Ashtanga Sangraha · Chapter 6.35

athāto granthyādipratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

sarveṣveva pūrvaṃ granthiṣu bṛhatīdvayapippalīcitrakasādhitena purāṇasapiṃṣā snigdhaṃ vāmayet /
virecayecca /
kṛtasaṃsarjanasyacottamāṅgagateṣu granthiṣu lākṣādvirajanīviḍaṅgaśuṇṭhīpūtīdārubhiḥ śiro virecayet dhūmakavalagaṇḍūṣāṃśca sa seveta //

aṅkolamadhukamātuluṅgahiṃsrāpūtīdārubilvamūlasaralakuṣṭhavacāvaruṇatvakkālātiviṣājagandhābhirlepaḥ /
śyāmāsuradāru samaṅgākośātakīpunarnavasarṣapairvā //

saśopharukstambhe copanāho yavasaktumadhukakuṣṭhaśatapuṣpodavadārubhirghṛtayuktaiḥ /
gojāvikharoṣṭrāśvahastimūṣīkamāṃsairvā veśavārīkṛtairvasātailavadbhiḥ //

palāśavṛntāgnimanthatvakkalkena māṃsapiṇḍairvā /
bahuśaḥ svinnamaṅguṣṭhena veṇuparvaṇā vā śanaiśśanaiḥ punaḥ punarvimardayet /
yathāyathaṃ ca śophavat kriyāṃ prayuñjīta //

atha vātaje granthau daśamūlasiddhaṃ mahāsnehaṃ pibet /
amṛtānimbabījabhārṅgīsyonākabāṇatālapatrīkṛṣṇagandhāgarubhiḥ kṣīrapiṣṭaiḥ sukhoṣṇairlepaḥ /
vividhāśca vātavyādhivihitāḥ snehasvedopanāhāḥ /
tathānupaśame sirāvyadhaḥ //

pakvaṃ tu vidārya nirastapūyaṃ kṛtvārkādivargāmbhasā prakṣālya tilakalkena sacitrakasaindhavenālepayet /
tailaṃ ca ropaṇaṃ rāsnāsaralośīraviḍaṅgamadhukakṣīrasaṃskṛtaṃ kuryāt //

pittaje raktaje ca jalaukaso nyagrodhādiḥ pradehapariṣekayoḥ padmakādiḥ pāne ca drākṣekṣurasayuktā harītakī virekaḥ /
pakve pāṭite ca pittavraṇokto vidhiḥ //

kaphajamantaśśuddhasya bhṛśaṃ svedayedvimlāpayecca kākādanīvikaṅkatakākanandikāragvadheṅgudamūlamadanaphalabhārṅgīkarañjairlepayet /
nāgaraviḍaṅgailāvālukacavyapalāśavṛntacitrakairvā /
bhallātasaindhavājagandhāsarṣaṣairvā //

evamapyapacyamānamamarmasthaṃ vidārya sthitaraktaṃ niśśeṣamagninā dahet /
saśeṣo hi punarāpūryate /
tato nirvāpitaṃ kṣārakṣaudraguḍottarairālepaissaṃśuddhaṃ ropayet //

māṃsavraṇagranthīṃścaivameva yāpayet /
medojepyayameva vidhiḥ api ca medogranthiṃ tilakalkadigdhaṃ dviguṇapaṭāntaritaṃ taptena phālena darvyā vā jatuliptayā bahuśaḥ pramṛjyāt /
śastraṃ cāvacārya pūrvavanmedo dahet /
supakvaṃ vā vipāṭya mūtraprakṣālitaṃ kṣaudrasaindhavasuvarcikākāñcanakṣīrīharitālamiśraiḥ kṣīrabakapragāḍhaistilairālepayet //

guñjādvikarañjatāpasavṛkṣavaṃśāvalekhamūtrasiddhaṃ tailamabhyaṅgaḥ /
samyakśuddhaṃ cainaṃ ropayet //

sirāgranthau tvabhinave tailaṃ sāhacaraṃ pibet upanāhañca vātaharairbastikarma ca kuryāt /
sirāvyadhañca //

vātārbudamairaṇḍapriyālanārikelamajjorvārukārkorubījotkārikayopanāhayet /
ānūpāmiṣaveśavārairvā /
nāḍīsvedañca kuryāt bahuśaścātraśṛṅgeṇa rudhiramavasecayet /
vātaharavargakkāthapayomlasiddhaṃ trivṛtaṃ pibet //

pittotthe mṛdūn svedopanāhān kāyavirecanañca prayojayet /
śākakākodumbarikāpatraghṛṣṭe ca priyaṅgupataṅgasarjarasārjunalodhramadhumadhukairlepaḥ /
śyāmāgrikarṇikāñjanaklītanakanakhadrākṣāsaptalānyatamarasasādhitaṃ sarpiḥ pītaṃ pittārbudaślīpadodaraghnam //

śleṣmaje tūrdhvamadhaśca hṛtadoṣasya srutaraktasya ca vamanavirecanadravyaiḥ pralepaḥ /
kākādanīśukabarhāgnijihvāmūladakṣakapotagṛdhrapurīṣakāśamūlairvā palāśakṣīrapiṣṭaiḥ /
piṇyākakulatthaniṣpāvairmāṃsapragāḍhairdadhipiṣṭairlepayet /
lepāsvādalobhena ca nilīyamānā makṣikāḥ sa mupekṣeta /
tadvimuktaiḥ kṛmibhiritarairvā bhakṣyamāṇañca /
tataḥ kṛmibhakṣitāvaśeṣaṃ śākādipatrairvilikhyāgnināpratisārayat /
alpamūlaṃ vā traputāsrāyaḥsīsapaṭṭakaveṣṭitam /
punaḥ punaśca kṣārān kālāpekṣayā yojayet /
jātyāsphotakaravīrapallavāṃśca vraṇaśodhanāya kalkādau /
tailañcātra pāṭhāviḍaṅgabhārṅgī triphalākaṣāyasiddhamabhyañjanam //

medorbudaṃ svinnabhinnaṃ suśodhitamedaskamupaśāntaraktasrāvaṃ sadyaḥssīvyet /
tato gṛhadhūmalodhramanaśśilāharidrāpataṅgacūrṇairmadhumādbhiḥ pratisārayet /
karañjatailañcābhyañjanārthe niyuñjīta /
sarvārbudāni ca yadṛcchayā paryāgatāni supariśodhitāni ropayet /
api ca //

saśeṣadoṣāṇi tu yorbudāni karoti tasyāśu punarbhavanti /
tasmādaśeṣoddharaṇaṃ praśastaṃ kṣāreṇa śastreṇa tathāgninā vā //

ślīpade tu vātātmake snehasvedopanāhān prayujya gulphasyopariṣṭādvyaṅgule sirāṃ vidhyet /
eraṇḍatailañca gomūtreṇa māsaṃ pibet /
jīrṇe nāgarakvathitena payasā purāṇadhānyānyaśnīyāt /
trivṛtañca pāyayet /
bastiśca prayuñjīta /
evamapyaśāmyatyāgninā dahet //

paittike mṛdurupanāho gulphasyādhaḥ sirāmokṣaḥ pittārbudoktāḥ snehavirekāḥ pittaghnāśca lepāḥ //
ślaiṣmike tvaṅguṣṭhe sirāṃ muñcet /
sakṣaudrāṃśca kaphaghnān kaṣāyānabhīkṣṇaṃ pāyayet /
yathābalaṃ vā harītakī vardhamānāḥ //

ślaiṣmike tvaṅguṣṭhe sirāṃ muñcet /
sakṣaudrāṃśca kaphaghnān kaṣāyānabhīkṣṇaṃ pāyayet /
yathābalaṃ vā harītakī vardhamānāḥ //

ādārīkākajaṃghākākādanīśukanāsākadambapuṣpabṛhatīdvayamantardhūmaṃ dagdhvā gomūtreṇa bahuśaḥ parisrāvayet tatastat kṣārodakaṃ kṣārakalpena vipacet /
dadyāccātra paratīvāpaṃ phalguśukākhyā madanaphalarasaṃ eṣa kṣāro madhurāhāreṇābhyastaḥ ślīpadāpacīgrahaṇīdoṣārocakān sarvaviṣāṇi ca niyacchati //

tailaṃ vā pibedviḍaṅgārkamaricacitrakaśuṇṭhīdevadārvelāvālukalavaṇapañcakaissiddham /
ālepayecca nāgarāmṛtāviḍaṅgakaṭukābhadradārubhirmūtrapiṣṭairūrustambhoktaiśca bheṣajairyavānnaṃ ca śīlayet //

maṇḍamālāyāṃ kumbhanikumbhadravantījīmūtakakośātakīphalavipakvaṃ ghṛtamubhayānulomanaṃ pibet /
śārṅgeṣṭāmūlaṃ vā takrapiṣṭam /
vamanārthaṃ sukhodakena vā jātībarhiṣṭhanirguṇḍījīmūtakottuṇḍakīmūlatvakcūrṇam /
sirā cāsya vidhyet //

saśeṣadoṣaṃ tu kauṣṭhikaṃ navakaṃ pāyayet /
rasāñjanaṃ gomūtrataṇḍulodakānyatareṇa /
tadeva ca nāvayet /
madhūkasāraṃ vā śigruphalāni vā nimbakarañjakaravīrasiddhaṃ vā tailaṃ vairecanikañca dhūmaṃ pibet //

apakvāṃśca gaṇḍānnākulīsaindhavanāgarairlepayet /
guñjākaravīrārkaśyāmāsiddhārthakairajāmūtrayuktairdaśakṛtvā vipakvaṃ tailaṃ lavaṇapañcakapippalīmaricacūrṇo petamabhyaṅgātsarvāvasthānapacyarśorbudanāḍīduṣṭavraṇavalmīkānapohati //

sauvarcalasaindhavaudbhidadantībhallātakacitrakakalkena siddhaṃ tailamabhyaṅgo 'pacyām /
taṇḍūlīyakasvarasena vā sanirguṇḍīrasaṃ vā tailaṃ sādhitamabhyaṅgapānanāvanairgaṇḍamālānāḍīvraṇakuṣṭhānilārtiharam //

kākādanīnalikāgnijihvāvandhyākarkoṭakīviśālāpāṭhottuṇḍakījīmūtakośātakībījairarddhapalāṃśaurviṣakarṣayuktairnirguṇḍīsvarasopetaṃ karañjatailaprasthaṃ vipacettatpūrvavadevaprayuktaṃ paramapacīghnam //

amarmajāṃśca gaṇḍānapakvānevodbhṛtyāgninā kṣāreṇa vā prasādhayet /
sarṣapavṛkṣādanī kvāthairvraṇakṣālanam /
tilakuntalakṣAarapiṣṭastilakalkaḥ sukhoṣṇo lepaḥ /
kākakṛkalāsagodhāhinirmokakūrmāṇāmanyatamasyāntardhūmadagdhasya maṣīṅgudatailaplutābhyaṅgaḥ /
māṃsīsarjarasakārpāsīphalasaindhavaiḥ stanyapiṣṭaistailaṃ vipakvamabhyaṅgo vraṇakāṭhinyaghnaḥ sarpājagaravase tailaṃ ca samaṃ trayametadapacīghnam /
ślīpadoktāni ca tailāni prayojayet //

evamanupaśame vāmapārśvajāyāṃ dakṣiṇajaṅghāpṛṣṭhamadhyādindrabasteradhaḥ ūrdhvaṃ vā śastreṇākṣimātraṃ vraṇaṃ kṛtvā matsyāṇḍajālanibhaṃ medopanīyāgninā dahet /
anenetarapārśvajāvyākhyātā /
evamubhayapārśvajāyāmubbhayataḥ /
yavamudgaprāyaṃ ca gaṇḍamālāsu bhojanam //

nāḍīmanilajāmupanāhya pūyagatimasyā niśśeṣamoṣitvāvadārayecchastreṇa /
tatastilāpāmārgaphalakalkena sasaindhavena pūrayitvā badhnīyāt //

pittajāṃ saghṛtakṣīrayā padmakādikṛtayo 'lkārikayo 'panāhitām /
vidāritāṃ ca tilanāgadantīmañjiṣṭhākalkena pūrayet śyāmātribhaṇḍītriphalātilvakaharidrādvayakalkakṣīrasaṃskṛtaṃ sarpirabhyaṅgaḥ /
paraṃ nāḍīnibarhaṇam //

śleṣmajāṃ saktukulatthakiṇvasarṣapairupanāhya vidārya ca nimbatilasaindhavasaurāṣṭrīnikumbhairlepayet /
dantīcitrakasvarjikāsaindhavatālīsanaladapūtīkāpāmārgaphalaistailaṃ samūtraṃ pācitamabhyaṅgaḥ //

śalyahetukīṃ pāṭayitvā sarvaśaḥ śalyaṃ viśodhya madhughṛtatilakalkapraticchannāṃ badhnīyāt /
bilvakapitthakumbhīkharjūravanaspatiśalāṭukvāthe priyaṅgumustorupūgaśakunasugandhikālodhramocarasadhātakīpuṣpagarbhaṃ tailaṃ prasādhitaṃ sādhayatyāśu śalyajāṃ gatim //

aśastrakṛtyāṃ nāḍyāṃ bhedinyaiṣiṇyānte samudbhidya kṣārāktaṃ sūtraṃ praveśayet /
tadasannidhānetvitarayaiṣiṇyā ca tenānavadīrṇāyāṃ tadanusyūtamanyadanyat kṣārasūtraṃ sañcārayedā gatibhedādayamanapāyo 'bhyupāyaḥ /
sūkṣmānekagatiṣu bhagandareṣu mūleṣu ca chidriteṣu granthyarbudeṣviti /
bhavati cātra //

vraṇeṣu duṣṭasūkṣmāsyagambhīrādiṣu sādhanam /
yā vartyo yāni tailāni tannāḍīṣvapi kalpayet //

vibhītakāmrāsthivaṭapravāla hareṇukāśālmalibījayuktā /
varāhaviṣṭhā ca maṣī sudagdhā tailaplutā sarvagatīrnihanti //

dhattūrakaṃ madanakodravajañca bījaṃ kośātakī śukanasā mṛgabhojanī ca /
aṅkolajañca kusumaṃ parikalpya cūrṇaṃ lākṣodakāpahṛtadoṣagatau prayojyam //

miśritaṃ tena tailañca paramaṃ gatiropaṇam /
sauvaheṣu ca kandeṣu kṛtaṃ vajrāhvayeṣu ca //

bhallātakārkamaricairlavaṇottamena siddhaṃ viḍaṅgarajanīdvayacitrakaiśca /
tailaṃ samārkavarasairvinihanti kṛcchrāṃ nāḍīṃ kaphānilakṛtāmapacīvraṇāṃśca //