Ashtanga Sangraha · Chapter 6.22

athātaḥ karṇarogamapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti hasmāhurātreyādayomaharṣayaḥ //

vātaje karṇaśūle rātrau rātrau rasabhojanottaraṃ vātaharadravyasiddhaṃ sarpiḥ pibonniranno vā payonupānam //

tato daśamūlasiddhe chāge payasi gośṛṅganihite 'gnivarṇān pāṣāṇān sandaṃśena gṛhītvāvapet /
tenoṣmaṇā nāḍīsvedena ca svabhyaktaṃ svedayet /
bilvayavakolakulatthamāṣārkaśigrupatrairvā sānūpamāṃsaiḥ kvathitaiḥ //

svinnaṃ ca pūrayet kuṣṭharāsnāmadhukavaṃśāvalekhaśuṇṭhīśikhicandrakamāṣasaralapayovipakvena tailena /
jīvakamadhukakuṣṭhamaṇḍūkīdevadārumahauṣadhakalkāṣṭaguṇakṣīrisiddhena vā //

mayūranālakulatthāgarumāṣadevadārukalkakṣāraśuktāmlasādhitābhyāṃ vā tailavasābhyām /
madhukakṣīrakākolīmāṣaśatāvarīkalkasarvagandhodakakṣīravipakvayā vā varāhavasayā //

rāsnāmadhukakākolīdevadārukalkapayovipācitayā vā śiṃśumāravasayā /
māṃsīkuṣṭhamedāsaralasurabhimadhukakṣīravipakvayā vā godhāvasayā //

jīvakaśatāhvāmadhukamāṃsīkṣīrasiddhāṃ kukkuṭamayūravasāṃ karṇapūraṇanasyābhyaṅgeṣu vidadhyāt /
madhukakṣīrakākolīkalkena caturguṇaśigruhrasvapañcamūlakairaṇḍapatrarasamaṣṭaguṇakṣīrasādhitaṃ tailaṃ vā //

ghṛtatailavasābhyaktāni taruṇānyaśvatthapatrāṇi puṭapāksvinnāni prapīḍya tadrasena karṇaṃ pūrayet //

tadvacca tailalavaṇābhyaktānyarkorupūgamūlakāralukabilvamahāvṛkṣānyatamapatrāṇi //

mahāpañcamūlasaralāgarudevadārvyanyatamakāṣṭhamaṣṭādaśāṅgulaṃ tribhāge kṣaumeṇāveṣṭya tailena siktvāgre pradīpayet /
tato dahyamānādyaḥ snehaḥ patati sa sadyaḥ karṇarujamapaharati //

madhūcchiṣṭakaiḍaryamadhuśigruphalavacāyavanaladailāguggulubhiḥ ślakṣṇapiṣṭaiḥ kṣaumavastraṃ dhūmavarttipramāṇapariṇāhaṃ lepayettataḥ sūtreṇāveṣṭya ḍuṇḍukanālena dhūmaṃ pātuṃ dadyāt //

ḍuṇḍukanālamevavānena kalkenābhyajya viśoṣayitvā dhūmaṃ vidadhyāt //

śreyasīdevadārukākolīkuṣṭhaniculabījaiḥ kṣīrapiṣṭaistilayutaiḥ karṇaṃ bahirlepayet /
sarvadhānyasnehagokṣīrasiddhāmutkārikāmeraṇḍapatrāvacchādite karṇe svedārthaṃ praṇayet /
punaḥ punaśca nāḍīsvedān piṇḍasvedāṃśca /
vātavyādhipratiśyāyārditāvidhānaṃ ca sanirūhānuvāsanaṃ kuryāt //

parihāryāṇi ca pariharedviśeṣataḥ pravātaṃ śītāmbupānaṃ śiraḥsnānaṃ ca //

pittaje tu śūle prātaḥ śarkarāyutaṃ sarpiḥ pāyayet /
tataḥ snigdhaṃ virecayet /
drākṣāmadhukasiddhaṃ stanyaṃ karṇapūraṇaṃ prayuñjīta /
mākṣikaṃ vā /
madhukapadmakakalkastanysiddhaṃ vā sarpiḥ /
sitāmadhukakharjūramṛdvīkābhirvā sakṣīrekṣurasaṃ priyālakatailaṃ pācitamabhyaṅganasyakarṇapūraṇaiḥ śūladāhaghnam //

madhukakuḍavaṃ ṣoḍaśaguṇenāmbhasāṣṭāvaśeṣaṃ sādhayitvā tena tailārddhakuḍavamaṣṭaguṇakṣīraṃ yaṣṭīsadhukośīrasārivākākolījīvakānantāmṛṇālamañjiṣṭhālodhracandanabisagarbhaṃ pacet /
tacca pūrvavat praṇayet //

eṣāmeva ca kalkena saghṛtena karṇa parito lepayet /
svedayecca /
tathā kṣīrasarpirnasyaṃ śirobhyaṅgaśca /
evamapyanupaśame tu punarvirekaḥ //

kaphaje pippalīvipakvaṃ ghṛtamathavā sakṣaudraṃ pāyayitvā taṃ vāmayet /
tatastīkṣṇaṃ dhūmaṃ pāyayet //

karṇaṃ cāsya pūrayet saraladevadāruhiṃsrāpaṭolapatrasurasasiddhena tailena /
devadārupippalīmālatīpatrakvāthaharidrākuṣṭhatriphalailākvāthakalkasiddhena vā /
rasāñjanamārkavavaijayantīśigrulaśunārdrakamūlakadalīnāṃ vā pṛthak samastānāṃ vā rasena madhunā vā rakṣoghnatailena vā /
tathā śūlaśophagauravāṇi praśāmyanti //

dhānyāmlakvathitadaśamūlabāṣpeṇa nāḍīsvedamācaret /
svinnaṃ kuśāmratrivṛnnaladaśuṇṭhīmustasādhitena tailena pūrayet /
kaphaghnāṃśca gaṇḍūṣān dhārayet //

raktaje paittikavat siddhiḥ sirāvyadhaśca //

pakveṣu karṇaśūleṣu pūyapravāhiṣu yathāsvaṃ dhūmanasyagaṇḍūṣavamanānyācaret //

upadigdhaṃ ca srotaḥ sāyaṃprātaḥ picuvartibhiḥ pramṛjya yavāgarumadanaiḥ saghṛtairguggulunā vā dhūpayitvā madhunā pūrayet //

palāśadhavatiniśakakubhasarjatvakkvātha rasakriyayā svabhyaktāṃ picuvartiṃ srotasi dadyāt /
badarīsallakījambūdhātakīvaṭaplakṣodumbarakvāthenaivameva ca rasakriyayā /
haridrādhātakītriphalājambūsallakīkiṃśukakvāthena ca /
tathā saurāṣṭrikāpadmakadhātakīsamaṅgāśvatthadhavalodhrarasāñjanakvāthena //

ebhirevauṣadhaiḥ sūkṣmacūrṇīkṛtaiḥ srotaso 'vakiraṇamevaṃ kledaśūlagauravāṇi śāmyanti /
eṣāmeva ca kaṣāyeṇa sakṣaudreṇa kapitthasvarasena vā prakṣālanam /
tathā surasādivargaḥ prakṣālanāvacūrṇanayoḥ prayojyaḥ //

nādabādhiryayorvātaśūloktaḥ sarvo vidhiḥ /
śleṣmānubandhe tu prākśleṣmāṇamapaharedvamananāvanābhyāṃ tīkṣṇadhūmaiśca //

bādhiryaṃ ca bālavṛddhakṣīṇakāsaśoṣiṇāṃ cirotthitaṃ ca varjayet //

itarattu snehasvedanasyaśirobastibastikarmaprabhṛtibhirdoṣānubandhamavekṣya sādhayet //

tatra prāgeva purāṇasarpiṣā vā vātaharatailena vā snigdhaṃ snehenaiva virecayet /
kṛtasaṃsarjanasya punaḥ snigdhasya śoṇitamapaharet /
karṇāsannaṃ jalaukobhistato bastikarmamūrdhatailanasyadhūmān karṇapūraṇaṃ ca śīlayet //

taruṇabilvaphalāni gomūtreṇa kvāthayettena kvāthena sitāmadhukabījakabījakalkena ca payoyuktaṃ tailaṃ pācayet /
tattailamuṣṇaṃ śīte bilvakvāthe prakṣipya manthayet yāvat piṇḍībhūtamuddhṛtya caitatpunaranyatra bilvodake manthayet /
tataścoddhṛtyāṣṭaguṇe payasi madhukagandhacandanagarbhaṃ sādhitamāśu karṇapūraṇāt bādhiryaṃ nāśayati //

tilān navapralūnān vastrabaddhān vahantīṣvapsu rātrimuṣitān divā śoṣayet pañcarātram /
evaṃ gate pañcarātre madhuyaṣṭikākṣīrakākolīmahāpañcamūladevadāruśatāhvājīvakakvathite payasi pañcāhamevaṃ vāsayecchoṣayecca /
tatonenaiva kṣīreṇaiṣāmeva ca dravyāṇāṃ cūrṇamātrayā yuktān prapīḍayet /
tattailaṃ nīlotpalānantācandanāgarumadhukajīvakakākolīsuniṣaṇṇakamūlakalkairaṣṭaguṇena payasā pacet /
etannasye karṇapūraṇe śirasi cābhyañjane praṇītamāśu śūlanādabādhiryāṇi sarvavātavikārāṃśca pittānubandhānapohati bhagnāsthisandhānajananaṃ ca //

śuṣkamūlakabhasmakṣāradvayahiṅguśuṇṭhīmisivacākuṣṭhamaradārusaubhāñjanabhūrjagranthimustālavaṇatrayaiḥ sodbhidaistailaṃ śuktakadalībījapūrakarasasaṃyuktaṃ siddhaṃ śūlanādabādhiryakaṇḍūśophakledopadehakṛmipūtikarṇeṣu //

atha karṇau suptāviva bhavatastatsamīpe yathoktāṃ sirāṃ mokṣayet /
saśvayathuparisrāve mandaśrutervamanamācaret //

pratīnāhe snehasvedaklinnaṃ karṇaṃ karṇaśodhanena viśodhya tailasya pūrayenmātuluṅgarasasya vā saśuktakṣaudrasaindhavasya //

śodhyamāne vedanā raktāgamo vā yadi bhavettato ghṛtamaṇḍena pūrayennasyaṃ ca śīlayet /
malapūrṇepyeṣa eva vidhiḥ //

kaṇḍvāṃ tīkṣṇanasyadhūmādīn kaphaghnānvitaret /
rūkṣatiktakaṭuścāhāraḥ /
śophepyevameva vidhiḥ /
kaṭutīkṣṇoṣṇāśca pradehapariṣekāḥ //

pūtikarṇe karṇasrāvokto vidhiḥ kṛmikarṇe ca /
viśeṣataścātra kṛmighnaḥ /
tathā sarṣapatailena pūraṇam /
haritālacūrṇavatā gomūtreṇa vā /
vārtākabījena dhūpanam //

karṇavidradhiṃ vamanapūrvaṃ vidradhivadāmaṃ pakvaṃ ca cikitset /
kṣatavidradhiṃ pittakarṇaśūlavadarśāṃsi nāsārśovadarbudāni ca //

vidārikāmāmāṃ karṇavidradhivadyathādoṣodayaṃ ca sādhayet //

pālīśoṣe vātaśūlavannasyamālepaṃ svedaṃca kuryāt /
svinnamudvarttayettilapriyālabījamadhukayavāśvagandhhākalkena //

udvartitaṃ ca madhukapayasyāśatapuṣpāśvagandhākalkāṣṭaguṇavājigandhābṛhatyabhīrukvāthakṣīrasādhitena tailenābhyajyāt /
śatāvaryaśvagandhairaṇḍApayasyājīvakakṣīrasiddhena vā //

godhāpratudaviṣkirānūpaudakamāṃsavasāmajjānaṃ sarpissarṣapatailaṃ ca yathālābhaṃ saṅgṛhyārkālarkabalātibalānantāvidārigandhājalaśūkamadhuravargapratīvāpaṃ vipacedayamabhyaṅgaḥ pālyāḥ paraṃ māṃsajananaḥ //

evamapi tu yā kṣīyate pālī tasyā yadduṣṭaṃ tacchitvā vidhivat sandhāya yathoktena krameṇopacaret //

tantrikāmapi caivameva nasyābhyaṅgādibhiryāpayet //

paripoṭakepyayameva vidhiḥ /
tathā madhukakharamañjarīsaindhavāśvagandhādevadārumūlakāvalgujaphalamūlamadhūcchiṣṭaiḥ sakṣīrairmahāsnehaḥ siddhobhyaṅgaḥ /
tilamadhukaprapauṇḍarīkasiddhārthakaghṛtakṣīrakṛtayotkārikayopanāhaḥ //

utpāte jalaukobhirapanītarakte śītaiḥ pradehaḥ /
tilamadhukasārivotpalalodhrakadambabalāmrajambūpallavaissadhānyāmlaṃ tailaṃ sādhitamabhyaṅgaḥ /
tathā kṣīrasarpirvisarpoktāni ca ghṛtāni //

unmanthe tīkṣṇaiḥ śirovirekaḥ /
tilasarṣapalodhraharidrādvayairudvartitāyāḥ karṇapālyāstālīsatamālailākaṭphalarasāñjanairlepaḥ tālapatryaśvagandhārkasaindhavāvalgujabījasurasalāṅgalikābhirgodhākulīravasāyuktaṃ tailaṃ vipakvamabhyañjanam /
tailameva vā paṭolakaṭurohiṇīrasāñjanīśarīṣaiḥ //

duḥkhavarddhane jambvāmrāśmantakapatrakvāthapariṣiktāṃ karṇapālīṃ tailenābhyajya yaṣṭīmadhukaharidrāprapauṇḍarīkamañjiṣṭhācūrṇenāvacūrṇayet /
lākṣāviḍaṅgapakvena tailenābhyañjayet //

lehikāpiṭakāsu karṇapālīṃ bahuśo gāmayāpaṇḍasvinnāmurabhrīmūtrapiṣṭaiḥ kṛmighnairālimpet /
kuṭajakarañjeṅgudabījāragvadhatvagbhirvā /
ebhireva ca sarvaissamaricanimbapatramadhūcchiṣṭaissarṣapatailaṃ siddhaṃ lehikāvraṇaghno 'bhyaṅgaḥ paridahane jalajābhirasṛk srāvayet /
śītaiśca pradihyāt //

sarveṣu ca pālīrogeṣu snehasvedaśodhanābhyaṅgapradehanasyāsravisravaṇāni yathārhaṃ prayuñjīta /
prakopakāraṇāni ca pariharet //

utpacyamānāyāṃ tu pālyāṃ sarjarasāpāmārgapaṭolanimbaniculatvagbhirālepaḥ /
utpuṭantyāṃ śigruśamyākapūtīkagovarāhapittagodhāvasāsapirbhiḥ /
śyāvāyāṃ gaurīsugandhāśyāmānantātaṇḍulīyakamūlaiḥ /
kaṇḍūmatyāṃ pāṭhānantātārkṣyaśaileyamākṣikaiḥ /
dahyamānāyāṃ kṣīrivṛkṣajīvanīyakalkamadhughṛtaiḥ /
vraṇitāyāṃ kṣaudrajīvanīyaiḥ /
kṛśāyāṃ godhāvarāhavasābhiḥ /
grathitāyāṃ granthiṃ pāṭayitvā vilikhya ca kṛṣṇāsaindhavamadhubhiḥ pratisārayet /
snāvavatyāṃ madhumadhukamadhūkamadhuparṇībhirlepaḥ /
ebhireva ca yathāsvaṃ snehānabhyaṅgārthaṃ prakalpayet //

atha rogato balādvā vicchinnaṃ karṇamanusandadhyāt //

samāsatastu pañcadaśa karṇasandhayaḥ prāyo nāmānugatasaṃsthānasthānaviśeṣatayā sambhavanti //

tadyathā /
pṛthulāyatasamobhayapālīścakranebhiḥ //

vṛttāyatasamobhayapālirutpalabhedakaḥ //

abhyantaradīrghapāliḥ kavāṭaḥ //

viparītorddhakavāṭaḥ //

hrasvavṛttasamobhayapālirvallūrakaḥ //

aṇusthūlasamaviṣamapālirvyāyojimaḥ //

bāhyapālirgaṇḍādhāraḥ //

atoviparītastvāsaṅgimaḥ //

apālirāhāryaḥ /
sa eva māṃsalapīṭho nirvedhimaḥ //

śuṣkaśaṣkulirutsannapāliḥ //

itarālpapāliḥ saṅkṣiptaḥ //

anadhiṣṭhānapāliḥ paryantayośca kṣīṇamāṃso hīnaḥ //

tanuviṣamapālavāllaḥ //

grathitanirmāṃsastabdhasirāvṛtasūkṣmapāliryaṣṭī //

nirmāṃsasaṅkṣiptāgrāśoṇitapāliḥ kākauṣṭha iti //

eṣāmādyā daśa sidhyanti /
na tvitare //

tatra bāhyāyāṃ pālyāṃ dīrghāyāmābhyantaraḥ sandhiḥ /
tathetarāyāṃ bāhyaḥ /
samaḥ samayośca //

aṇvādiviṣamayostu parasparaviparyayau //

yā tvekaiva pālī sthūlā pṛthvī sthirā ca syāt tāṃ dvidhā pāṭayitvopari chitvā sandadhyāt //

gaṇḍotkṛttena vā saśoṇitena sānubandhena māṃsena pālīṃ kalpayet /
yasya pālīdvayamapi nāsti tasyāpyeṣa eva vidhiḥ /
athavā samānavayodoṣādeḥ sañcārya karṇapīṭhaṃ samaṃ madhya niveśya varddhayet //

sandhānavidhiḥ punarāture grathitakeśānte bandhanamupaghārite chedyabhedyalekhyairupapannairupapādya karṇaṃ śoṇitamavekṣeta duṣṭamaduṣṭaṃ veti //

tato vātaduṣṭe dhānyāmloṣṇodakābhyāṃ pittaduṣṭe kṣīraśītodakābhyāṃ śleṣmaduṣṭe vāruṇīsalilābhyāṃ prakṣālya punaścāvalikhyānunnatamahīnaviṣamaṃ sandhiṃ niveśya tato madhughṛtābhyāmabhyajya picuplotayoranyatareṇāvaguṇṭhya sūtreṇa nātigāḍhamaśithilaṃ ca badhvā sirāvyathoktena kapālasya vā cūrṇenāvakīryācārikamupadiśet //

sandhimaśliṣyantaṃ kṣaumasūtreṇa sīvyet /
atikṣīṇapālikaṃ vā śoṇitāktena picunā veṣṭayet /
vraṇavaccainamupācaret /
tryahāccaturahādvā salilena pariṣicya picuṃ sūtraṃ cāpanayet /
na cāśuddharaktamatipravṛttaraktaṃ kṣīṇaraktaṃ vā karṇaṃ sandadhyāt //

tasya hi svayamapi sandhirviśliṣyate ādhmāyate śyāvatāmupaiti pacyate śuṣyati cirādrohati rūḍhopyābharaṇaṃ na kṣamate /
saśophakaṇḍūsantāpo granthimāṃśca bhavati /
tatra ca yathāsvaṃ pratikurvīta /
duṣṭarakte ca raktamavasecayet /
kṣīṇaraktaṃ snehapānanasyamāṃsarasāśanābhyaṅgairbṛṃhayet //

sarvatra caivamapi sopadravasandhau sandhiṃ vimucya pūrvāpacāropasthāpitasmṛtiḥ samyaksandadhīteti /
bhavati cātra //

na karṇe śopharāgādiyukte sandhānamācaret /
na ghasmarasya nātyuṣṇe nāviśuddhatanorapi //

surūḍhaṃ jātaromāṇaṃ śliṣṭasandhiṃ samaṃ sthiram /
suvarṣmāṇamarogaṃ ca śanaiḥ karṇaṃ vivarddhayet //

anyathā dāharuktodaśophāḥ syustatra kārayet /
śītānpradehasekādīn śuddhiṃ ca kledanāśinīm //

snehāvānūpajau tailaṃ sarpirlākṣārasaṃ samam /
sādhayenmadhuraskandhahayagandhāmayūrakaiḥ //

piṣṭairdaśaguṇakṣīre tatparaṃ karṇavarddhanam /
kaṭhināḥ sarujaḥ kṣāmāḥ pālyaḥ sveditamardditāḥ /
abhyaktāstena jāyante mṛdavo nīrujaḥ sthirāḥ //

bṛhatyau kacchurāṃ vāriśūkamarkajaṭāṃ ghṛtam /
mākṣikaṃ śaṅkhinīṃ tailaṃ saptāhaṃ tāmrabhājane /
thāpayet tatparaṃ karṇamālepāt poṣayet kṛśam //

carmacaṭikā jalauko hayabandhā śabarakandakaṃ tulyam /
māhiṣanavanītayutaṃ kapitthagaṃ karṇavardhanaṃ sākṣāt /
kuryāccābhyañjanālepān paliśoṣe prakīrtitān //

atha kuryādvayasthasya cchinnāṃ śuddhasya nāsikām /
chindyānnāsāsamaṃ patraṃ tattulyaṃ ca kapolataḥ //

tvaṅmāṃsaṃ nāsikāsanne rakṣastattanutāṃ nayet /
sīvyet gaṇḍaṃ tataḥ sūcyā sīvanyā picuyuktayā //

nāsācchedetha likhite parivartyopari tvacam /
kapolavadhraṃ sandadhyāt sīvyennāsāṃ ca yatnataḥ //

nāḍībhyāmutkṣipedantaḥ sukhocchvāsapravṛttaye /
āmatailena siktvānu pataṅgamadhukāñjanaiḥ //

śoṇitasthāpanaiścānyaiḥ suślakṣṇairavacūrṇayet /
tato madhughṛtābhyaktaṃ badhvācārikamādiśet //

jñātvāvasthāntaraṃ kuryāt sadyovraṇavidhiṃ tataḥ /
chindyādrūḍhedhikaṃ māṃsaṃ nāsopāntācca carma tat /
sīvyettataśca suślakṣṇaṃ hīnaṃ saṃvardhayet punaḥ //

niveśite yathānyāsaṃ sadyaḥcchinnepyayaṃ vidhiḥ //

nāḍīyogādvinauṣṭhasya nāsāsandhānavadvidhiḥ //