Ashtanga Sangraha · Chapter 6.27

athātaḥ śirorogavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

dhūmātapatuṣārāmbukrīḍātisvapnajāgaraiḥ /
utsvedādhipurovātabāṣpanigraharodanaiḥ //

atyambumadyapānena kṛmibhirvegadhāraṇaiḥ /
upadhānamṛjābhyaṅgadveṣādhaḥ pratatekṣaṇaiḥ //

asātmyagandhaduṣṭāmabhāṣyādyaiśca śirogatāḥ /
janayantyāmayān doṣāḥ #

tatra mārutakopataḥ //
nistudyete bhṛśaṃ śaṅkhau ghāṭā sambhidyate tathā /
bhruvormadhyaṃ lalāṭaṃ ca patatīvātivedanam //

bādhyete svanataḥ śrotre niṣkṛṣyeta ivākṣiṇī /
ghūrṇatīva śiraḥ sarvaṃ sandhibhya iva mucyate //

sphuratyati sirājālaṃ kandharāhanusaṅgrahaḥ /
prakāśāsahatā ghrāṇasrāvo 'kasmādvyathāśamau //

mārdavaṃ mardanasnehasvedabandhaiśca jāyate /
śirastāpo 'yam #

ardhe tu mūrdhnaḥ so 'rdhāvabhedakaḥ /
pakṣāt kupyati māsādvā svayamevopaśāmyati /
ativṛddhastu nayanaṃ śravaṇaṃ vā vināśayet //

śirobhitāpe pittotthe śirodhūmāyanaṃ jvaraḥ /
svedo 'kṣidahanaṃ mūrcchā niśi śītaiśca mārdavam //

aruciḥ kaphaje mūrdhno gurustimitaśītatā /
sirāniṣpandatālasyaṃ ruṅmandāhnyadhikā niśi /
tandrā śūnākṣikūṭatvaṃ karṇakaṇḍūyanaṃ vamiḥ //

raktātpittādhikarujaḥ sarvaiḥ syāt sarvalakṣaṇaḥ /
saṅkīrṇairbhojanairmūrdhni kledite rudhirāmiṣe /
kopite sannipāte ca jāyante mūrdhni jantavaḥ //

śirasaste pibanto 'sraṃ ghorāḥ kurvanti vedanāḥ /
cittavibhraṃśajananīrjvaraḥ kāso balakṣayaḥ //

raukṣyaśophavyathacchedadāhasphuraṇapūtitāḥ /
kapāle tāluśirasoḥ kaṇḍūḥ śophaḥ pramīlakaḥ /
tāmrācchasiṅghāṇakatā karṇanādaśca jantuje //

vātolbaṇāḥ śiraḥkampaṃ tatsaṃjñaṃ kurvate malāḥ //

pittapradhānairvātādyaiḥ śaṅkhe śophaḥ saśoṇitaiḥ /
tīvradāharujārāgapralāpajvaratṛṅbhramāḥ //

tiktāsyaḥ pītavadanaḥ kṣiprakārī sa śaṅkhakaḥ /
trirātrājjīvitaṃ hanti sidhyatyapyāśu sādhitaḥ //

pittānubandhaḥ śaṅkhākṣibhrūlalāṭeṣu mārutaḥ /
rujāṃ saspandanāṃ kuryādanusūryodayodayām //

āmādhyāhnaṃ vivarddhiṣṇuḥ kṣudvataḥ sā viśeṣataḥ /
avyavasthitaśītoṣṇasukhā śāmyatyataḥ prama /
sūryāvartaḥ saḥ #

ityuktā daśa rogāḥ śirogatāḥ //

śirasyeva ca vakṣyante kapāle vyādhayo nava //

kapāle pavane duṣṭe garbhasthasyāpi jāyate /
savarṇo nīrujaḥ śophastaṃ vidyādupaśīrṣakam //

yathādoṣodayaṃ brūyāt piṭakārbudavidradhīn //

kapāle kledabahulāḥ pittāsṛkśleṣmajantubhiḥ /
kaṅgusiddhārthakanibhāḥ piṭakāḥ syurarūṃṣikāḥ //

kaṇḍūkeśacyutisvāparaukṣyakṛt sphuṭanaṃ tvacaḥ /
susūkṣmaṃ kaphavātābhyāṃ vidyāddāraṇakaṃ tu tat //

romakūpānugaṃ pittaṃ vātena saha mūrcchitam /
pracyāvayati romāṇi tataḥ śleṣmā saśoṇitaḥ //

romakūpān ruṇadhdyasya tenānyeṣāmasambhavaḥ /
tadindraluptaṃ rujjā ca prāhuścāceti cāpare //

khalaterapi janmaivaṃ śātanaṃ tatra tu kramāt //

sā vātādagnidagdhābhā pittātsvedasirāvṛtā /
kaphāt ghanatvagvarṇāṃśca yathāsvaṃ nirdiśettvaci //

doṣaiḥ sarvākṛtiḥ sarvairasādhyā sā nakhaprabhā /
dagdhāgnineva nirlomā sadāhā yā ca jāyate //

śokaśramakrodhakṛtaḥ śarīroṣmā śirogataḥ /
keśān sadoṣaḥ pacati pālitaṃ sambhavatyataḥ //

tadvātāt sphuṭitaṃ śyāvaṃ kharaṃ rūkṣaṃ jvalatprabham /
pittāt sadāhaṃ pītābhaṃ kaphātsnigdhaṃ vivṛddhimat //

sthūlaṃ suśuklaṃ sarvestu vidyādvyāmiśralakṣaṇam /
śirorujodbhavaṃ cānyadvivarṇaṃ sparśanāsaham //

asādhyā sannipātena khalatiḥ palitāni ca /
śarīrapariṇāmotthānyapekṣante rasāyanam //