Ashtanga Sangraha · Chapter 6.47

athāto viṣopadravapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

jvarakāsavamiśvāsahidhmā tṛṣṇātimūrcchanam /
viśobhedo 'tikāṭhinyamānāho bastimūrddharuk //

śvayathuḥ pūtidaṃśatvaṃ raktasrāvo viṣānilaḥ /
iti ṣoḍaśa nirdiṣṭā viṣārtānāmupadravāḥ /
gacchantyupokṣitā nāśaṃ yairjuṣṭā viṣarogiṇaḥ //

rājavṛkṣaphalośīrakāśmaryaghanapadmakāt /
kvāthaḥ saśarkarākṣaudro viṣajvaraharaḥ param //

pītā taṇḍulatoyena kaṭukā sasitopalā /
viṣajvaraharājājī jīvakarṣabhakotpalam //

kolamajjasitādhānyabhārṅgīyaṣṭyāhvakesaram /
viṣajvaravamiśvāsakāsatṛṣṇānibarhaṇam //

triphalāragvadhavyāghrīkvātho jvaravibandhajit /
bālabilvavacāmustā kaṣāyaḥ sapunarnavaḥ /
jvarāgnisādaśvayathūnnihanti viṣasambhavān //

vaidehikārāmaṭhakaṃ kapittharasasaindhavam /
sasitāmākṣikaṃ līḍhaṃ śvāsakāsajvarāpaham //

sadrākṣānāgarāṃ kṛṣṇāmathavā savarāghanām /
līḍhvājyamadhunā kāsānmucyate viṣasambhavāt //

sapāṭhāñjanamañjiṣṭhādviniśāmadhukāṃ tathā /
yaṣṭyāhvamambhasā pītvā maricairavacūrṇitam //

viṣavamyāṃ pibet kvāthaṃ vilbamūlādrajo 'thavā /
dhātrīṣarūpakadrākṣā madhukaṃ payasā drutam //

vellāgryāñjanasośīrayaṣṭyailākaṇakesaram /
lihyānmaricakumbhīṃ vā ghṛtapuṣparasadrutām //

kṣīrivṛkṣāṅkurakṣaudrasitāstṛḍvamathucchidaḥ //

jīrṇaśālyodanaṃ kṣaudraṃ kṣīraṃ candanasādhitam /
śītānbhonupibet bhuktvā viṣacchardimapohati //

tailagoviḍrasakṣaudrailihyāt kṛṣṇāpriyaṅguke //

śvāsī kṣaudreṇa vā drākṣāśṛṅgīmāgadhikāsitāḥ /
guḍanāgaravaidehīvijayāmalakāni vā //

hidhmāyāṃ śaṅkhakanakakaṭukāsvarṇagairikam /
vellaśuṇṭhīkaṇośīrarajanīdvitayāni vā //

lihyādvā vyoṣamṛdvīkāṃ bījapūrarasena vā /
sakṣaudraṃ vālakarajaḥ kvāthaṃ vā saguḍaṃ pibet //

viśvabheṣajagāyatrīharidrāmaradārujam /
dantīndravāruṇīdvīpīkalkaṃ sauvīrakeṇa vā //

tṛṇmūrcchayoraśiraso lepasekā himā hitāḥ /
ambhojanālakusumacandanośarīmauktikaiḥ /
vaihāyasasitātoyakṣīrājyekṣurasāplutaiḥ //

vījanaṃ tālavṛntena śīte sikatile sthitiḥ //

kamalotpalakiñjalkapaṭalāvṛtavāriṣu /
viṣatṛḍdāhamūrcchāghnaṃ sarasīṣvavagāhanam //

viṣavegasamutthāyāṃ tṛṣṇāyāṃ lājatarpaṇam /
śarkarādāḍimakṣaudrasalilāplāvitaṃ pibet /
vaṭavetasajambvāmrasevyatoyaṃ ca śītalam //

bhūnimbamustakaṭukātrāyantīndrayavān samān /
dvau bhāgau citrakādaṣṭau kuṭajādvāriṇā pibet /
viṣātisārodāvartakāsaśvāsajvarāpaham //

lodhramocarasāmbaṣṭhādhātakīstaṇḍulāmbunā /
samākṣikāḥ pibettadvannāgarātiviṣābhayāḥ //

sadhātakīḥ sakuṭajāḥ sāñjanāḥ ślakṣṇacūrṇitāḥ /
pāṭhānāgaracūrṇaṃ vā dadhnā yuktaṃ samākṣikam //

bastirugvartanāheṣu phalavartiṃ prayojayet /
sāragvadhāṃ satrivṛtāṃ sopakulyāṃ harītakīm /
pibet ghṛtena sakṣaudrāṃ bastiśūlādināśinīm //

gṛhadhūmanataśyāmā nīlinī taṇḍulīyakaiḥ /
siddhaṃ vājyaṃ tathāsiddhaṃ varā kvāthatrivṛdyutam //

kākolī kṣīrivṛkṣatvagdrākṣāyaṣṭyāhvaśarkarāḥ /
nasyaṃ viṣaśirorughnaṃ saṃyojyaṃ śītavāriṇā //

śvayathau śuddhakoṣṭhasya payaḥ pāne hitaṃ śṛtam /
viśvabheṣajavaidehīkaṭukādevadārubhiḥ /
surasāmlakalkairvā chāgaṃ vā pippalīśṛtam //

triphalāyāḥ kaṣāyeṇa trivṛtā bhāvitā tryaham /
āloḍya sarpiṣā pītā viṣaśvayathunāśinī //

madhuvellavarāvyoṣasurāhvośīrapadmakaiḥ /
viṣaśvayathujillepastathā svādukaṣāyakaiḥ //

śirīṣapuṣpāhiśironatakuṣṭhairghṛtānvitaḥ /
dhūpo 'gadaḥ śvayathujit samastaviṣanāśanaḥ //

alpenāpyapacāreṇa daṃśaḥ pūtitvamaśnute /
prāyo na sahate tīkṣṇamuṣṇaṃ vā bheṣajaṃ viṣam //

madhurasnigdhaśītāni yuñyāttasmādviṣavraṇe /
sekālepāṃśca sakṣīraiḥ kaṣāyaiḥ kṣīrivṛkṣajaiḥ //

nyagrodhaśuṅgamadhukatilasarṣapasaindhavam /
sābhayā nimbapatrājyaṃ daṃśapūtitvanāśanam /
karṇikāpātanaṃ śreṣṭhaṃ viṣavraṇavināśanam //

rakte sravatyatibhṛśaṃ ghṛtaṃ samaricaṃ pibet /
taṇḍulīyakamūlena sitayā vā samanvitam //

daṃśaṃ pralepayeccāsya dārvyā suślakṣṇapiṣṭayā /
sitopalākṣaudraghṛtacchāgadugdhāni nāvanam //

śamīkalkaṃ pibecchlakṣṇamaṅgaṃ limpodviśālayā /
nāvane hemaṃ śuklā ca tataḥ śāmyati śoṇitam //

kdśasyātisrute rakte rūkṣairatyarthasevitaiḥ /
viṣasya ca svabhāvena mātariśvā prakupyati //

unmādākṣepakamanobhraṃśāpasmṛtayastataḥ /
tatreṣṭaṃ snehanaṃ bastinasyapradhamānāñjanam //

nāgadantyabhayākuṣṭhapippalīvṛṣakaṭphalam /
bhallātakāsthikaṭukābilvaprativiṣāgnikāḥ /
sakṣīraṃ tairghṛtaṃ siddhaṃ viṣavātavikārajit //

pibederaṇḍatailaṃ vā chāgamāṃsarasānvitam /
aikadhyaṃ ghṛtatailaṃ vā medhyamāṃsarasāśanaḥ //

kārpāsamūlaṃ maricaṃ haridre naladaṃ nalam /
pippalīṃ svarjikāṃ kuṣṭhaṃ jalenāloḍya pāyayet /
unmattaṃ viṣavātena tathāpasmāriṇaṃ naram //

vacāhaṃsapadīvyoṣadadhitthaṃ hastipippalīm /
devadārubalābilvakṛmijit kuṣṭhaṭuṇṭukam //

lodhrākhukarṇyativiṣāḥ kṣīraṃ sarpiśca pāyayet /
nihanti pānābhyaṅgābhyāṃ ghṛtaṃ sarvaviṣāṇi tat //

pratikuryādyathāsvaṃ ca rogeṣvevaṃ pareṣu ca /
doṣānubandhamālocya viṣatantrāvirodhataḥ //

dṛśyaśabdāgadairasya viṣaśeṣaṃ nivartayet /
alpamapyavaśiṣṭaṃ hi vyādhaye maraṇāya vā //

dhavāśvakarṇatiniśakaraghāṭakapītanān /
palāśāmrātakakubhapāribhadrakatilvakān //

kapitthakuṭajāṅkolapragrahāmalakībhujān /
śamīśleṣmātakāśmantagojīyamalakaṇṭakān //

cirivilvārkakaṭvaṅgasamaṅgāmadhuśigrukān /
gopaghoṇṭāhimārau ca bhasmīkṛtyāmbhasā gavām //

kṣārakalpenavisrāvya pacet kṣiptvāvacūrṇitān /
pippalīdvayakośāsrasaptaparṇailavālukān //

varāṅgacocamañjiṣṭhākuṣṭhavañjulaṭuṇṭukān /
viḍaṅgātiviṣānantāsarṣapataṇḍulīyakān //

surāhvasaralaplakṣagṛhadhūmakarañjakān /
nāgadantī sutaśreṇī niculaṃ varuṇaṃ vacām //

varddhamānamayo bilvaṃ kṣāravatpākamāgatam /
tat lohakumbhe nihitaṃ kāryaṃ sannihitaṃ sadā //

tena dundubhimālimbet patākāstaraṇāni ca /
darśanaśravaṇasparśairnirviṣaṃ tāni kurvate //

pānāt kṣārāgadaścaiṣa viṣaṃ sthāvarajaṅgamam /
śūlagulmodarājarṇiśvāsakāsāśmaśarkarāḥ //

śophārśograhaṇīdoṣānaruciṃ ca niyacchati /
api takṣakatulyānāṃ sarpāṇāṃ darpanāśanaḥ //

śrīveṣṭakamanohvālaṃ sasarjarasavālakam /
karṣāṃśaṃ nāgapuṣpasya prakuñcaṃ truṭiviṃśakam //

hareṇavaścatuḥṣaṣṭiḥ kuṭannaṭacatuṣṭayam /
śatāhvāṃ ṣoḍaśaitāni puṣye sambhṛtya peṣayet //

āśleṣāsu gavāṃ madhye śastramantrābhirakṣitam /
kumāryā snātayā tatra mantroyaṃ viṣṇunirmitaḥ //

mātā me vijayānāma jayo nāma pitā mama /
ajayyasya ca putrosau vijaye ca jayāmi vaḥ //

sugandhākhyoyamagado nityaṃ dehavilepanāt /
abhaṅgakaraṇo yuddhe vivāde ca jayāvahaḥ //

amunā lepitāśchatradundubhidhvajatoraṇāḥ /
dṛṣṭaspṛṣṭaśrutā ghnanti viṣaṃ sthāvarajaṅgamam /
bhūtabālagrahonmādān gehasthopi nivārayet //

prapauṇḍarīkasaraladevadārukuṭannaṭam /
jaṭāśatāhvātiviṣātilaparṇīsugandhikā //

nīlīyivaphalābhārṅgīmadhuyaṣṭyailavālukam /
toyatoyadakālīyatagaradhyāmakatvacaḥ //

nakhapadmakapunnāgapatrakālānusārivāḥ /
tālīsapatraṃ maricaṃ joṅgakaṃ candanadvayam //

dvyelādvisevyadvitā dviniśā naladadvayam /
lākṣāśītaśivavyoṣaphalinīdhānyagairikam //

śaileyakaśilāpuṣpagranthilā corakābhayāḥ /
arkasthauṇeyapṛthvīkā kaṭukā candrarājayaḥ //

kaliṅgakaḥ sarjarasaḥ kuṣṭhaṃ lavaṇapañcakam /
śrīparṇikāśmarīśeluśiṃśapā sinduvārajaḥ //

campakāśokasurasasumanastilvakodbhavāḥ /
pāṭalyāstṛṇaśūlyāśca prasavāḥ kumudotpalam //

tiniśārjunaśamyākadhavapuṣpaṃ sapaṅkajam /
pañcāśīteridaṃ cūrṇaṃ samūtraghṛtamākṣikam //

nidhāpayet gavāṃ śṛṅge manuṣyaṃ punarāharet / (manuṣyaṃ tena jīvayet)
bhagnaskandhaṃ vivṛttākṣaṃ mṛtyordaṃṣṭrāntaraṃ gatam //

mahāsugandho nāmnāyamativīryotitejasā /
vārayatyatidurvāraṃ viṣāgniṃ vāsukerapi //

nṛponenānuliptāṅgo bhavet sarvajanapriyaḥ /
tejasvitāṃ ca labhate rājakasyāpi madhyagaḥ //

śītameva ca kurvīta vidhānaṃ viṣarogiṇām /
muktvā kīṭaviṣaṃ taddhi śītenātiprabarddhate //

śālayaḥ ṣaṣṭikā jīrṇāḥ koradūṣāḥ priyaṅgavaḥ /
mudgo hareṇustuvarī paṭolaṃ vetrapallavāḥ //

taṇḍulīyakajīvantī vārtākaṃ suniṣaṇṇakaḥ /
jāṅgalaṃ dāḍimaṃ dhātrī kapitthaṃ saindhavaṃ sitā //

avidāhiyadanyacca vijñāyānnasvarūpataḥ /
tattaddadyādviṣārtebhyaḥ kāryā vyañjanasaṃskṛtiḥ /
kaṣāyairviṣahantṛṛṇāṃ ghṛnaiḥ kalyāṇakādibhiḥ //

divyasārasakūpotthamanyadvā śṛtaśītalam /
madhvāmalakayuktaṃ vā viṣārttaḥ salilaṃ pibet /
nadītaṭākajaṃ tyājyaṃ viśeṣeṇa ghanāgame //

śuklavastrodarāyātaiḥ sukṛtāḥ saktavo yavaiḥ /
takreṇa saghṛtāḥ pītāḥ paramaṃ viṣanāśanāḥ //

tilamadyakulatthakṣutkrudbhayāyāsamaithunam /
varjayedviṣamuktopi divāsvapnaṃ viśeṣataḥ //

praśāntadoṣaṃ prakṛtisthadhātu māhārakāmaṃ samamūtraviṭkam /
prasannavarṇendriyacittaceṣṭaṃ vaidyovagacchedaviṣaṃ manuṣyam //