Ashtanga Sangraha · Chapter 6.39

athāto guhyarogapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

upadaṃśeṣūtpannamātreṣu pākaparihārārthaṃ meḍhramadhye sirāṃ vidhyet /
ubhayataścāsya vidhivaddoṣānapaharedviśeṣato virecanena /
tadayogyasya tvatyucchritānāsthāpanena //

yathādoṣaṃ cālepasekādīnavirataṃ vidadhyāt /
evaṃ sadya eva ruktodaśopharāgasaṃrambhā nivartante //

pakveṣu tu tu śastramavacārayet /
saghṛtakṣaudraśarkareṇa tilakalkenālepayet /
api ca //

jambvāmrasumanonīpaśvetakāmbojikāṅkurān /
sallakībadarībilvapalāśatiniśodbhavāḥ //

tvacaḥ kṣīridrumāṇāṃ ca triphalāṃ ca pacejjale /
sa kvāthaḥ kṣālanaṃ tena pakvaṃ tailaṃ ca ropaṇam /
gojīviḍaṅgamadhukasarvagandhaiśca peṣitaiḥ //

tutthagaurikalodhrailāmanohvālarasāñjanaiḥ /
hareṇupuṣpakāsīsasaurāṣṭrīlavaṇottamaiḥ /
lepaḥ kṣaudradrutaiḥ sūkṣmairupadaṃśavraṇāpahaḥ //

dārvītvakśaṅkhatārkṣyotthalākṣāgokṣīraviḍrasaiḥ /
sakṣaudratailasarpirbhirlepaḥ śreṣṭho vraṇe 'thavā /
lākṣādrākṣātasīkṣaudraiḥ kṣaudraśaileyatārkṣyajaiḥ //

kapāle triphalādagdhā saghṛtā ropaṇī param //

sāmānyaṃ sādhanamidaṃ vātikaṃ tu pralepayet /
apakvaṃ kuṣṭhayaṣṭyāhvasuradārupunarnavaiḥ //

snigdhoṣṇairlohasaralarāsnāpuṇḍrāhvasaṃyutaiḥ /
athavā niculairaṇḍabījagodhūmacikkasaiḥ //

gairikāñjanamañjiṣṭhāmadhukośīrapadmakaiḥ /
sacandanotpalaiḥ śītairghṛtāḍhyaiḥ pittasambhavam //

padmotpalamṛṇālairvā sasarjārjunavetasaiḥ /
secayecca ghṛtakṣīraśarkarekṣumadhūdakaiḥ //

dhavasālāśvakarṇājakarṇatvagbhiḥ kaphotthitam /
surāpiṣṭābhiruṣṇābhiḥ satailābhiḥ pralepayet //

rajanyativiṣāmustasaralāmaradārubhiḥ /
sapatrapāṭhāpattūrairathavā śleṣmasambhavam //

na ca yāti yathā pākaṃ prayateta tathā bhṛśam /
pakvaiḥ snāyusirāmāṃsaiḥ prāyo naśyati hi dhvajaḥ //

upadaṃśadvaye śiṣṭe pratyākhyāyācaret kriyām //

arśāṃsi yathāyogaṃ śuddhadehasya śastrakṣārāgnibhiḥ sādhayet /
upadaṃśoktā cātra rasakriyā lepaḥ //

sarṣapikāṃ vilikhya kaṣāyairavacūrṇayet /
taireva ca tailaṃ vraṇaropaṇaṃ kuryāt //

avamanthe jalaukaso yojayet /
pakvabhinnaṃ dhavatindukasallakīpataṅgasarjakṛtena tailena ropayet //

tadvat kumbhīkāmupacaret /
lodhratindukatriphalākṛtastu lepastailaṃ ca ropaṇam //

alajīṃ srutaraktāṃ kaṣāyairavacūrṇayet /
teṣveva ca tailaṃ vraṇaropaṇārthaṃ kurvīta //

uttamāṃ piṭakāṃ śastreṇa cchitvā kaṣāyacūrṇapradehairmadhumādbhirupācaret //

puṣkarikāsaṃvyūḍhāsparśahānitvakpākeṣu pittavisarpokto vidhiḥ //

mṛditaṃ koṣṇena balātailena pariṣecayet /
madhuradravyakalkaiśca sukhoṣṇairghṛtasnigdhairupanāhayet //

aṣṭhīlikāṃ jalaukobhirgrāhayet /
tathānupaśame śleṣmagranthimiva śastreṇoddharet //

nivṛttaṃ sarpiṣābhyajya svedayet /
svinnamupanāhayettrirātraṃ pañcarātraṃ vā sālvalena /
tato bhūyaḥ svedayitvā ghṛtenābhyajya śanaiḥ śanaiścarma samānayan maṇimavapīḍayet /
pīḍayitvā ca punarupanāhayet /
snigdhoṣṇaṃ cānnapānam //

avapāṭikāyāmapyayaṃ vidhiḥ //

niruddhamaṇau suvarṇādikṛtāṃ dārujāṃ vā jatusṛtāṃ nāḍīmubhayatodvārāṃ snehābhyaktāṃ srotasi praṇidhāya sūkaraśiṃśumārayorvasayāmajjñā vā pariṣecayet /
cakratailena vā /
vātaharasiddhena vā trivṛtena /
tṛtīye tṛtīye cāhani nāḍīṃ pīnatarāṃ vidadhyāt /
evamasya srotodvāraṃ vivardhayet snigdhaṃ cāhāraṃ bhojayet /
evamanupaśāntau śastreṇa sevanīṃ parihṛtya dārayitvā sadyaḥkṣatavadupācaret //

grathitaṃ nāḍīsvedena svedayitvā snigdhoṣṇairupanāhayet /
śataponakaṃ likhitvā kaṣāyacūrṇaiḥ sakṣaudrairlepayet /
vidāryādisiddhena ca tailena ropayet śarkarārbude raktavidradhivat sādhanam //

sarveṣu ca yathāsvamantaḥśuddhiṃ kaṣāyalepaghṛtatailarasakriyācūrṇaśodhanaropaṇān vidadhyāt //

yonivyāpadi tu vātikyāṃ lavaṇatailāktāṃ yoniṃ piṇḍanāḍīkumbhīprabhṛprabhṛtibhiḥ svedayet /
tataḥ sukhoṣṇāmbupariṣiktasarvagātrāṃ jāṅgalarasairbhojayet //

balādroṇadvayaniryūhe payasyāsālaparṇīmāgadhikāśatāvarīkākanāsāśrāvaṇīśarkarājīvanīyagarbhaṃ kṣīracaturguṇaṃ ghṛtatailāḍhakaṃ sādhayet tatpānāt sarvān vātapittavikārānapohati garbhajananaṃ ca //

śatāvarītriphalāguḍūcīkāśmaryamṛdvīkākāsamardakaparūṣakaharidrādvayasahacaraśukanāsāpunarnavaiḥ kārṣikairghṛtaprasthaḥ siddhaḥ pīto vātajān yonirogānapohati garbhajananaśca //

saindhavavacopakuñcikāpippalīvṛṣakayavakṣārājamodājājīsitopalācitrakacūrṇo madirālulitaḥ sarpiṣā saṃyāvīkṛtya bhakṣito yonipārśvabāstivedanārśogulmahṛdrogaharaḥ //

śūle vṛṣakarāsnāgokṣurakaśṛtaṃ payaḥ pibet /
vṛṣakamātuluṅgamūlamadayantikāsaindhavapippalīkṛṣṇajīrakakalkaṃ vā madyena /
tenaivacārjakamūlaṃ bilvayuktaṃ vā pippalī yuktaṃ vā /
sauvarcalopakuñcikāpippalīrvā madyenāvantisomena vā //

dantītriphalaguḍūcīkvāthaḥ sukhoṣṇo yoneḥ pariṣekaḥ //

kuṣṭhatagaradevadāruvārtākinīsaindhavaiḥ sādhitaṃ tailaṃ picunā dhārayet //

rāsnāmālatīcchinnaruhāmadhukabalāvyāghrīdevadārucitrakayūthikāmūlaiḥ karṣāṃśaistailaprasthaḥ samūtro dviguṇapayasā vipakvaḥ picunā praṇīto 'nilārtiharaḥ //

bastikarma cābhīṣṇaṃ svedaṃ ca prayojayedviśeṣato vātaharaiḥ sukumārabalātailaśirīṣatailaiḥ śatapākasahasra pākaiścānuvāsanamuttarabastiṃ ca /
eṣa kramo viśeṣeṇa yonervedanākārkaśyastambhasraṃsasparśāhānighnaśca //

aticaraṇādiṣu sarvāsvanilajāsvayameva kramaḥ //

dhārayeccāticaraṇāya yavagodhūmakiṇvakuṣṭhaśatapuṣpāśryāhvīprayaḍgubalākhukarṇīkalkakṛtāmutkārikām //

prākcaraṇāśuṣkāviplutākarṇinīṣutailamuttarabastiṃ dadyāt //

dhārayecca viplutāyāṃ gomatsyānyatarapittenaikaviṃśatikṛtvo bhāvitān kṣaumanaktakān kiṇvaṃ vā mākṣikayuktamevamasyāḥ srotāṃsi viśudhyanti kaṇḍūkledaśophāśca nivartante //

karṇinyāṃ tu kuṣṭhārkapallavapippalīsaindhavairbastamūtrapiṣṭairvartiṃ kṛtvā dhārayet /
śleṣmaharaṃ ca sarvaṃ kuryāt //

udāvṛttāyāmānūpamāṃsarasāḥ kṣīraṃ svedo daśamūlatrivṛtākvāthakalkāsiddhaśca snehaḥ pānānuvāsanottarabastiṣu /
yonisraṃse ca mahāyoniprabhṛtiṣveṣa eva vidhiḥ //

jātaghnīraktayoniraktakṣayāsu kuṭAjakāśmaryakvāthasiddhaṃ sarpiruttarabastau dadyāt /
athavā mṛgājāvivarāharudhirāmladadhimadhughṛtānīti /
bhavati cātra //

snehana svedabastyādi vātalāsvanilāpaham /
kārayedraktapittaghnaṃ śītaṃ pittakṛtāsu ca //

śleṣmalāsu ca rūkṣoṣṇaṃ karma kuryādyathāyatham /
sannipāte vimiśraṃ tu saṃsṛṣṭāsu ca kārayet //

snigdhasvinnāṃ tathā yoniṃ duḥsthitāṃ sthāpayet samām /
pāṇinā namayet jihmāṃ saṃvṛtāṃ prathayet punaḥ //

praveśayennissṛtāṃ ca vivṛtāṃ parivartayet /
sthānāpavṛttā yonirhi śalyabhūtā striyā matā //

sarvāṃ vyāpannayoniṃ ca karmabhirvamanādibhiḥ /
mṛdubhiḥ pañcabhirnārīṃ snigdhasvinnāmupācaret //

sarvataḥ suviśuddhāyāḥ śeṣaṃ karma vidhīyate /
bastyabhyaṅgaparīṣekapralepapicudhāraṇam //

hiṃsrākalkaṃ samīrārtau koṣṇamabhyajya dhārayet /
pañcavalkasya pittārtau śyāmādīnāṃ kaphāturā //

vāminyāplutayoścaiva svedayitvā prayojayet /
tarpaṇaṃ snehapicubhirbhojanaṃ cānilāpaham //

sallakījiṅgiṇījambūdhavatvakpañcavalkalaiḥ /
kaṣāyaiḥ sādhitāt snehāt paryupaplutayoḥ picum //

kulīrasūkaravasā sarpirbhirmadhuraiḥ śṛtaiḥ /
pūrayitvā mahāyoniṃ badhnīyāt kṣaumanaktakaiḥ //

prasrastāṃ sarpiṣābhyajya kṣīrasvinnāṃ praveśayet /
badhnīyādveśavārasya piṇḍenāmūtrakālataḥ //

yacca vātavikārāṇāṃ karmoktaṃ tacca kārayet /
sarvavyāpatsu matimānmahāyonyāṃ viśeṣataḥ //

nahi vātādṛte yonirvanitānāṃ praduṣyati /
ato jitvā tamanyasya kuryāddoṣasya bheṣajam //

pittalānāṃ tu yonīnāṃ sekābhyaṅgapicukriyāḥ /
śītāḥ pittajitaḥ kāryāḥ snehanārthaṃ ghṛtāni ca //

śatāvarīmūlatulācatuṣkāt kṣuṇṇapīḍitāt /
rasena kṣīratulyena pācayeta ghṛtāḍhakam //

jīvanīyaiḥ śatāvaryā mṛdvīkābhiḥ parūṣakaiḥ /
piṣṭaiḥ priyālaiścākṣāṃśairmadhukārddhapalānvitaiḥ //

siddhaśīte tu madhunaḥ pippalyāśca palāṣṭakam /
śarkarāyā daśapalaṃ kṣipellihyāt picuṃ tataḥ //

yonyasṛkśukradoṣaghnaṃ vṛṣyaṃ puṃsavanaṃ param /
kṣataṃ kṣayamasṛkpittaṃ kāsaṃ śvāsaṃ halīmakam //

kāmilāṃ vātarudhiraṃ visarpaṃ hṛcchirograham /
apasmārārditāyāmamadonmādāṃśca nāśayet //

evameva payassarpirjīvanīyopasādhitam /
garbhadaṃ pittajānāṃ ca rogāṇāṃ paramaṃ hitam //

raktayonyāmasṛgvarṇairanubandhamavekṣya ca /
yathādoṣodayaṃ yuñjyādraktasthāpanamauṣadham //

tilacūrṇaṃ dadhi ghṛtaṃ phāṇitaṃ saukarī vasā /
kṣaudrayuktaṃ jayet pītaṃ vātottaramasṛgdaram //

varāhasya raso medhyaḥ sakaulatthaśca tadguṇaḥ /
patrakalko ghṛte bhṛṣṭo rājādanakapitthayoḥ /
śarkarākṣaudrayaṣṭyāhvanāgaraiśca yutaṃ dadhi //

payasyotpalaśālūkabisakālīyavārijam /
sapayaśśarkarākṣaudraṃ rakte pittottare pibet //

taṇḍulīyakamūlaṃ vā sakṣaudraṃ taṇḍulāmbhasā /
satārkṣyaśailaṃ lākṣāṃ vā chāgena payasā pibet /
vāsāghṛtaṃ mahātiktaṃ raktapittahitañca yat //

madhukaṃ triphalāṃ lodhraṃ mustaṃ saurāṣṭrikāṃ madhu /
madyairnimaguḍūcyau ca kaphaje 'sṛgdare pibet //

pāṭhāṃ jambvāmrayorasthi śilodbhedaṃ rasāñjanam /
ambaṣṭhāṃ śālmalīpicchāṃ samaṅgāṃ vatsakatvacam //

bālhīkabilvātiviṣālodhratoyadagairikam /
śuṇṭhīmadhūkamācīkaraktacandanakaṭphalam //

kaṭvaṅgavatsakānantādhātakīmadhukārjunam /
puṣye gṛhītvā sañcūrṇya sakṣaudraṃ taṇḍulāmbunā //

pibedarśasvatīsāre raktaṃ yaccopaveśyate /
doṣā jantukṛtā ye ca bālānāṃ tāṃśca nāśayet //

yonidoṣaṃ rajodoṣaṃ śyāvaśvetāruṇāsitam /
cūrṇaṃ puṣyānugaṃ nāma hitamātreyapūjitam //

sarveṣu garbhasrāvoktaṃ pradareṣu praśasyate //

raktakṣayāyāṃ kṣīraṃ ca jīvanīyaśṛtaṃ pibet //

yonyāṃ balāsaduṣṭāyāṃ vartiḥ saṃśodhane hitā /
vārāhe bahuśaḥ pitte bhāvitairnaktakaiḥ kṛtā //

bhāvitaṃ payasārkasya māṣacūrṇaṃ sasaindhavam /
vartiḥ kṛtā kṣaṇaṃ dhāryā sektavyānusukhāmbunā //

pippalīmāṣamaricaśatāhvākuṣṭhasaindhavaiḥ /
pradeśinyaṅgulītulyā vartiryoniviśodhanī //

udumbaraśalāṭūnāṃ droṇaṃ droṇembhasaḥ pacet /
sapañcavalkatilakamālatīnimbapallave //

niśāsthite jale tasmiṃstailaprasthaṃ vipācayet /
palāśaśālmalīlākṣādhavaniryāsavalkalaiḥ //

piṣṭairyuktaṃ tataḥsnehapicuṃ yonau nidhāpayet /
saśakraraiḥ kaṣāyaiśca śītaiḥ kurvīta secanam //

picchilā vivṛtā yoniściraduṣṭā tu dāruṇā /
saptāhācchudhyati kṣipramapatyaṃ ca samaśnute //

udumbarasya dugdhena ṣaṭkṛtvo bhāvitāttilāt /
tailaṃ kvāthena tasyaiva kāryaṃ dhāryaṃ ca pūrvavat //

dhātakyāmalakīpatrasrotojamadhukotpalaiḥ /
jambvāmrasārakāsīsalodhrakaṭphalatindukaiḥ //

saurāṣṭrikādāḍimatvagudumbaraśalāṭubhiḥ /
akṣamātrairajāmūtre kṣīre ca dviguṇe pacet //

tailaprasthaṃ tadabhyaṅgapicubastiṣu yojayet /
śūnottānonnatā stabdhā picchilā srāviṇī tathā /
viplutopaplutā yoniḥ sidhyet sasphoṭaśūlinī //

arkanimbāmrakośāmrabilvabūkadhavodbavaiḥ /
karīrajiṅgiṇīnambūkarañjārjunaśigrujaiḥ //

palāśasidhrakotthaiśca kaṣāyairdhāvanaṃ param /
śuktasīdhumadhūnmiśrairyoneḥ srāvanivāraṇam //

kuryāt satakragomūtraśuktairvā triphalārasaiḥ //

yavānnamabhayāriṣṭaṃ sīdhu tailaṃ ca śīlayet /
pippalyayorajaḥpathyāprayogāṃścasamākṣikān //

rohītakajaṭākalkaṃ pāṇḍure 'sṛgdare pibet /
dhātrīmajjñothavā kalkaṃ sitāmākṣikasaṃyutam //

madhunāmalakīcūrṇaṃ rasaṃ vā prāśayet site /
salodhravalkena vaṭatvakkaṣāyeṇa dhāvayet //

āsrāve kṣaumapaṭṭān vā bhāvitāṃstena dhārayet /
plakṣatvakcūrṇapiṇḍaṃ vā dhārayenmadhunā kṛtam //

yonyā snehāktayā lodhrapriyaṅgumadhukasya vā /
dhāryā madhukṛtā vartiḥ kaṣāyāṇāṃ ca bhūriśaḥ //

srāvacchedārthamabhyaktāṃ dhūpayedvā dhṛtāplutaiḥ /
saralāgugguluyavaiḥ satailaiḥ kaṭumatsyakaiḥ //

kāsīsaṃ triphalā kāṅkṣī sāmrajambvasthi ghātakī /
paicchilye kṣaudrasaṃyuktaścūrṇo vaiśadyakārakaḥ //

palāśadhātakījambūsamaṅgāmocasarjajaḥ /
durgandhe picchile klede stambhanaścūrṇa iṣyate /
āragvadhādivargasya kaṣāyaḥ pariṣecanam //

stabdhānāṃ karkaśānāṃ ca kāryaṃ mādarvakārakam /
dhāraṇaṃ veśavārasya kṛsarā pāyasasya vā //

durgandhānāṃ kaṣāyaḥ syāttailaṃ vā kalka eva vā /
cūrṇo vā sarvagandhānāṃ pūtigandhāpakarṣaṇaḥ //

śleṣmalānāṃ kaṭuprāyāḥ samūtrā bastayo hitāḥ /
pitte samadhukakṣīrā vāte tailāmlasaṃyutāḥ /
sannipātasamutthāyāḥ karma sādhāraṇaṃ hitam //

evaṃ yoniṣu śuddhāsu garbhaṃ vindanti yoṣitaḥ /
aduṣṭe prākṛte bīje bījopakramaṇe sati //

pañcakarmaviśuddhasya puruṣasyāpi cendriyam /
parīkṣya varṇairdoṣāṇāṃ duṣṭaṃ tadghnairupācaret //

mañjiṣṭhākuṣṭhatagaratriphalāśarkarāvacāḥ /
dve niśe madhukaṃ medā dīpyakaḥ kaṭurohiṇī //

payasyā hiṅgukākolī vājigandhā śatāvarī /
piṣṭvākṣāṃśaṃ ghṛtaprasthaṃ pacet kṣīracaturguṇam //

yoniśukrapradoṣeṣu tatsarveṣu praśasyate /
āyuṣyaṃ pauṣṭikaṃ medhyaṃ dhanyaṃ puṃsavanaṃ param //

phalasarpiriti khyātaṃ puṣpe pītaṃ phalāya yat /
mriyamāṇaprajānāṃ ca garbhiṇīnāṃ ca pūjitam /
etatparaṃ ca bālānāṃ grahaghnaṃ dehavarddhanam //