yavaiḥ /
mātrāṃ viṣasya maulasya prayuñjīta yathāyatham //

daṣṭasya dvau yavau kīṭaistilamātraṃ tu vṛścikaiḥ /
naiva svasṛksthe pāne tu lūtādaṣṭasya neṣyate //

saviṣe yuktamamṛtaṃ viṣamevāviṣe viṣam /
abale cātibalavadvyāpannaṃ ca prayogataḥ //

saviṣāviṣaśaṅkāyāmagadānupayojayet /
aviruddhān prayukto hi nirviṣasyāgado gadaḥ //

tadvacca saviṣatyāpi kriyākālātipātataḥ /
jānīyādviṣasadbhāvaṃ bhiṣaktasmāt prayatnataḥ //

sāktukaṃ mustakaṃ śṛṅgī vālakaṃ sarṣapāhvayam /
vatssnābhaṃ ca karmaṇyaṃ viṣaṃ snigdhaṃ ghanaṃ guru /
najātvanyat prayoktavyaṃ kālakūṭaṃ viśeṣataḥ //

viṣe 'vacārite tīkṣṇe peyaṃ ghṛtamanantaram /
sabhārṅgīdadhidhūmotthasārivātaṇḍulīyakam //

agāradhūmamañjiṣṭhāyaṣṭyāhvairvā samanvitam /
lihyādvā madhusarpirbhyāṃ cūrṇitāmarjunatvacam //

kṣīrakṣaudraghṛtairyuktaṃ pītaṃ hanti viṣaṃ viṣam /

sasinduvāratagaraṃ mṛtasañjīvanaṃ viṣam //

śirīṣakusumaṃ vakraṃ viṣamākhuviṣāpaham //
devadārunataṃmāṃsī drāmilībākucīviṣam /
kuṣṭhaṃ ca pānalepābhyāṃ samastaviṣaśāśanam //

manaśśilājjanālailā sinduvārāmarāhvayam /
saraktākuṃkumaviṣaṃ dhmānaṃ nissaṃjñabodhanam //

dāhe viṣodbhave lepaḥ saktukṣīraghṛtairhitaḥ //

yastu saṃroṣito bhogī dhūmaṃ vaktrādvimuñjcati /
daṇḍāgre piśitaṃ badhvā bahuśastena daṃśayet //

aśakyamagadairanyairviṣapītaṃ cikitsakaḥ /
pāyayenmāṃsacūrṇaṃ taṃ jñātvā viṣabalābalam //

anyeṣvapi ca rogeṣu śeṣopāyaparikṣaye /
viṣaṃ yuñjīta nityaṃ ca rasāyanagaveṣiṇaḥ //

ghṛtopaskṛtadehasya viśuddhasya hitāśinaḥ /
sātvikasyodite bhānau yojyaṃ śītavasantayoḥ //

grīṣmepyātyayike vyādhau na ca varṣāsu durdine //

na krodhane na pittārte na klībe rājani dvije /
kṣuttṛṣṇāśramagharmādhvavyādhyantaranipīḍite /
garbhiṇībālavṛddheṣu na rūkṣeṣu na marmasu //

abhyastepi viṣe yatnādvarjanīyān vivarjayet /
kaṭvamlatailalavaṇadivāsvapnātapānalān /
rūkṣamannaṃ viśeṣeṇa bhayaṃ vājīrṇataḥ sadā //

dṛgvibhramaṃ karṇarujāmanyāṃścānilajān gadān /
viṣaṃ rūkṣāśinaḥ kuryānmṛtyumeva tvajīrṇataḥ //

alaṃ gomūtrasaṃyuktamātape śoṣayet tryaham /
viṣaṃ bṛṃhaṇametaddhi viṣasyādau praśasyate //

tat pibenmastunā vātajvare kṣīreṇa paittike /
yuktaṃ mūtreṇa kaphaje sarvaje triphalāmbhasā //

lodhracandanaṣaḍgranthāśarkarāghṛtamākṣikaiḥ /
kṣīreṇa ca viṣaṃ yuktaṃ jīrṇajvaraharaṃ param //

nikumbhakumbhatriphalāsarpirmadhuviṣaiḥkṛtaḥ /
nihanti modako jīrṇajvaramehatvagāmayān /
śikhikarkirasopetaṃ viṣamajvarajidviṣam //

viṣaṃ yaṣṭyāhvayaṃ rāsnāsevyamutpalakandakam /
taṇḍulodakapītāni raktapittasya bheṣajam //

viṣaṃ rasāñjanaṃ bhārṅgī vṛścikālī mahāsahā /
savedane sapāke ca vraṇe duṣṭe pralepanam //

sitāviṣakṣīratarupravālā madhunā drutāḥ /
śvāsahidhmāpahā līḍhāśchardidhnyastu viṣānvitāḥ /
kṣaudrośīramadhukṣārarajanīkuṭajatvacaḥ //

vijayāpippalīmūlapippalīdvayacitrakaiḥ /
puṣkarāhvaśaṭhīdrākṣāyavānīkṣāradīpyakaiḥ //

sitāyaṣṭīdvibṛhatīsaindhavaiḥ pālikaiḥ pacet /
saviṣārddhapalaiḥ prasthaṃ ghṛtāttajjīrṇabhukpibet //

durnāmamehagulmārmatimirakrimipāṇḍutāḥ /
galagrahagrahonmādakuṣṭhāni ca niyacchati //

kṛcchraghnā viṣapathyāgnidantīdrākṣāniśāviṣāḥ /
śilājatu viṣaṃ mūtramudāvartāśmarīharam //

gomūtrakṣārasindhūtthaṃ viṣaṃ pāṣāṇabhedakam /
vajravaddārayatyetadekataḥ pītamaśmarīm //

samūlā pippalī mūtraṃ viṣaṃ śūlaharaṃ tathā /
viṣadravantīmadhukadrākṣārāsnāśaṭhī kaṇāḥ //

eraṇḍatailaṃ triphalā gomūtraṃ citrako viṣam /
sarpiṣā sahitaṃ pītaṃ vātāṇḍatvamapohati //

triphalā svarjikākṣāro viṣaṃ gulmaprabhedanam /
viṣavellamisikṣīraṃ gulmaplīhanibarhaṇam //

plīhodaraghnaṃ payasā śatāhvā krimijidviṣam //

vāyasīmūlaniṣkkāthapītaṃ kuṣṭhaharaṃ viṣam //

vāyasyārājavṛkṣatvaktrāyantībākucīphalāt /
plīhaghnebhakaṇābhyāṃ ca viṣaṃ kvāthena kuṣṭhajit //

avalgujaiḍagajayorbījaṃ kṣāradvayaṃ viṣam /
lepaḥ sasaindhavaḥ piṣṭo vāriṇā kuṣṭhanāśanaḥ //

citrakārkajaṭāhastipippalībākucīviṣaiḥ /
gomūtrapiṣṭairanyonyomanohvāsnukpayoviṣaiḥ //

sacandralekhaiḍagajakarañjaphalasaindhavaiḥ /
savyoṣasvarjikākṣārayavakṣāraniśādvayaiḥ /
agāradhūmasahitairbastamūtreṇa kalkitaiḥ /
bhallātakāgniśamyākaviṣairgomūtrapeṣitaiḥ /
lepo vicarcikādaduśatāruḥkiṭibhāpahaḥ /
śamyākapatratvaṅmūlaṃ viṣaṃ takraṃ ca tadguṇam //

viṣabhallātakadvīpiguñjānimbaphalairjayet /
lepomlapiṣṭaiḥ śvitrāṇi puṇḍarīkaṃ ca dāruṇam //

vakrakuṣṭharasadvīpispṛkkāpatrailavālukam /
piṣṭaṃ khadiratoyena trirātramuṣitaṃ pibet //

śvitrī viṣeṇa saṃsṛṣṭaṃ tataḥ sphoṭān kilāsajān /
kaṇṭakena vibhidyānu lepairlimpeta kauṣṭhikaiḥ //

athavā karavīrārkamūlabākucikāviṣaiḥ /
batāmbupiṣṭaiḥ sadvīpidvipapippalyaruṣkaraiḥ //

lākṣāsurāhvāmañjiṣṭhākuṣṭhapadmakasārivāḥ /
guñjāphalaṃ kurabako lāṅgalī vajrakandakaḥ //

vārāhīkandakāsphotā saptāhvagirikarṇikāḥ /
arkāśvamārayormūlaṃ nāgapuṣpaṃ nataṃ niśe //

dantī viṣaṃ sātiviṣaṃ pippalī maricāni ca /
taistailṃ kaṭutailaṃ vā śvitrasyābhyañjanaṃ pacet /
savarṇīkaraṇaṃ śreṣṭhamāstikasya vaco yathā //

vīrā lāṅgalikī dantī viṣapāṣāṇabhedakaiḥ /
prayojyo mūḍhagarbhāṇāṃ pralepo garbhamocanaḥ //

svarasaṃ bījapūrasya vacāṃ brāhmīrasaṃ ghṛtam /
bandhyā pibantī saviṣaṃ suputraiḥ parivāryate //

naṣṭaśukraḥ payo drākṣākapikacchu vacā viṣam //

viṣaṃ sarpiḥ sitā kṣaudraṃ timirāpahamañjanam /
viṣaṃ caikamajākṣīrakalkitaṃ ghṛtadhūpitam //

viṣaṃ dhātrīphalarasairasakṛt paribhāvitam /
añjanaṃ śaṅkhasahitaṃ pragāḍhatimirapraṇut //

viṣamindrāyudhaṃ stanye ghṛṣṭaṃ kācajidañjanam /
bījapūrarase ghṛṣṭaṃ viṣaṃ tadvatsitāyutam /
viṣaṃ māgadhikā dve ca niśe kācaghramañjanam //

śuklārmajidviṣaṃ kṛṣṇāyuktaṃ gomūtrabhāvitam //

samudraphenasphaṭikakuruvindasudhāñjanam /
kūrmapṛṣṭhaṃ ca tulyāni tebhyorddhāṃśā manaśśilā //

arddhahīnāni maricasaindhavāyorajāṃsi ca /
ato yathottaraṃ dadyādayasā ca samaṃ viṣam /
rasakriyeyaṃ madhunā śuklapillārmakācahṛt //

abhīkṣṇaṃ śītatoyena siñjcennetre viṣāñjite //

rasonakandamaricaviṣasarṣapasaindhavaiḥ /
pillekṣi likhitaṃ pūrvaṃ surasārasapeṣitaiḥ //

pūrayet sarpiṣā cānu sarpireva ca pāyayet /
madhūkasāramadhukaviṣakṣīrajalairghṛtam /
pakvaṃ santarpaṇaṃ śreṣṭhaṃ rātryandhatve cirotthite //

nasyaṃ śirorukśamanaṃ pratyakpuṣpī sitā viṣam /
athavā ghṛtayaṣṭyāhvaśarkarā viṣasaṃyutāḥ //

śuṇṭhī pathyā viṣaṃ pāṭhā dravantī pūtināsajit //

kaṭutailaṃ viṣaṃ nasyaṃ palitārūṃṣikāpaham //

svarjikākṣārasindhūtthaśuktayuktaṃ viṣaṃ param /
karṇayoḥ pūraṇaṃ tīvrakarṇaśūlanibarhaṇam //

prapauṇḍarīkamañjiṣṭhāviṣasindhusamudbhavaiḥ /
nihanti sādhitaṃ tailaṃ gaṇḍūṣeṇa mukhāmayān //

devadāru viṣaṃ sarpirgomūtraṃ kaṇṭakārikā /
vācaḥskhalanatāṃ hanti pītamityāha kāśyapaḥ //

śatruprayuktādviṣato garādvā /
lūtābhujaṅgākhugaṇājjarāyāḥ /
akālamṛtyorgrahapāpmato vā /
viṣāśino nāsti bhayaṃ narasya //