Ashtanga Sangraha · Chapter 6.23

athāto nāsārogavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

avaśyāyānilarajobhāṣyātisvapnajāgaraiḥ /
nīcātyuccopadhānena pītenānyena vāriṇā //

atyambupānaramaṇacchardibāṣpagrahādibhiḥ /
kruddhā vātolbaṇā doṣā nāsāyāṃ styānatāṃ gatāḥ /
janayanti pratiśyāyaṃ vardhamānaṃ kṣayapradam //

tatra vātāt pratiśyāye mukhaśoṣo bhṛśaṃ kṣavaḥ /
ghrāṇoparodhanistodadantaśaṅkhaśirovyathāḥ //

kīṭakā iva sarpanti manyate parito bhruvau /
svarasādaścirāt pākaḥ śiśirācchakaphasrutiḥ //

pittāttṛṣṇājvaraghrāṇāpiṭakāsambhavabhramāḥ /
nāsāgrapāko rūkṣoṣṇatāmrapītakaphasrutiḥ //

kaphāt kāsoruciḥ śvāso vamathurgātragauravam /
mādhuryaṃ vadane kaṇḍūḥ snigdhaśuklakaphasrutiḥ //

sarvajo lakṣaṇaiḥ sarvairakasmādvṛddhiśāntimān //

duṣṭaṃ nāsāsirāḥ prāpya pratiśyāyaṃ karotyasṛk /
urasaḥ suptatā tāmranetratvaṃ śvāsapūtitā /
kaṇḍūḥ śrotrākṣināsāsu pittoktaṃ cātra lakṣaṇam //

sarva eva pratiśyāyā duṣṭatā yāntyupekṣitāḥ /
yathoktopadravādhikyāt sa sarvendriyatāpanaḥ //

sāgnisādajvaraśvāsakāsoraḥpārśvavedanaḥ /
kupyatyakasmād bahuśo mukhadaurgandhyaśoṣakṛt //

nāsikākledasaṃśoṣaśuddhirodhakaro muhuḥ /
pūyopamāsitāraktagrathitaśleṣmasaṃsrutiḥ /
mūrcchanti cātra kṛmayo dīrghasnigdhasitāṇavaḥ //

pakvaliṅgāni teṣvaṅgalāghavaṃ kṣavathoḥ śamaḥ /
śleṣmā sucikkaṇaḥ pīto jñānaṃ ca rasagandhayoḥ //

tīkṣṇāgrāṇopayogārkaraśmisūtratṛṇādibhiḥ /
vātakopibhiranyairvā nāsikātaruṇāsthani //

vighaṭṭite 'nilaḥ kruddho ruddhaḥ śṛṅgāṭakaṃ vrajam /
nivṛttaḥ kurute 'tyarthaṃ kṣavathuṃ sa bhṛśakṣavaḥ //

śoṣayan nāsikāsrotaḥ kaphaṃ ca kurute 'nilaḥ /
śūkapūrṇābhanāsātvaṃ kṛcchrāducchvasanaṃ tataḥ /
smṛto 'sau nāsikāśoṣaḥ nāsānāhe tu jāyate //

naddhatvamiva nāsāyāḥ śleṣmaruddhena vāyunā /
niśvāsocchvāsasaṃrodhāt srotasī saṃvṛte iva //

pacennāsāpuṭe pittaṃ tvaṅmāṃsaṃ dāhaśūlavat /
sa ghrāṇapākaḥ srāvastu tatsaṃjñaḥ śleṣmasambhavaḥ //

accho jalopamo 'jasraṃ viśeṣānniśi jāyate //

kaphaḥ pravṛddho nāsāyāṃ rudhvā srotāṃsyavīnasam /
kuryāt saghurghuraśvāsaṃ pīnasādhikavedanam //

averiva sravatyasya praklinnā tena nāsikā /
ajasraṃ picchilaṃ śītaṃ pakvaṃ siṅghāṇakaṃ ghanam //

raktena nāsā dagdheva bāhyāntaḥ sparśanāsahā /
bhaveddhūmopamocchvāsā sā dīrptidahatīva ca //

tālumūle malairduṣṭe māruto mukhanāsikāt /
śleṣmā ca pūtirnirgacchet pūtināsaṃ vadanti //

nicayādabhighātādvā pūyāsṛṅnāsikā sravet /
tatpūyaraktamākhyātaṃ śirodāharujākaram //

pittaśleṣmāvaruddhontarnāsāyāṃ śoṣayenmarut /
kaphaṃ sa śuṣkaḥ puṭatāṃ prāpnoti puṭakaṃ tu tat //

arśorbudāni vibhajeddoṣaliṅgairyathāyatham //

sarveṣu kṛcchrocchvasanaṃ pīnasaṃ pratataṃ kṣutam /
sānunāsikavāditvaṃ pūtināsaḥ śirovyathā /
aṣṭādaśānāmityeṣāṃ yāpayedduṣṭapīnasam //