Ashtanga Sangraha · Chapter 6.33

athāto bhagandarapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

hastyaśvapṛṣṭhagamanakaṭhinotkaṭakāsanaiḥ /
arśonidānābhihitairaparaiśca niṣevitaiḥ //

aniṣṭadiṣṭapākena sadyo vā sādhugarhaṇaiḥ /
prāyeṇa piṭakāpūrvo yoṅgule dvyaṅgulepi //

pāyorvraṇo 'ntarbāhyo vā duṣṭāsṛṅmāṃsago bhavet /
bastimūtrāśayābhyāśagatatvāt syandanātmakaḥ //

bhagabastigudānteṣu dīryamāṇeṣu bhūribhiḥ /
vātaṃ mūtraṃ śakṛcchukraṃ khaiḥ sūkṣmairvahati kramāt //

doṣaiḥ pṛthagyutaiḥ sarvairāgantuḥ so 'ṣṭamaḥ smṛtaḥ //

apakvaṃ piṭakāmāhuḥ pākaprāptaṃ bhagandaram //

gūḍhamūlāṃ sasaṃrambhāṃ rūdāḍhyāṃ rūḍhakopinīm /
bhagandarakarīṃ vidyāt piṭakāṃ natvatonyathā //

tatra śyāvāruṇā todabhedasphuraṇarukvarī /
piṭakā mārutāt #

pittāduṣṭragrīvāvaducchritā /
rāgiṇī tanurūṣmāḍhyā jvaradhūmāyanānvitā //

sthirā snigdhā mahāmūlā pāṇḍuḥkaṇḍūmatī kaphāt //

śyāvātāmrā sadāhoṣā ghorarugvātapittajā //

pāṇḍurā kiñcidāśyāvā kṛcchrapākā kaphānilāt //

pādāṅguṣṭhasamā sarvairdoṣairnānāvidhavyathā /
śūlārocakatṛṅdāhajvaracchārdirupadrutā //

vraṇatāṃ yānti tāḥ pakvāḥ pramādāt tatra vātajā /
cīyate 'ṇumukhaiśchidraiḥ śataponakavat kramāt /
acchaṃ sravadbhirāsrāvamajasraṃ phenasaṃyutam //

śataponakasaṃjño 'yaṃ uṣṭragrīvastu pittajaḥ //

bahupicchāparisrāvī parisrāvī kaphodbhavaḥ //

vātapittāt parikṣepī parikṣipya gudaṃ gatiḥ /
jāyate paritastatra prākāraṃ parikheva ca //

ṛjurvātakaphādṛjvyā gudo gatyāvadīryate //

kaphapitte tu pūrvotthaṃ durnāmāśritya kupyataḥ /
arśomūle tataḥ śophaḥ kaṇḍūdāhādimān bhavet //

sa śīghraṃ pakvabhinnosya kledayan mūlamarśasaḥ /
sravatyajasraṃ gatibhirayamarśobhagandaraḥ //

sarvajaḥ śambukāvartaḥ śambukāvartasannibhaḥ /
gatayo dārayantyasmin rugvegairdāruṇairgudam //

asthileśo 'bhyavahṛto māṃsagṛdhyā yadā gudam /
kṣiṇoti tiryaṅnirgacchannunmārgaṃ ca tato gatiḥ //

syāttadā pūyadīrṇāyāṃ māṃsakothena tatra ca /
jāyante kṛmayaste 'sya khādantaḥ parito gudam /
vidārayanti na cirādunmārgī kṣatajaśca saḥ //

teṣu rugdāhakaṇḍvādīn vidyādvraṇavibhaktitaḥ //

ṣaṭ kṛcchrasādhanāsteṣāṃ nicayakṣatajau tyajet /
pravāhiṇīṃ balīṃ prāptaṃ sevanīṃ vā samāśritam //

atha bhagandāriṇamapakvapiṭakaṃ pākaparihārāthamapatarpaṇena vraṇapratiṣedhavihitena śīghramupācaret //

pakvapiṭakaṃ punarupasnigdhamarkādikvāthaśuddhaṃ svabhyaktamavagāhasvinnaṃ bhuktavantaṃ śayanasthamarśasamiva yantrayitvā parācīnamarvācīnaṃ bahirmukhamantarmukhaṃ vā bhagandaraṃ samyagīkṣeta //

tato 'ntarmukhe yantraṃ prāṇidhāya pravāhaṇapraviṣṭaṃ bhagandaramabhisamīkṣya samyageṣitvā śastreṇa pāṭayet /
bahirmukhetveṣāṇīṃ praṇidhāya sāśayamuddharecchastreṇānantaraṃ co 'bhayamapyagninā kṣāreṇa copatrameta uṣṭhagrīvaṃ tu kṣāreṇaiva //

tato nirvāpaṇaśodhanaropaṇairyathākālaṃ sādhayoditi sāmānyo vidhiḥ //

atha śataponake nāḍīrekāntaritāḥ pāṭayitvā ropayet /
rūḍhāsu cetarāścikitset /
anyathā tu vivṛttaṃ vraṇaṃ gudasrotovidāraṇādvātaviṇmūtrāṇyanuprapadyante /
tataśconmārgago vāyurādhmānāṭopapāyuśūlādīnupajanayati /
tatra snehābhyaktagudasya snigdhān piṇḍanāḍīkumbhīsvedān prayuñjītāvagāhaṃ vā /
svinnaṃ ca vaca hiṃgukuṣṭhavyoṣalavaṇapañcakājamodān sarpirmadyākāñjikakulatthayūṣānyatamena pāyayet /
vraṇaṃ cāsya madhukatailenoṣṇena siñcet /
gudaṃ ca balātailādibhirvātaghnaiḥ /
anena vidhinā vāyvādayaḥ svamārgamāpatanti /
tatkṛtāśca vikārā nivartante //

evameva ca parikṣepiṇyāmapi kramāt gatiṃ nāḍīvihitena kṣārasūtreṇa dviśastriśovāvadārayet /
sakṛdevahyavadaraṇādasādhyatā yāpyatā vā syāt //

arśobhagandare pūrvamarśāṃsi cchindyāt tato gatyanusāreṇa bhagandaram //

unmārgiṇaṃ tu pratyākhyāyopācaret /
anissṛtaṃ ca śalyamāharet /
tathā kṛmighnaṃ kramamālepābhyavahārayoḥ kurvīta /
vedanāyāṃ tu pūrvoktāḥ svedāḥ /
vacādipācanaṃ ca /
sālvalapradigdhaṃ vā vraṇaṃ kadalīmṛgalopākājinakauśeyāvikairupanāhayediti /
bhavati cātra //

bhagandare bahucchidre chedānālocya yojayet /
gotīrthaṃ sarvatomadramardhalāṅgalalāṅgalau //

pārśvāgatenaśastreṇa chedo gotīrthako mataḥ /
sarvataḥ sarvatobhadraḥ pārśvacchedordhalāṅgalaḥ //

pārśvadvaye lāṅgalakaḥ samastāṃścāgninā dahet /
āsrāvamārgān niśśeṣaṃ naivaṃ vikurute punaḥ //

yatet koṣṭhaśudhyai ca bhiṣak tasyāntarāntarā //

ārdrakasya rase siddhaṃ kalke vā pāyayet ghṛtam /
bhagandare mārutaje pakvāpakve virecayet //

jyotiṣmatīlāṅgalikāśyāmādantītrivṛttilāḥ /
kuṣṭhaṃ śatahvā golomī tilvako girikarṇikā /
hemakṣīrī ca vargoyaṃ lepādyairvraṇaśodhanaḥ //

tilakumbhavarādantī tutthasindhūtthamākṣikam /
sakṛṣṇarocanākuṣṭhaṃ śodhanaṃ māṃsakṛt punaḥ //

mañjiṣṭhāsaindhavakṣaudranāgadantītrivṛttilāḥ /
rasāñjanadvirajanītejohvānimbapallavāḥ //

nikumbhakumbharaktāhvakalko nāḍīvraṇāpahaḥ //

sudhāśelutrivṛtpāṭhāmalayūhayamārakaiḥ /
jyotiṣmatīlāṅgalikā svarjikārkavacāgnikaiḥ /
viṣyandanākhyaṃ vipacettailaṃ śodhanaropaṇam //

trivṛddantīharidrārkamūlalohāśvamārakaiḥ /
viḍaṅgasāratriphalāsnugarkakṣīramākṣikaiḥ /
tailaṃ samadanaiḥ siddhaṃ bhagandaranirvahaṇam //

saindhavārkatrivṛtpāṭhāsamaṅgapūtikāgnikaiḥ /
samātuluṅgacchadanaistailaṃśodhanaropaṇam //

madhutailayutā viḍaṅgasāratriphalāmāgadhikoṣaṇāśca līḍhā kṛmikuṣṭhabhagandarapramehakṣatanāḍīvraṇaropaṇābhavanti //

amṛtātruṭivellavatsakaṃ kalipathyāmalakā nigugguluḥ /
kramavṛddhamidaṃ madhuplutaṃ piṭakāsthaulyabhagandarān jayet //

guggulupañcapalaṃ palikāṃśā māgadhikā triphalā ca pṛthak syāt /
tvaktruṭikarṣayutaṃ madhulīḍhaṃ kuṣṭhabhagandaragulmagatighnam //

śṛṅgaverarajoyuktaṃ tadeva ca subhāvitam /
kvāthena daśamūlasya viśeṣādvātarogajit //

uttamā khadirasārajaṃ rajaḥ śīlayannasanavāribhāvitam /
hanti tulyamahiṣākṣamākṣikaṃ kuṣṭhamehapiṭakābhagandarān //

bhagandareṣveṣa viśeṣa uktaḥ śeṣāṇi tu vyañjanasādhanāni /
vraṇādhikārāt pariśīlanācca samyagviditvaupayikaṃ vidadhyāt //

aśvapṛṣṭhagamanaṃ calarodhaṃ madyamaithunamajīrṇamasātmyam /
sāhasāni vividhāni ca ruḍhe vatsaraṃ pariharedadhikaṃ vā //