Ashtanga Sangraha · Chapter 6.46

athāto mūṣikālarkapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

lālanaścapalaḥ putro hasiraścikiro 'jinaḥ /
kaṣāyadantaḥ kulakaḥ kokilaḥ kapilo 'sitaḥ //

aruṇaḥ śabalaḥ śvetaḥ kapotaḥ palitonduruḥ /
cucchundāro rasālākhyo daśāṣṭau ceti mūṣikāḥ //

yasminnaṅge patatyeṣāṃ śukramaṅgaiḥ spṛśanti vā /
yacchukradigdhaistatrāsre dūṣite pāṇḍutāṃ gate //

granthayaḥ śvayathuḥ koṭho maṇḍalāni bhramoruciḥ /
śītajvararotiruksādo vepathuḥ parvabhedanam //

romaharṣaḥ snutirmūrcchā dīrghakālānubandhanam /
śleṣmānuviddhabahvākhupotakachardanaṃ sakṛt //

vyavāyyākhuviṣaṃ kṛcchraṃ bhūyo bhūyaśca kupyati //

mūrcchāṅgaśophavaivarṇyakledaśabdāśrutijvarāḥ /
śirogurutvaṃ lālāsṛkchardiścāsādhyalakṣaṇam //

śūnabastiṃ vivarṇauṣṭhamākhvābhairgranthibhiścitam /
cucchundurusagandhaṃ ca varjayedākhudūṣitam //

śunaḥ śleṣmolbaṇā doṣāḥ saṃjñāṃ saṃjñāvahāśritāḥ /
muṣṇantaḥ kurvate kṣobhaṃ dhātūnāmatidāruṇam //

lālāvānandhabadhiraḥ sarvataḥ sobhidhāvati /
srastapucchahanuskandhaḥ śiroduḥkhī natānanaḥ //

daṃśastena vidaṣṭasya suptaḥ kṛṣṇaṃ kṣaratyasṛk /
hṛcchirorugjvarastambhatṛṣṇāmūrchodbhavo 'nu ca //

anenānyepi boddhavyā vyālā daṃṣṭrāprahāriṇaḥ /
sṛgālāśvatarāśvarkṣadvīpivyāghravṛkādayaḥ //

kaṇḍūnistodavaivarṇyasuptikledajvarabhramāḥ /
vidāharāgarukpākaśophagranthi vikuñcanam //

daṃśāvadaraṇaṃ sphoṭāḥ karṇikā maṇḍalāni ca /
sarvatra saviṣe liṅgaṃ viparītaṃ tu nirviṣe //

daṣṭo yena tu tacceṣṭārutaṃ kurvan vinaśyati /
paśyaṃstameva cākasmādādarśasalilādiṣu //

jaladarśanasaṃsparśaśabdebhyo yaśca santraset /
adaṣṭamapi taṃ jahyājjalasantrāsarogiṇam //

ākhunā daṣṭamātrasya daṃśaṃ kāṇḍena dāhayet /
darpaṇenāthavā tīvrarujā syāt karṇikānyathā //

dagdhaṃ visrāvayeddaṃśaṃ pracchitaṃ ca pralepayet /
śirīṣarajanīvakrakuṅkumāmṛtavallibhiḥ //

agāradhūmamañjiṣṭhā rajanī lavaṇottamaiḥ /
lepo jayatyākhuviṣaṃ karṇikāyāśca pātanaḥ //

tatomlaiḥ kṣālayitvā tu toyairanu ca lepayet /
pālindī śvetakaṭabhī bilvamūlaguḍūcibhiḥ /
anyaiśca viṣaśophaghnaiḥ sirāṃ vā mokṣayet drutam //

chardanaṃ jālinīkāthaiḥ śukākhyāṅkolayorapi /
kośavatyāḥ śukākhyāyāḥ phalaṃ jīmūtakasya ca /
madanasya ca sañcūrṇya dadhnā pītvā viṣaṃ vamet //

vacāmadanajīmūtakuṣṭhaṃ vā mūtrapeṣitam /
pūrvakalpena pātavyaṃ sarvonduruviṣāpaham //

niṣpāvāḥ kadalīmūlaṃ bandhujīvaphalāni ca /
suvarcalārāmaṭhakaṃ svarjikātiviṣādvayam /
śyāmādrikarṇikāmūlamūrdhacaiṃvamanatrayam //

vāntasya śuddhe hṛdaye śūlaṃ hidhmārucirvamiḥ /
uṣṇodgārānubandho vā syāccettatraitadauṣadham //

jīrakaṃ tryūṣaṇaṃ kuṣṭhaṃ tuṅgākhyaṃ nāgakesaram /
rajanyau saindhavaṃ sevyaṃ yaṣṭīmadhusuvarcalām //

madhuraṃ ca gaṇaṃ piṣṭvā bījapūrakapitthayoḥ /
rasena ṣāḍavaṃ kuryānmadhumatsyaṇḍikānvitam /
gandhavarṇarasopetaḥ sa pīto viṣadoṣajit //

dvipippalīdvyaṃśumatīkvāthe peyā ca tadguṇā //

virecane trivṛnnīlītriphalākalka iṣyate /
śirovirecane sāraḥ śirīṣasya phalāni ca //

añjane gomayaraso vyoṣasūkṣmarajonvitaḥ /
kapitthagomayaraso madhumānavalehane //

taṇḍulīyakamūlena siddhaṃ pāne hitaṃ ghṛtam /
dviniśā kaṭabhī raktā yaṣṭyāhvairvāmṛtānvitaiḥ /
āsphotamūlasiddhaṃ vā pañcakāpitthameva vā //

adhobhāge viśuddhasya śūlaṃ nābhyāṃ bhavedyadi /
purīṣaṃ vā vibadhyeta gude syādvā vikartikā //

tatra peyāṃ pibecchītāṃ śarkarāmadhusaṃyutām /
pippalī pippalīmūlasārivā kaṭukāhvayaiḥ /
śṛtaiḥ siddhāṃ saha balāsamaṅgāviśvabheṣajaiḥ //

naladadhyāmakavyoṣalodhracitrakadīpyakam /
kutalakṣāratoyena piṣṭaṃ mākṣikasarpiṣā //

dadhnā vā prāśayet kṣaudraṃ yavakṣārapayodadhi /
phaṇitaṃ tailamājyaṃ ca viṣaghnaṃ pītamekataḥ //

sinduvāraṃ nataṃ śigru bilvamūlaṃ punarnavam /
vacā śvadaṃṣṭrā jīmūtameṣāṃ kvāthaṃ samākṣikam /
pibecchālyodanaṃ dadhnā bhuñjāno mūṣikārditaḥ //

takreṇa śarapuṅkhāyā bījaṃ sañcūrṇya vā pibet /
aṅkolamūlavalko vā bastamūtreṇa kalkitaḥ /
pānalepanayoryuktaḥ sarvonduruviṣāpahaḥ //

payaḥ payasyayā yuktaṃ sitayā madhukena ca //

kirātatiktamamṛtāṃ samaṅgāṃ kakubhatvacam /
bāṇaṃ palāśaṃ kāśmaryaṃ payasyāṃ taṇḍulīyakam //

ākhuvinnāṃ mahānimbaṃ saptaparṇaṃ madhūlikām /
kapitthaṃ rājavṛkṣaṃ vā pibedanyatamaṃ jvarī //

sthirāṃ mandarujāṃ pracchet karṇikāṃ pātayeta vā /
śyāmā lāṅgalikā dantī kiṇihī girikarṇikā //

ākhuvṛkṣo mahāvṛkṣastrivṛdañjanakī snuhī /
karṇikāpātanaṃ kalkamekaikaṃ tilakalkavat //

kṣīripravālamañjiṣṭhābalādārvīhayāhvayāḥ /
ropaṇyaḥ kalkitāstailaṃ ghṛtaṃ vā sādhitaṃ tathā /
dviniśā tilayaṣṭyāhvatagarośīrapadmakaiḥ //

sāmānyeneti nirdiṣṭā kriyākhūnāṃ viśeṣataḥ //

lālanena vamirmūrcchā lālāsrāvaśca jāyate /
lihyāt samākṣikaṃ tatra cūrṇitaṃ taṇḍulīyakam //

capalena vamirmūrcchā tṛḍvā tatrāvalehayet /
sadārumustāṃ triphalāṃ putrakeṇa tu pāṇḍutā //

sādoṅge sarvataścākhusadṛśagranthisambhavaḥ /
śirīṣabījaṃ kuṣṭhaṃ ca madhunā tatra lehayet //

hasireṇānnavidveṣo jṛmbhaṇaṃ romaharṣaṇam /
āragvadhadiniryūhaṃ suvāntaṃ tatra pāyayet //

cikireṇa śiroduḥkhaṃ śopho hidhmā vamirbhramaḥ /
vāntotra jālinīkvāthaiḥ sāramaṅkolajaṃ pibet //

ajinenāṅgakṛṣṇatvaṃ mūrcchā chardiśca hṛdgrahaḥ /
madhunā tatra mañjiṣṭhāṃ lihyāt snukkṣīrakalkitām //

nidrā kaṣāyadantena hṛcchoṣaḥ kṛśatāti ca /
śirīṣasāratvagbījaṃ tatra kṣaudreṇa lehayet //

kulakena rujāsrāvau rājayo daṃśamaṇḍale /
sa sinduvārakau tatra sahau lihyānmadhuplutau //

granthayaḥ kokilenogrā jvaro dāhaśca dāruṇaḥ /
nīlīpunarnavākvāthe siddhaṃ tatra pibet ghṛtam //

kapilena vraṇe kotho jvaro granthirbhramaḥ satṛṭ /
lehayenmadhunā śvetāṃ śvetāṃ cātra punarnavām //

raktaṃ kṛṣṇena vamati viśeṣād durdine pibet /
tatra kiṃśukabhasmāmbu śirīṣaphalavālakam //

aruṇādyāḥ pṛthagdoṣasannipātāsrasambhavān /
janayanti kramādrogān sarve ca granthikarṇikāḥ //

karañjāragvadhavyoṣabṛhatyaṃśumatīdvayāt /
kvāthe dadhipayaḥ sarpiḥ pṛthakprasthonmitaṃ pacet //

kapitthadāḍimavarī viśālātrisugandhikāḥ /
trivṛtāmṛttikā vakraguḍūcīścātrakalkitāḥ //

kṣipettadaruṇādīnāṃ pañcānāṃ viṣanāśanam /
kākādanī kākamācī svarasena śṛtaṃ ghṛtam //

klamaścucchundareṇogro grīvāstambho viṣūcikā /
yavanālarṣabhakṣāraṃ bṛhatyau vātra pāyayet //

grīvāstambho rasālena vedanā daṃśamaṇḍale /
lihyānmahāgadaṃ tatra ghṛtamākṣikasaṃyutam //

saśeṣaṃ mūṣikaviṣaṃ prakupyatyabhradarśane /
yathāyathaṃ vā lākeṣu doṣāṇāṃ vṛddhihetuṣu //

tatra sarve yathāvasthaṃ prayojyāḥ syurupakramāḥ /
yathāsvaṃ ye ca nirdiṣṭāstathā dūṣīviṣāpahāḥ //

daṃśatvalarkadaṣṭasya dagdhamuṣṇena sarpiṣā /
pradihyādagadaistaistaiḥ purāṇaṃ ca ghṛtaṃ pibet /
vraṇasyopari niṣpīḍyaḥ pratyakpuṣpīrasothavā //

tilagugguludūrvāṇāṃ dāḍimasya guḍasya ca /
kalko muhurmuhurlepaḥ śvadaṃśaviṣajitparam //

nalamūlaṃ jale piṣṭaṃ pānalepanayorhitam /
mātuluṅgacchadairdaṃśaṃ badhnīyāddantacarvitaiḥ //

arkakṣīrayutaṃ cāsya yojyamāśu virecanam //

pibet punarnavāṃ śvetāṃ dhurdhūrakaphalānvitām //

phalaṃ dhurdhūrakānmūlaṃ kākodumbarikodbhavam /
śīdhunā śvaviṣaṃ hanti pītaṃ vā taṇḍulāmbunā //

aikadhyaṃ palalaṃ tailaṃ rūpikāyāḥ payo guḍaḥ /
bhinatti viṣamālarkaṃ ghanavṛndamivānilaḥ //

laśunoṣaṇavaidehī varā gopittakalkitāḥ /
pānanasyāñjanālepaiḥ śvadaṣṭasyauṣadhaṃ param //

jalavetasapatratvaṅmūlaṃ kṣuṇṇaṃ pacejjale /
sa kvāthaḥ śītalaḥ pītaḥ paraṃ śvaviṣabheṣajam //

tatsiddhaṃ ca ghṛtaṃ pānanasyābhyañjanalepanam /
jalatrāse samaste ca viṣe tat garuḍopamam //

yavamāṣakulatthānāṃ pañcamūlasya cāmbhasi /
kṣīradviguṇite sarpiḥ sādhayecchlakṣṇakalkitaiḥ //

aśvagandhāsahākuṣṭhabṛhatīrajanīdvayaiḥ /
vidārīnatakaṭvaṅga payasyāsinduvārakaiḥ //

sarpagandhānakhābhīruśarkarāraktacandanaiḥ /
śvasaṃṣṭropadravān sarvān pānābhyaṅgairnihantitat //

hṛdvidāhe praseke ca virekavamane bhṛśam /
viṣadoṣahare yojye śuddhe saṃsarjanakramaḥ //

dadyāt saṃśodhanaṃ tīkṣṇamavaśyaṃ viṣanāśanam /
aśuddhasya nirūḍhepi vraṇe kupyati tadviṣam //

saratrabījauṣadhibhiḥ kumbhaiḥ śītāmbupūritaiḥ /
aṣṭottaraśataṃ vārān siddhamantrābhimantritai //

aṣṭottaraśatonmānaiḥ puṣpamālāvaguṇṭhitaiḥ /
gocarmamātrake lipte jvalitāgnau kuśāstṛte /
sthaṇḍile saritastīre snānaṃ vāsya catuṣpathe //

alarkādhipate yakṣa sārameyagaṇādhipa /
alarkajuṣṭametaṃ me nirviṣaṃ kuru mā cirāt /
svāhetimantrolarkārtte sarvakarmasu śasyate //

catuṣpādbhidvipādbhirvā nakhadantaparikṣatam /
śūyate pacyate rāgajvarasrāvarujānvitam //

somavalkośvakarṇaśca gojihvā haṃsapādikā /
rajanyau gairikaṃ lepo nakhadantaviṣāpahaḥ //