અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહ · અધ્યાય 6.39

અથાતો ગુહ્યરોગપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ ॥

ઉપદંશેષૂત્પન્નમાત્રેષુ પાકપરિહારાર્થં મેઢ્રમધ્યે સિરાં વિધ્યેત્ ।
ઉભયતશ્ચાસ્ય વિધિવદ્દોષાનપહરેદ્વિશેષતો વિરેચનેન ।
તદયોગ્યસ્ય ત્વત્યુચ્છ્રિતાનાસ્થાપનેન ॥

યથાદોષં ચાલેપસેકાદીનવિરતં વિદધ્યાત્ ।
એવં સદ્ય એવ રુક્તોદશોફરાગસંરમ્ભા નિવર્તન્તે ॥

પક્વેષુ તુ તુ શસ્ત્રમવચારયેત્ ।
સઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરેણ તિલકલ્કેનાલેપયેત્ ।
અપિ ચ ॥

જમ્બ્વામ્રસુમનોનીપશ્વેતકામ્બોજિકાઙ્કુરાન્ ।
સલ્લકીબદરીબિલ્વપલાશતિનિશોદ્ભવાઃ ॥

ત્વચઃ ક્ષીરિદ્રુમાણાં ચ ત્રિફલાં ચ પચેજ્જલે ।
સ ક્વાથઃ ક્ષાલનં તેન પક્વં તૈલં ચ રોપણમ્ ।
ગોજીવિડઙ્ગમધુકસર્વગન્ધૈશ્ચ પેષિતૈઃ ॥

તુત્થગૌરિકલોધ્રૈલામનોહ્વાલરસાઞ્જનૈઃ ।
હરેણુપુષ્પકાસીસસૌરાષ્ટ્રીલવણોત્તમૈઃ ।
લેપઃ ક્ષૌદ્રદ્રુતૈઃ સૂક્ષ્મૈરુપદંશવ્રણાપહઃ ॥

દાર્વીત્વક્શઙ્ખતાર્ક્ષ્યોત્થલાક્ષાગોક્ષીરવિડ્રસૈઃ ।
સક્ષૌદ્રતૈલસર્પિર્ભિર્લેપઃ શ્રેષ્ઠો વ્રણે ઽથવા ।
લાક્ષાદ્રાક્ષાતસીક્ષૌદ્રૈઃ ક્ષૌદ્રશૈલેયતાર્ક્ષ્યજૈઃ ॥

કપાલે ત્રિફલાદગ્ધા સઘૃતા રોપણી પરમ્ ॥

સામાન્યં સાધનમિદં વાતિકં તુ પ્રલેપયેત્ ।
અપક્વં કુષ્ઠયષ્ટ્યાહ્વસુરદારુપુનર્નવૈઃ ॥

સ્નિગ્ધોષ્ણૈર્લોહસરલરાસ્નાપુણ્ડ્રાહ્વસંયુતૈઃ ।
અથવા નિચુલૈરણ્ડબીજગોધૂમચિક્કસૈઃ ॥

ગૈરિકાઞ્જનમઞ્જિષ્ઠામધુકોશીરપદ્મકૈઃ ।
સચન્દનોત્પલૈઃ શીતૈર્ઘૃતાઢ્યૈઃ પિત્તસમ્ભવમ્ ॥

પદ્મોત્પલમૃણાલૈર્વા સસર્જાર્જુનવેતસૈઃ ।
સેચયેચ્ચ ઘૃતક્ષીરશર્કરેક્ષુમધૂદકૈઃ ॥

ધવસાલાશ્વકર્ણાજકર્ણત્વગ્ભિઃ કફોત્થિતમ્ ।
સુરાપિષ્ટાભિરુષ્ણાભિઃ સતૈલાભિઃ પ્રલેપયેત્ ॥

રજન્યતિવિષામુસ્તસરલામરદારુભિઃ ।
સપત્રપાઠાપત્તૂરૈરથવા શ્લેષ્મસમ્ભવમ્ ॥

ન ચ યાતિ યથા પાકં પ્રયતેત તથા ભૃશમ્ ।
પક્વૈઃ સ્નાયુસિરામાંસૈઃ પ્રાયો નશ્યતિ હિ ધ્વજઃ ॥

ઉપદંશદ્વયે શિષ્ટે પ્રત્યાખ્યાયાચરેત્ ક્રિયામ્ ॥

અર્શાંસિ યથાયોગં શુદ્ધદેહસ્ય શસ્ત્રક્ષારાગ્નિભિઃ સાધયેત્ ।
ઉપદંશોક્તા ચાત્ર રસક્રિયા લેપઃ ॥

સર્ષપિકાં વિલિખ્ય કષાયૈરવચૂર્ણયેત્ ।
તૈરેવ ચ તૈલં વ્રણરોપણં કુર્યાત્ ॥

અવમન્થે જલૌકસો યોજયેત્ ।
પક્વભિન્નં ધવતિન્દુકસલ્લકીપતઙ્ગસર્જકૃતેન તૈલેન રોપયેત્ ॥

તદ્વત્ કુમ્ભીકામુપચરેત્ ।
લોધ્રતિન્દુકત્રિફલાકૃતસ્તુ લેપસ્તૈલં ચ રોપણમ્ ॥

અલજીં સ્રુતરક્તાં કષાયૈરવચૂર્ણયેત્ ।
તેષ્વેવ ચ તૈલં વ્રણરોપણાર્થં કુર્વીત ॥

ઉત્તમાં પિટકાં શસ્ત્રેણ ચ્છિત્વા કષાયચૂર્ણપ્રદેહૈર્મધુમાદ્ભિરુપાચરેત્ ॥

પુષ્કરિકાસંવ્યૂઢાસ્પર્શહાનિત્વક્પાકેષુ પિત્તવિસર્પોક્તો વિધિઃ ॥

મૃદિતં કોષ્ણેન બલાતૈલેન પરિષેચયેત્ ।
મધુરદ્રવ્યકલ્કૈશ્ચ સુખોષ્ણૈર્ઘૃતસ્નિગ્ધૈરુપનાહયેત્ ॥

અષ્ઠીલિકાં જલૌકોભિર્ગ્રાહયેત્ ।
તથાનુપશમે શ્લેષ્મગ્રન્થિમિવ શસ્ત્રેણોદ્ધરેત્ ॥

નિવૃત્તં સર્પિષાભ્યજ્ય સ્વેદયેત્ ।
સ્વિન્નમુપનાહયેત્ત્રિરાત્રં પઞ્ચરાત્રં વા સાલ્વલેન ।
તતો ભૂયઃ સ્વેદયિત્વા ઘૃતેનાભ્યજ્ય શનૈઃ શનૈશ્ચર્મ સમાનયન્ મણિમવપીડયેત્ ।
પીડયિત્વા ચ પુનરુપનાહયેત્ ।
સ્નિગ્ધોષ્ણં ચાન્નપાનમ્ ॥

અવપાટિકાયામપ્યયં વિધિઃ ॥

નિરુદ્ધમણૌ સુવર્ણાદિકૃતાં દારુજાં વા જતુસૃતાં નાડીમુભયતોદ્વારાં સ્નેહાભ્યક્તાં સ્રોતસિ પ્રણિધાય સૂકરશિંશુમારયોર્વસયામજ્જ્ઞા વા પરિષેચયેત્ ।
ચક્રતૈલેન વા ।
વાતહરસિદ્ધેન વા ત્રિવૃતેન ।
તૃતીયે તૃતીયે ચાહનિ નાડીં પીનતરાં વિદધ્યાત્ ।
એવમસ્ય સ્રોતોદ્વારં વિવર્ધયેત્ સ્નિગ્ધં ચાહારં ભોજયેત્ ।
એવમનુપશાન્તૌ શસ્ત્રેણ સેવનીં પરિહૃત્ય દારયિત્વા સદ્યઃક્ષતવદુપાચરેત્ ॥

ગ્રથિતં નાડીસ્વેદેન સ્વેદયિત્વા સ્નિગ્ધોષ્ણૈરુપનાહયેત્ ।
શતપોનકં લિખિત્વા કષાયચૂર્ણૈઃ સક્ષૌદ્રૈર્લેપયેત્ ।
વિદાર્યાદિસિદ્ધેન ચ તૈલેન રોપયેત્ શર્કરાર્બુદે રક્તવિદ્રધિવત્ સાધનમ્ ॥

સર્વેષુ ચ યથાસ્વમન્તઃશુદ્ધિં કષાયલેપઘૃતતૈલરસક્રિયાચૂર્ણશોધનરોપણાન્ વિદધ્યાત્ ॥

યોનિવ્યાપદિ તુ વાતિક્યાં લવણતૈલાક્તાં યોનિં પિણ્ડનાડીકુમ્ભીપ્રભૃપ્રભૃતિભિઃ સ્વેદયેત્ ।
તતઃ સુખોષ્ણામ્બુપરિષિક્તસર્વગાત્રાં જાઙ્ગલરસૈર્ભોજયેત્ ॥

બલાદ્રોણદ્વયનિર્યૂહે પયસ્યાસાલપર્ણીમાગધિકાશતાવરીકાકનાસાશ્રાવણીશર્કરાજીવનીયગર્ભં ક્ષીરચતુર્ગુણં ઘૃતતૈલાઢકં સાધયેત્ તત્પાનાત્ સર્વાન્ વાતપિત્તવિકારાનપોહતિ ગર્ભજનનં ચ ॥

શતાવરીત્રિફલાગુડૂચીકાશ્મર્યમૃદ્વીકાકાસમર્દકપરૂષકહરિદ્રાદ્વયસહચરશુકનાસાપુનર્નવૈઃ કાર્ષિકૈર્ઘૃતપ્રસ્થઃ સિદ્ધઃ પીતો વાતજાન્ યોનિરોગાનપોહતિ ગર્ભજનનશ્ચ ॥

સૈન્ધવવચોપકુઞ્ચિકાપિપ્પલીવૃષકયવક્ષારાજમોદાજાજીસિતોપલાચિત્રકચૂર્ણો મદિરાલુલિતઃ સર્પિષા સંયાવીકૃત્ય ભક્ષિતો યોનિપાર્શ્વબાસ્તિવેદનાર્શોગુલ્મહૃદ્રોગહરઃ ॥

શૂલે વૃષકરાસ્નાગોક્ષુરકશૃતં પયઃ પિબેત્ ।
વૃષકમાતુલુઙ્ગમૂલમદયન્તિકાસૈન્ધવપિપ્પલીકૃષ્ણજીરકકલ્કં વા મદ્યેન ।
તેનૈવચાર્જકમૂલં બિલ્વયુક્તં વા પિપ્પલી યુક્તં વા ।
સૌવર્ચલોપકુઞ્ચિકાપિપ્પલીર્વા મદ્યેનાવન્તિસોમેન વા ॥

દન્તીત્રિફલગુડૂચીક્વાથઃ સુખોષ્ણો યોનેઃ પરિષેકઃ ॥

કુષ્ઠતગરદેવદારુવાર્તાકિનીસૈન્ધવૈઃ સાધિતં તૈલં પિચુના ધારયેત્ ॥

રાસ્નામાલતીચ્છિન્નરુહામધુકબલાવ્યાઘ્રીદેવદારુચિત્રકયૂથિકામૂલૈઃ કર્ષાંશૈસ્તૈલપ્રસ્થઃ સમૂત્રો દ્વિગુણપયસા વિપક્વઃ પિચુના પ્રણીતો ઽનિલાર્તિહરઃ ॥

બસ્તિકર્મ ચાભીષ્ણં સ્વેદં ચ પ્રયોજયેદ્વિશેષતો વાતહરૈઃ સુકુમારબલાતૈલશિરીષતૈલૈઃ શતપાકસહસ્ર પાકૈશ્ચાનુવાસનમુત્તરબસ્તિં ચ ।
એષ ક્રમો વિશેષેણ યોનેર્વેદનાકાર્કશ્યસ્તમ્ભસ્રંસસ્પર્શાહાનિઘ્નશ્ચ ॥

અતિચરણાદિષુ સર્વાસ્વનિલજાસ્વયમેવ ક્રમઃ ॥

ધારયેચ્ચાતિચરણાય યવગોધૂમકિણ્વકુષ્ઠશતપુષ્પાશ્ર્યાહ્વીપ્રયડ્ગુબલાખુકર્ણીકલ્કકૃતામુત્કારિકામ્ ॥

પ્રાક્ચરણાશુષ્કાવિપ્લુતાકર્ણિનીષુતૈલમુત્તરબસ્તિં દદ્યાત્ ॥

ધારયેચ્ચ વિપ્લુતાયાં ગોમત્સ્યાન્યતરપિત્તેનૈકવિંશતિકૃત્વો ભાવિતાન્ ક્ષૌમનક્તકાન્ કિણ્વં વા માક્ષિકયુક્તમેવમસ્યાઃ સ્રોતાંસિ વિશુધ્યન્તિ કણ્ડૂક્લેદશોફાશ્ચ નિવર્તન્તે ॥

કર્ણિન્યાં તુ કુષ્ઠાર્કપલ્લવપિપ્પલીસૈન્ધવૈર્બસ્તમૂત્રપિષ્ટૈર્વર્તિં કૃત્વા ધારયેત્ ।
શ્લેષ્મહરં ચ સર્વં કુર્યાત્ ॥

ઉદાવૃત્તાયામાનૂપમાંસરસાઃ ક્ષીરં સ્વેદો દશમૂલત્રિવૃતાક્વાથકલ્કાસિદ્ધશ્ચ સ્નેહઃ પાનાનુવાસનોત્તરબસ્તિષુ ।
યોનિસ્રંસે ચ મહાયોનિપ્રભૃતિષ્વેષ એવ વિધિઃ ॥

જાતઘ્નીરક્તયોનિરક્તક્ષયાસુ કુટજકાશ્મર્યક્વાથસિદ્ધં સર્પિરુત્તરબસ્તૌ દદ્યાત્ ।
અથવા મૃગાજાવિવરાહરુધિરામ્લદધિમધુઘૃતાનીતિ ।
ભવતિ ચાત્ર ॥

સ્નેહન સ્વેદબસ્ત્યાદિ વાતલાસ્વનિલાપહમ્ ।
કારયેદ્રક્તપિત્તઘ્નં શીતં પિત્તકૃતાસુ ચ ॥

શ્લેષ્મલાસુ ચ રૂક્ષોષ્ણં કર્મ કુર્યાદ્યથાયથમ્ ।
સન્નિપાતે વિમિશ્રં તુ સંસૃષ્ટાસુ ચ કારયેત્ ॥

સ્નિગ્ધસ્વિન્નાં તથા યોનિં દુઃસ્થિતાં સ્થાપયેત્ સમામ્ ।
પાણિના નમયેત્ જિહ્માં સંવૃતાં પ્રથયેત્ પુનઃ ॥

પ્રવેશયેન્નિસ્સૃતાં ચ વિવૃતાં પરિવર્તયેત્ ।
સ્થાનાપવૃત્તા યોનિર્હિ શલ્યભૂતા સ્ત્રિયા મતા ॥

સર્વાં વ્યાપન્નયોનિં ચ કર્મભિર્વમનાદિભિઃ ।
મૃદુભિઃ પઞ્ચભિર્નારીં સ્નિગ્ધસ્વિન્નામુપાચરેત્ ॥

સર્વતઃ સુવિશુદ્ધાયાઃ શેષં કર્મ વિધીયતે ।
બસ્ત્યભ્યઙ્ગપરીષેકપ્રલેપપિચુધારણમ્ ॥

હિંસ્રાકલ્કં સમીરાર્તૌ કોષ્ણમભ્યજ્ય ધારયેત્ ।
પઞ્ચવલ્કસ્ય પિત્તાર્તૌ શ્યામાદીનાં કફાતુરા ॥

વામિન્યાપ્લુતયોશ્ચૈવ સ્વેદયિત્વા પ્રયોજયેત્ ।
તર્પણં સ્નેહપિચુભિર્ભોજનં ચાનિલાપહમ્ ॥

સલ્લકીજિઙ્ગિણીજમ્બૂધવત્વક્પઞ્ચવલ્કલૈઃ ।
કષાયૈઃ સાધિતાત્ સ્નેહાત્ પર્યુપપ્લુતયોઃ પિચુમ્ ॥

કુલીરસૂકરવસા સર્પિર્ભિર્મધુરૈઃ શૃતૈઃ ।
પૂરયિત્વા મહાયોનિં બધ્નીયાત્ ક્ષૌમનક્તકૈઃ ॥

પ્રસ્રસ્તાં સર્પિષાભ્યજ્ય ક્ષીરસ્વિન્નાં પ્રવેશયેત્ ।
બધ્નીયાદ્વેશવારસ્ય પિણ્ડેનામૂત્રકાલતઃ ॥

યચ્ચ વાતવિકારાણાં કર્મોક્તં તચ્ચ કારયેત્ ।
સર્વવ્યાપત્સુ મતિમાન્મહાયોન્યાં વિશેષતઃ ॥

નહિ વાતાદૃતે યોનિર્વનિતાનાં પ્રદુષ્યતિ ।
અતો જિત્વા તમન્યસ્ય કુર્યાદ્દોષસ્ય ભેષજમ્ ॥

પિત્તલાનાં તુ યોનીનાં સેકાભ્યઙ્ગપિચુક્રિયાઃ ।
શીતાઃ પિત્તજિતઃ કાર્યાઃ સ્નેહનાર્થં ઘૃતાનિ ચ ॥

શતાવરીમૂલતુલાચતુષ્કાત્ ક્ષુણ્ણપીડિતાત્ ।
રસેન ક્ષીરતુલ્યેન પાચયેત ઘૃતાઢકમ્ ॥

જીવનીયૈઃ શતાવર્યા મૃદ્વીકાભિઃ પરૂષકૈઃ ।
પિષ્ટૈઃ પ્રિયાલૈશ્ચાક્ષાંશૈર્મધુકાર્દ્ધપલાન્વિતૈઃ ॥

સિદ્ધશીતે તુ મધુનઃ પિપ્પલ્યાશ્ચ પલાષ્ટકમ્ ।
શર્કરાયા દશપલં ક્ષિપેલ્લિહ્યાત્ પિચું તતઃ ॥

યોન્યસૃક્શુક્રદોષઘ્નં વૃષ્યં પુંસવનં પરમ્ ।
ક્ષતં ક્ષયમસૃક્પિત્તં કાસં શ્વાસં હલીમકમ્ ॥

કામિલાં વાતરુધિરં વિસર્પં હૃચ્છિરોગ્રહમ્ ।
અપસ્મારાર્દિતાયામમદોન્માદાંશ્ચ નાશયેત્ ॥

એવમેવ પયસ્સર્પિર્જીવનીયોપસાધિતમ્ ।
ગર્ભદં પિત્તજાનાં ચ રોગાણાં પરમં હિતમ્ ॥

રક્તયોન્યામસૃગ્વર્ણૈરનુબન્ધમવેક્ષ્ય ચ ।
યથાદોષોદયં યુઞ્જ્યાદ્રક્તસ્થાપનમૌષધમ્ ॥

તિલચૂર્ણં દધિ ઘૃતં ફાણિતં સૌકરી વસા ।
ક્ષૌદ્રયુક્તં જયેત્ પીતં વાતોત્તરમસૃગ્દરમ્ ॥

વરાહસ્ય રસો મેધ્યઃ સકૌલત્થશ્ચ તદ્ગુણઃ ।
પત્રકલ્કો ઘૃતે ભૃષ્ટો રાજાદનકપિત્થયોઃ ।
શર્કરાક્ષૌદ્રયષ્ટ્યાહ્વનાગરૈશ્ચ યુતં દધિ ॥

પયસ્યોત્પલશાલૂકબિસકાલીયવારિજમ્ ।
સપયશ્શર્કરાક્ષૌદ્રં રક્તે પિત્તોત્તરે પિબેત્ ॥

તણ્ડુલીયકમૂલં વા સક્ષૌદ્રં તણ્ડુલામ્ભસા ।
સતાર્ક્ષ્યશૈલં લાક્ષાં વા છાગેન પયસા પિબેત્ ।
વાસાઘૃતં મહાતિક્તં રક્તપિત્તહિતઞ્ચ યત્ ॥

મધુકં ત્રિફલાં લોધ્રં મુસ્તં સૌરાષ્ટ્રિકાં મધુ ।
મદ્યૈર્નિમગુડૂચ્યૌ ચ કફજે ઽસૃગ્દરે પિબેત્ ॥

પાઠાં જમ્બ્વામ્રયોરસ્થિ શિલોદ્ભેદં રસાઞ્જનમ્ ।
અમ્બષ્ઠાં શાલ્મલીપિચ્છાં સમઙ્ગાં વત્સકત્વચમ્ ॥

બાલ્હીકબિલ્વાતિવિષાલોધ્રતોયદગૈરિકમ્ ।
શુણ્ઠીમધૂકમાચીકરક્તચન્દનકટ્ફલમ્ ॥

કટ્વઙ્ગવત્સકાનન્તાધાતકીમધુકાર્જુનમ્ ।
પુષ્યે ગૃહીત્વા સઞ્ચૂર્ણ્ય સક્ષૌદ્રં તણ્ડુલામ્બુના ॥

પિબેદર્શસ્વતીસારે રક્તં યચ્ચોપવેશ્યતે ।
દોષા જન્તુકૃતા યે ચ બાલાનાં તાંશ્ચ નાશયેત્ ॥

યોનિદોષં રજોદોષં શ્યાવશ્વેતારુણાસિતમ્ ।
ચૂર્ણં પુષ્યાનુગં નામ હિતમાત્રેયપૂજિતમ્ ॥

સર્વેષુ ગર્ભસ્રાવોક્તં પ્રદરેષુ પ્રશસ્યતે ॥

રક્તક્ષયાયાં ક્ષીરં ચ જીવનીયશૃતં પિબેત્ ॥

યોન્યાં બલાસદુષ્ટાયાં વર્તિઃ સંશોધને હિતા ।
વારાહે બહુશઃ પિત્તે ભાવિતૈર્નક્તકૈઃ કૃતા ॥

ભાવિતં પયસાર્કસ્ય માષચૂર્ણં સસૈન્ધવમ્ ।
વર્તિઃ કૃતા ક્ષણં ધાર્યા સેક્તવ્યાનુસુખામ્બુના ॥

પિપ્પલીમાષમરિચશતાહ્વાકુષ્ઠસૈન્ધવૈઃ ।
પ્રદેશિન્યઙ્ગુલીતુલ્યા વર્તિર્યોનિવિશોધની ॥

ઉદુમ્બરશલાટૂનાં દ્રોણં દ્રોણેમ્ભસઃ પચેત્ ।
સપઞ્ચવલ્કતિલકમાલતીનિમ્બપલ્લવે ॥

નિશાસ્થિતે જલે તસ્મિંસ્તૈલપ્રસ્થં વિપાચયેત્ ।
પલાશશાલ્મલીલાક્ષાધવનિર્યાસવલ્કલૈઃ ॥

પિષ્ટૈર્યુક્તં તતઃસ્નેહપિચું યોનૌ નિધાપયેત્ ।
સશક્રરૈઃ કષાયૈશ્ચ શીતૈઃ કુર્વીત સેચનમ્ ॥

પિચ્છિલા વિવૃતા યોનિશ્ચિરદુષ્ટા તુ દારુણા ।
સપ્તાહાચ્છુધ્યતિ ક્ષિપ્રમપત્યં ચ સમશ્નુતે ॥

ઉદુમ્બરસ્ય દુગ્ધેન ષટ્કૃત્વો ભાવિતાત્તિલાત્ ।
તૈલં ક્વાથેન તસ્યૈવ કાર્યં ધાર્યં ચ પૂર્વવત્ ॥

ધાતક્યામલકીપત્રસ્રોતોજમધુકોત્પલૈઃ ।
જમ્બ્વામ્રસારકાસીસલોધ્રકટ્ફલતિન્દુકૈઃ ॥

સૌરાષ્ટ્રિકાદાડિમત્વગુદુમ્બરશલાટુભિઃ ।
અક્ષમાત્રૈરજામૂત્રે ક્ષીરે ચ દ્વિગુણે પચેત્ ॥

તૈલપ્રસ્થં તદભ્યઙ્ગપિચુબસ્તિષુ યોજયેત્ ।
શૂનોત્તાનોન્નતા સ્તબ્ધા પિચ્છિલા સ્રાવિણી તથા ।
વિપ્લુતોપપ્લુતા યોનિઃ સિધ્યેત્ સસ્ફોટશૂલિની ॥

અર્કનિમ્બામ્રકોશામ્રબિલ્વબૂકધવોદ્બવૈઃ ।
કરીરજિઙ્ગિણીનમ્બૂકરઞ્જાર્જુનશિગ્રુજૈઃ ॥

પલાશસિધ્રકોત્થૈશ્ચ કષાયૈર્ધાવનં પરમ્ ।
શુક્તસીધુમધૂન્મિશ્રૈર્યોનેઃ સ્રાવનિવારણમ્ ॥

કુર્યાત્ સતક્રગોમૂત્રશુક્તૈર્વા ત્રિફલારસૈઃ ॥

યવાન્નમભયારિષ્ટં સીધુ તૈલં ચ શીલયેત્ ।
પિપ્પલ્યયોરજઃપથ્યાપ્રયોગાંશ્ચસમાક્ષિકાન્ ॥

રોહીતકજટાકલ્કં પાણ્ડુરે ઽસૃગ્દરે પિબેત્ ।
ધાત્રીમજ્જ્ઞોથવા કલ્કં સિતામાક્ષિકસંયુતમ્ ॥

મધુનામલકીચૂર્ણં રસં વા પ્રાશયેત્ સિતે ।
સલોધ્રવલ્કેન વટત્વક્કષાયેણ ધાવયેત્ ॥

આસ્રાવે ક્ષૌમપટ્ટાન્ વા ભાવિતાંસ્તેન ધારયેત્ ।
પ્લક્ષત્વક્ચૂર્ણપિણ્ડં વા ધારયેન્મધુના કૃતમ્ ॥

યોન્યા સ્નેહાક્તયા લોધ્રપ્રિયઙ્ગુમધુકસ્ય વા ।
ધાર્યા મધુકૃતા વર્તિઃ કષાયાણાં ચ ભૂરિશઃ ॥

સ્રાવચ્છેદાર્થમભ્યક્તાં ધૂપયેદ્વા ધૃતાપ્લુતૈઃ ।
સરલાગુગ્ગુલુયવૈઃ સતૈલૈઃ કટુમત્સ્યકૈઃ ॥

કાસીસં ત્રિફલા કાઙ્ક્ષી સામ્રજમ્બ્વસ્થિ ઘાતકી ।
પૈચ્છિલ્યે ક્ષૌદ્રસંયુક્તશ્ચૂર્ણો વૈશદ્યકારકઃ ॥

પલાશધાતકીજમ્બૂસમઙ્ગામોચસર્જજઃ ।
દુર્ગન્ધે પિચ્છિલે ક્લેદે સ્તમ્ભનશ્ચૂર્ણ ઇષ્યતે ।
આરગ્વધાદિવર્ગસ્ય કષાયઃ પરિષેચનમ્ ॥

સ્તબ્ધાનાં કર્કશાનાં ચ કાર્યં માદર્વકારકમ્ ।
ધારણં વેશવારસ્ય કૃસરા પાયસસ્ય વા ॥

દુર્ગન્ધાનાં કષાયઃ સ્યાત્તૈલં વા કલ્ક એવ વા ।
ચૂર્ણો વા સર્વગન્ધાનાં પૂતિગન્ધાપકર્ષણઃ ॥

શ્લેષ્મલાનાં કટુપ્રાયાઃ સમૂત્રા બસ્તયો હિતાઃ ।
પિત્તે સમધુકક્ષીરા વાતે તૈલામ્લસંયુતાઃ ।
સન્નિપાતસમુત્થાયાઃ કર્મ સાધારણં હિતમ્ ॥

એવં યોનિષુ શુદ્ધાસુ ગર્ભં વિન્દન્તિ યોષિતઃ ।
અદુષ્ટે પ્રાકૃતે બીજે બીજોપક્રમણે સતિ ॥

પઞ્ચકર્મવિશુદ્ધસ્ય પુરુષસ્યાપિ ચેન્દ્રિયમ્ ।
પરીક્ષ્ય વર્ણૈર્દોષાણાં દુષ્ટં તદ્ઘ્નૈરુપાચરેત્ ॥

મઞ્જિષ્ઠાકુષ્ઠતગરત્રિફલાશર્કરાવચાઃ ।
દ્વે નિશે મધુકં મેદા દીપ્યકઃ કટુરોહિણી ॥

પયસ્યા હિઙ્ગુકાકોલી વાજિગન્ધા શતાવરી ।
પિષ્ટ્વાક્ષાંશં ઘૃતપ્રસ્થં પચેત્ ક્ષીરચતુર્ગુણમ્ ॥

યોનિશુક્રપ્રદોષેષુ તત્સર્વેષુ પ્રશસ્યતે ।
આયુષ્યં પૌષ્ટિકં મેધ્યં ધન્યં પુંસવનં પરમ્ ॥

ફલસર્પિરિતિ ખ્યાતં પુષ્પે પીતં ફલાય યત્ ।
મ્રિયમાણપ્રજાનાં ચ ગર્ભિણીનાં ચ પૂજિતમ્ ।
એતત્પરં ચ બાલાનાં ગ્રહઘ્નં દેહવર્દ્ધનમ્ ॥