Ashtanga Sangraha · Chapter 6.24

athāto nāsārogapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

sarveṣvādau pīnaseṣu snehasvedavamanadhūmagaṇḍūṣasnigdhoṣṇabhojananivātaśayanāsanāni seveta //

pācanārthaṃ ca guḍārdrakakṣīratrikaṭukājamāṃsamadyāmlabhojanāni //

rohiṣājājīvacācorakopakuñcikātarkārīcāturjātakarajo vastrāvabaddhaṃ muhurmuhurupajighnet /
ghṛtāktasaktūn mallakasampuṭe kṛtvā dhūmaṃ ca pibet //

pakve tu śirovirecanamavapīḍaṃ ca yuñjyāt //

nidānoktāni ca varjayet /
viśeṣeṇa śītāmbusnānapānātyuccopadhānānupadhānakrodhaśokān //

atha vātapratiśyāye pūrvameva vātaharadravyavipakvaṃ sasaindhavaṃ prātaḥ sarpiḥ pibenmahāṣaṭpalaṃ vā //

daśamūlakulatthakolayavaśuṣkamūlakavyoṣalavaṇapañcakaiḥ sadadhi dhānyāmlaṃ sarpiḥ siddhamāhāre pāne ca praṇītaṃ pratiśyāyayakṣmākāsaśvāsagrahaṇīgulmavibandhaghnam //

jīrṇasnehaṃ jāṅgalarasena vyoṣadāḍimasaindhavavatā bālamūlakarasena sarvadhānyayūṣeṇa vā bhojayet /
nāgaraṃ vā payasā pibet //

kṛṣṇādaśamūlaśuṇṭhīyavairaṇḍamūlakkāthāsiddhena payasottamāṅgaṃ svedayet /
tadeva ca pānabhojanayorvidadhyāt /
arditoktāṃśca svedān /
evamaparipacyamāne punaḥ punarnāḍīsvedaṃ vātaharaṃ cāsthāpanamanuvāsanaṃ śirobastiṃ ca //

pakve tu tailaṃ kṣavakacūrṇayuktaṃ sasaindhavaṃ sarpirvā śirovirecanam //

pittapratiśyāye padmakośīrapaṭolasārivāvidārīśatāvarīkṣīridrumaśuṅgaśaṭhīkarkaṭākhyādurālabhānāmarddhaḍhakamaṣṭaguṇembhāsi vipācya pādāvaśeṣe madhukamṛdvīkācandanaśṛṅgāṭakakaśerukaśvetapākānyakṣamātrāṇi datvā ghṛtaprasthaṃ payasā saha sādhayet /
tat prātaḥ pānāya yuñjyāt /
jīrṇe sukhoṣṇatoyapariṣiktaṃ sasaindhavena rasena bhojayet /
susnigdhaṃ virecayet drākṣāpaṭolaśrīparṇīmūrvātrivṛtkvāthena trivṛtpathyāpūgaphalacūrṇānvitena //

viriktabhuktasya śītaiḥ śirovaktralepapariṣekakavalagrahān vitaret //

vyajanapavanavidhūyamānaśca nīlaśādvalopavanaśiśirakarakiraṇadhārāgṛhāṇi seveta //

tatra ca pakve doṣe śirovirekaṃ purāṇaghṛtena sasaindhavena ghṛtamaṇḍena vā kaṭphalānvitena kuryāt /
viśuddhasrotasaśca jāṅgalarasena kṣīreṇa vā śītena bhojanam //

kaphaje tu yavakṣārāvacūrṇitamuṣṇodakānupānaṃ ghṛtaṃ pāyayet /
jīrṇe ca tilamāṣapalalavatīṃ yavāgūm /
tato vāmanīyauṣadhakvāthasiddhayā sasarpiṣkayā saindhavamāṣacūrṇapragāḍhayā peyayoṣṇāmbhasā ca vāmayet //

tatastīkṣṇadhūmakavalayavānnacaṇakaprāyāhāranāḍīsvaderupācaret /
arucigauravayostu viśodhayet //

pakve kṣavakaviḍaṅgasaindhavādībhirnasyam /
tailāpluto nāgaracūrṇānuviddho mudga āhāro yathāsātmyaṃ ca rūkṣatīkṣṇoṣṇam //

śuddhaghrāṇapathasya devadārusaralakākolījīvakamadhukapippalyanantākṣīravipakvaṃ tailaṃ nasyam //

sānnipātike doṣabalataḥ pratikuryāt /
rasāñjanātiviṣāmustabhadradārusādhitaṃ cātra tailaṃ nāvanam //

raktaje paittiko raktapittoktaśca vidhiḥ //

duṣṭapratiśyāye vyoṣacitrakayavakṣārabījakaviḍaṅgapūtīkarañjatvaglavaṇatrayairmāṃsarasapratīvāpavipakvaṃ sakṣaudraṃ sarpiḥ pāyayet /
jīrṇe ghṛte jāṅgalarasena talopasekaṃ bhojayet /
snigdhaṃ ca kaphapratiśyāyavadupācaret //

pakve 'vapīḍaṃ vyoṣendrayavaviḍaṅgasārajīrakasaindhavairbastamūtrapiṣṭairdadyāt /
viśuddhaghrāṇasrotasaṃ ca punarupasnehya virecayet /
bhṛṣṭānyavān bhūstṛṇakāmrātakajīrakatrivṛtāyuktān gomūtreṇa kvāthayet /
taṃ kvāthamabhayānāgaramaricakramukasaindhavayāvaśūkacūrṇayuktaṃ sabījapūrakarasaṃ pāyayet /
koṣṇodakaṃ cānukaṇṭhayet //

viriktaṃ ca kāle mustaharidrānāgarayavakṣārapūtīkarañjareṇukābhirajāvigotradadhibhiśca siddhaṃ sarpirupayojayet /
tīkṣṇāni ca nirūhānuvāsanāni /
ariṣṭāṃśca pānārtham //

evamapyaśāntau hiṅgukṣārāmaradāruvipakvaṃ ghṛtaṃ māṃsarasānupānaṃ pibet //

kośāmrapallavamūrvā tarkārīṅgudīphalaphaṇijjakamahāpañcamūlakaṇṭakārikāsārivorupūgahiṃsrānimbaśigruphalarakṣoghnakṛmighnadantī pūtikarañjapippalīvārtākabījāhimārakamūlatvakpatrapuṣpaphalairajāmūtrapiṣṭairajāśvaśakṛdrasayuktairdhūmavartiṃ kṛtvā ghṛtābhyaktāṃ pātuṃ prayacchet //

pippalīvardhamānaṃ copayuñjīta /
kṛmighnaiśca yogairyāpayet //

bhṛśakṣavathau puṭake ca nimbakaṭphalakuṣṭhamaricacūrṇaiḥ kledanāya pradhamanam /
pippalīkuṣṭhaśuṇṭhīviḍaṅgamṛdvīkākaṣāyakalkavipakvaṃ tailaṃ ghṛtaṃ vā nāvanam //

nāsāśoṣe balātailaṃ pāne śirobastau ca /
snigdhasya svedaḥ /
kṣīrasarpirnasyaṃ madhuravargasādhitaṃ vā tailam /
snehiko dhūmaḥ /
tathā nāsānāhe 'pi /
evamanupaśame śirovirekaḥ //

nāsāpāke dīptau ca jālaukobhirasravisrāvaṇam /
śītairūrdhvādhovirekalepasekāḥ /
nāsāsrāve tīkṣṇaṃ nasyaṃ dhūmaśca //

avīnase pūtināse ca guḍamaricahiṅguśivāṭikāviḍaṅgairajāmūtrapiṣṭairnasyam /
kaphapratiśyāyavacca snehasvedavamanāni //

vamitavato nirguṇḍīśigrutarkārīphaṇijjakakṣavakasurasārjakapatrasvarasena sārṣapaṃ pīlujaṃ vā tailaṃ vipācya nasyaṃ vidadhyāt //

lākṣāviḍaṅgapippalīlavaṅgakṣavakaniśākuṣṭhavacākarañjikākalkairvā tilatailam /
śigrubṛhatīdantīmūlabilvavyoṣasurasasaindhavairvā //

utpannamātraṃ pūyaraktaṃ raktapratiśyāyavaccikitset /
pravṛddhaṃ nāḍīvraṇavat /
kṛtavamanasya cāsya nasyadhūmau prayojayet //

arśāṃsi vidhivat kṣāreṇāgninā vā dahet /
sthūlāni tu śastreṇa spṛṣṭvā dāhānantaraṃ śītāṃ kriyāṃ yojayet //

vartiṃ ca nāsāyāṃ kumbhanikumbhāgnikasaindhavapippalīmanaśśilālakalkamadhughṛtapradigdhām //

tuvarikābibhītakaharidrālodhrapriyaṅgukarañjikākalkaguḍodakavipakvaṃ tailaṃ nāvanam /
karañjakalodhrotpalamadhukatindukāsthitriphalākhadirasāravipakvaṃ //

yathādoṣaṃ ca snehavamanavirekādīn praṇidadhyāt //

arbudaṃ baḍiśena gṛhītvā maṇḍalāgreṇa mūle samaṃ chindyāt /
chinnaṃ cocchiṅkhayet /
calapramṛṣṭaṃ ca vraṇaṃ śalākayā dahettailena vā /
agnidagdhaṃ mraṅkṣayettataḥ śiśiraiḥ pradehaiḥ //

uparūḍhavraṇasya lodhrāvāpaṃ tīkṣṇoṣṇalavaṇadravyagomūtrayuktaṃ sārṣapaṃ kārañjaṃ vā tailaṃ nāvanam /
pittaje raktaje vārbude godantasaindhavālakāsīsakāṃsyanīlairambupiṣṭairālepaḥ /
tataśca śītāḥ pradehasekāḥ /
śītaireva ca sādhitāni ghṛtānyabhyaṅganasyapānāni //

māṃsamedaḥ sannipātārśorbudāni caivaṃ sādhayediti /
bhavati cātra //

upasaṃharati /
hīnacchedāt punarbṛddhiraticchedāt svarakṣayaḥ /
gandhājñānaṃ ca vīsarpo mūrcchā chindyādataḥ samam //