Ashtanga Sangraha · Chapter 6.44

athāto lūtāpratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

viśvāmitrāya ruṣṭasya vasiṣṭhasya lalāṭajāḥ /
svedaleśāḥ smṛtā lūtā lūne ye patitāstṛṇe //

khāṇḍave dahyamānānāmasurāṇāṃ śarīrataḥ /
ye sphuliṅgā viniśceruste lūtā iti kecana //

anye vadanti bhuktasya duṣṭasyānnasya mūrcchanāt /
sambhavanti viṣasphoṭā ye lūtāḥ kīṭalakṣaṇam /
yathāsvaṃ dhārayantaste lūtāḥ kīṭāśca saṃjñitāḥ //

tatra ghoratamā lūtā bhidyante tā api tridhā /
takṣṇimadhyāvaratvena ghnanti vāśvacikitsitāḥ /
saptāhena daśāhena pakṣeṇa ca paraṃ kramāt //

kapilāgnimukhī pītā padmā mūtrā sitāsitā /
āgneyyaḥ svedajāḥ sapta lūtāḥ pittavikāradāḥ //

pāṇḍurā raktapadikā bhṛṅgā piṅgā trimaṇḍalā /
pūtirvīrāṇḍajāḥsapta saumyāḥ śleṣmavikāradāḥ //

kumudālaviṣā raktā ścitrā santā nimecakā /
kasanā codbhidāḥ sapta vāyavyā vāyurogadāḥ //

kākāṇḍyeṇapadī lājā vaidehī jālinī tathā /
mālāguṇā suvarṇā ca miśrāḥ saptopapādikāḥ //

vyāpnuvantyāśu gātrāṇi jvalatpāvakasannibhāḥ /
sannipātakṛto 'sādhyāḥ sādhyāḥ kṛcchreṇacetarāḥ //

tā daśanti site pakṣe 'site sandhau sadaiva ca //

daṃśaḥ sāmānyatastāsāṃ dadrumaṇḍalasannibhaḥ /
sito 'sito 'ruṇaḥpītaḥśyāvo vā mṛdurunnataḥ //

madhye kṛṣṇo 'thavā śyāvaḥ paryante jālakāvṛtaḥ /
visarpavāñchophayutastapyate bahuvedanaḥ //

jvarāśupākavikledakothāvadaraṇānvitaḥ /
kledena yatspṛśatyaṅgaṃ tatrāpi kurute vraṇam //

śvāsadaṃṣṭrāśakṛnmūtraśukralālānakhārtavaiḥ /
aṣṭābhirudvamantyetā viṣaṃ vaktrādviśeṣataḥ //

śvāsena daṃśaḥ sahasā śūyate jvaradāhavān /
daṃṣṭrākṛtastūgrataro vivarṇaḥ kaṭhitaḥ sthiraḥ //

gambhīraśophavastodavedanādāhasaṃyutaḥ /
durgandhī śakṛtā dāhakaṇḍūcimicimānvitaḥ //

pacyate cāśu pakvaśca pāṇḍuḥ pīluphalopamaḥ /
mūtreṇa raktaparyanto madhye kṛṣṇo viśīryate //

āvartasadṛśaḥ śūnaḥ pūtiḥ sarpati dahyate /
śukreṇa granthisaṃsthānaḥ kaṭhinastīvravedanaḥ //

alpamūlolparukvoṭho lālayā kaṇḍuro mṛduḥ /
nakhena coṣapiṭakākaṇḍūdhūmāyanānvitaḥ /
kiṃśukodaravarṇastu rajasā cañcumālavān //

lūtā nābherdaśantyūrdhvamūrdhvaṃ cādhaśca kīṭakāḥ /
taddūṣitaṃ ca vastrādi dehe pṛktaṃ vikārakṛt //

dinārdhaṃ lakṣyate naiva daṃśo lūtāviṣodbhavaḥ //

sūcīvyadhavadābhāti tatosau prathame 'hani /
avyaktavarṇaḥ pracalaḥ kiñcit kaṇḍūrujānvitaḥ //

dvitīye 'tyunnatonteṣu piṭakairiva cācitaḥ /
vyaktavarṇo nato madhye kaṇḍūmān granthisannibhaḥ //

tṛtīye sajvaro romaharṣakṛdraktamaṇḍalaḥ /
śarāvarūpastodāḍhyo romakūpeṣu sāsravaḥ //

mahāṃścaturthe śvayathustāpaśvāsabhramapradaḥ //

vikārān kurute tāṃstān pañcame viṣakopajān /
ṣaṣṭhe vyāpnoti marmāṇi saptame hanti jīvita //

viṣamityatitīkṣṇānāmitare vibhajedataḥ //

viṣaṃ śāmyati sarvāsāmekaviṃśatirātrataḥ //

daṃśaḥ pittātmako dāhatṛṭsphoṭajvaradāhavān /
saśophaḥ kaṭhinaḥ pāṇḍuḥ kaṇḍūmān ślaiṣmikolparuk /
vātikaḥ paruṣaḥ śyāvaḥ parvabhedādirukkaraḥ //

sarpajñānoditairliṅgairddoṣodrekaṃ ca lakṣayet //

tridoṣāḥ prāyaśaḥ sarvā lūtāḥ pittakaphādhikāḥ //

prāṇāntikīṣu hṛnmohaśvāsahidhmāśirograhāḥ /
śvetāsitāḥ pītaraktāḥ piṭakāḥ śvayathūdbhavaḥ //

veputhurvamathurdāhastṛḍāndhyaṃ vakranāsatā /
śyāvoṣṭhavaktradantatvaṃ pṛṣṭhagrīvāvabhañjanam /
pakvajambūsavarṇaṃ ca daṃśāt sravati śoṇitam //

athāśu lūtādaṣṭasya śastreṇādaṃśamuddharet /
dahet jāṃbavoṣṭhādyairna tu pittottaraṃ dahet //

karkaśaṃ bhinnaromāṇaṃ marmasandhyādisāṃśritam /
prasṛtaṃ sarvato daṃśaṃ na chindīta dahet vā //

lepayeddagdhamagadairmadhusaindhavasaṃyutaiḥ /
suśītaiḥ secayeccānu kaṣāyaiḥ kṣīrivṛkṣajaiḥ //

sarvatopaharedraktaṃ śṛṅgādyaiḥ sirayāpi vā /
srute rakte parīṣeko ghṛtakṣīrādibhirhitaḥ //

prapauṇḍarīkaddrīberasārivośīrajīvakāḥ /
lodhracandanajīvantīmañjiṣṭhāsarjavañjulāḥ //

mṛṇālabisaśaivālakumudotpalagairikāḥ /
nyagrodhodumbarāśvatthaniculaplakṣavetasāḥ //

samaṅgāpāṭalīgundrākākolīśataparvikāḥ /
śirīṣadhātakīmūrvāvidārīpadmakiṃśukāḥ //

śṛṅgāṭakaṃ kośavatīvāyasīsomarājayaḥ /
madhukāṃśumatīmūrvā yathālābhaṃ samāhṛtāḥ /
śastaḥ paryuṣito lepaḥ saghṛtaḥ paittike varṇe //

śyāmādvayaniśāmustānakharāsnāmahāsahāḥ /
vāsāpattaṅgasuvahānākulīgirikarṇikāḥ //

sarpagandhāyavaphalānirguṇḍyaśmantakasthirāḥ /
śukākhyā mahiṣakrāntā kuṣṭhendrayavakuṅkumam //

karavīrāgarunataṃ sugandhā sinduvārakam /
āsphoṭagundrā ca hitā pralepaḥ ślaiṣmike viṣe //

bimbīvidulabandhūkakovidārapalāśakāḥ /
suvahāriṣṭakabrāhmīguḍūcīviśvasairyakāḥ //

siddhārthakā devadāru viḍaṅgānīndravāruṇī /
śatāvarīlāṅgalikīrājavṛkṣapunarnavāḥ //

jīvantī vāyasī bhārṅgī katakendrayavārjunāḥ /
misivyāghrapadīsiṃhapucchīmaṇḍalaparṇikāḥ //

śvadaṃṣṭrā kolabṛhatī revatī śvetapuṣpikā /
prapunnāṭaḥ kuravakaḥ pralepo vātike viṣe //

sarvatraiva ca śasyante bodhiśleṣmātakākṣakāḥ //

udīrṇadoṣān balino viṣe mahati vābhayen /
kākaṇḍakīkośavatī lodhrendrayavasaindhavaiḥ //

paṭolapatramaricakaraghāṭapriyaṅgubhiḥ /
kṛṣṇāśukanasānīpanimbasaptāhvayaṣṭibhiḥ //

virecayecca triphalātrivṛttrikaṭusaindhavaiḥ /
sadantīpūgamṛdvīkā viḍaṅgairathavā pacet /
ebhiḥ palārdhikaiḥ prasthaṃ samabrāhmīrasaṃ ghṛtāt //

pañcamūlaśṛtaṃ kṣīraṃ toyaṃ vā śodhanauṣadhaiḥ /
yathāsvaṃ kalkitairyuktaṃ pṛthagdadyādvirecanam //

pippalīpippalīmūlaśuṇṭhīndrayavasaindhavaiḥ /
pāṭhājamodāyaṣṭyāhvamustāsarṣapadārubhiḥ //

laghunā pañcamūlena saralena ca sādhitā /
peyā saṃsarjane yojyā saghṛtā viṣanāśinī //

ādhmānahidhmāśvāseṣu pṛṣṭhagrīvāvabhañjane /
saṅkocastambhakampeṣu śūleṣvardhāvabhedake //

vātarogeṣu cānyeṣu parvabhedārditādiṣu /
eraṇḍavilvasaralacirivilvārkapāṭalīḥ //

śigrupāṭhā kuśavṛṣaṃ vidulaṃ ca jale pacet /
kanīyaḥ paścamūlaṃ ca tasmin maṇḍaṃ pacet ghṛtāt //

dviguṇe tulyagokṣīre piṣṭairyaṣṭīniśānataiḥ /
surāhvavellasaralaśatāhvālodhragairikaiḥ //

payasyākuṣṭhāgāṅgeyīkṛṣṇāmadanasaindhavaiḥ /
bastau pratyāgateśnīyāt pañcamūlānvitaiḥ rasaiḥ //

nāvanaṃ gaurave śophe lālāsrāve hanugrahe /
girikarṇī phalasaro bandhūkaṃ kiṇihī sitā //

ṣaḍgranthālaśunavyoṣabṛhatīvellasaindhavam /
apāmārgaphalaṃ bhārṅgī nākulī sarpagandhikā //

śyāmā yavaphalā bījaṃ phaṇijjakaśirīṣayoḥ /
vārtākarasapiṣṭāni nasyaṃ viṣaharaṃ param //

viriktaśirasaścāsya sarpirmaṇḍonu nāvanam //

netroparodhaśvayathukaṇḍūnidrāsamāgame /
vacāmanohvātrikaṭutriphalālodhragairikāḥ //

śaṅkho nīlotpalaṃ tāmraṃ hema pravālakam /
jīvantī laśunaṃ kuṣṭhaṃ katakaṃ mārkavaṃ natam //

prapaiṇḍarīkaṃ madhukaṃ karañjaphalasaindhavam /
niśe phaṇijjakaṃ tutthaṃ srotoñjanarasāñjane /
meṣaśṛṅgayāśca kusumaṃ piṣṭaṃ govāriṇāñjanam //

surasaprasavavyoṣavilvamūlasurāhvayam /
haridrā chāgalīmūtraṃ lūtākīṭaghnamañjanam //

śirīṣapadmakośīrapāṭalīsinduvārakam /
kṣīriśuṅganatodīcyasārivākuṣṭhacandanam //

śelusvarasapiṣṭoyamagado nāvaneñjane /
pāne pralepe seke ca lūtāsu paramaṃ hitaḥ //

payasyā madhumṛdvīkāśvadaṃṣṭrākṣīramoraṭāḥ /
gojīvidārīyaṣṭyāhvamadhukāni ca tadguṇaḥ //

tathā śirīṣakusumaṃ candralekhodbhavaṃ phalam /
surālā kaṭabhī jātiḥ śvetā ca girikarṇikā //

tadvacca yuñjyāttagarakuṣṭhanāgabalābalāḥ //

haridrāyugalaṃ nāgadantī lodhraṃ ca śābaram /
śirīṣapuṣpaṃ tagaraṃ sahadevā śatāvarī //

punarnavā nāgabalā sarpagandhā kuṭannaṭam /
gavādanī dantaśaṭhasomavalkendurājayaḥ /
viṣeṣu sarveṣvagadaḥ sakṣaudraḥ sarvakarmakṛt //

sarpākṣī candanaṃ vakraṃ mṛgākṣī gandhanākulī /
elā mahāsugandhā ca bastamūtreṇa kalkitaḥ /
lepe pāne ca lūtāsu nānena sadṛśogadaḥ //

kaṭabhīmūlatagarasamaṅgodavadārubhiḥ /
bṛhatīdvayagāṅgeyīrocanācandanairghṛtam //

siddhaṃ caturguṇakṣīraṃ pānābhyañjanayorhitam /
lūtākaṇabhakīṭānāṃ viṣe paramadāruṇe //

nivṛtte dāhaśophādau karṇikāṃ pātayedvraṇāt //

kusumbhapuṣpaṃ godantaḥ svarṇakṣīrī kapotaviṭ /
trivṛtā saindhavaṃ dantī karṇikāpātanaṃ tathā //

haridrā gugguluḥ kiṇvaṃ vaṃśalekhaḥ kapotaviḍ /
tadvacca saindhavaṃ kuṣṭhaṃ dantīkaṭukadaugdhikam /
rājakrośātakīmūlaṃ kiṇvo vā mathitodbhavaḥ //

karṇikāpātasamaye bṛṃhayeta viṣāpahaiḥ //

ṛtukāle ca lūtānāṃ yāvantaḥ śukravindavaḥ /
dehe patanti tāvatyo jāyante karṇikāḥ samam //

godantadantī trivṛtā haridre saindhavaṃ tilāḥ /
madhukaṃ nimbapatrāṇi ghṛtaṃ ca vraṇaśodhanam //

kāntāviḍaṅgakhadiranimbakampillakāmbudaiḥ /
sarjailādhātakīlohaiḥ siddhaṃ sarpirvraṇāpaham //

śirīṣakaṭabhīśelukṣīrivṛkṣārjunatvacaḥ /
kalkacūrṇaparīṣekaiḥ kīṭalūtāvraṇāpahāḥ //

śatāhvālodhrakāsīsadārvījambvasthirocanāḥ /
harītakī pūgaphalaṃ cūrṇoyaṃ vraṇaropaṇaḥ //

lākṣā rajanyau mañjiṣṭhā haritālaṃ manaśśilā /
sarpirmadhu ca lepoyaṃ tvagviśuddhikaraḥ param //

romasañjananaṃ kuryādyaduktaṃ vraṇasādhane //

snehakāryamaśeṣaṃ ca sarpiṣaiva samācaret /
viṣasya vṛddhaye tailamagneriva tṛṇolapam //