Ashtanga Sangraha · Chapter 6.15

athāto dṛṣṭirogavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

sirānusāriṇi male prathamaṃ paṭalaṃ śrite /
avyaktamīkṣate rūpaṃ vyaktamapyanimittataḥ //

prāpte dvitīyaṃ paṭalamabhūtamapi paśyati /
bhūtaṃ tu yatnādāsannaṃ dūre sūkṣmañca nekṣate //

dūrāntikasthaṃ rūpañca viparyāsena manyate /
doṣe maṇḍalasaṃsthāne maṇḍalānīva paśyati //

dvidhaikaṃ dṛṣṭimadhyasthe bahudhā bahudhā sthite /
dṛṣṭerabhyantaragate drasvavaḍhraviparyayam //

nāntikasthamadhassaṃsthe dūragaṃ noparisthite /
pārśve paśyenna pārśvasthe timirākhyoyamāmayaḥ //

prāptoti kācatāṃ doṣe tṛtīyapaṭalāśrite /
tenordhvamīkṣate nādhastanucailāvṛtopamam /
yathāvarṇañca rajyeta dṛṣṭirhīyeta ca kramāt //

tathāpyupekṣamāṇasya caturthaṃ paṭalaṃ gataḥ /
liṅganāśaṃ malaḥ kurvan chādayeddṛṣṭimaṇḍalam //

tatra vātena timire vyāviddhamiva paśyati /
calāvilāruṇābhāsaṃ prasannañcekṣate muhuḥ //

jālāni keśān maśakānnaśmīṃścopokṣitetra ca /
kācībhūte dṛgaruṇā paśyatyāsyamanāsikam //

candradīpādyanekatvaṃ vakramṛjvapi manyate /
vṛddhaḥ kāco dṛśaṃ kuryādrajo dhūmāvṛtāmiva //

spaṣṭāruṇābhāṃ vistīrṇāṃ sūkṣmāṃ vā hatadarśanām /
saliṅganāśo vāte tu saṅkocayati dṛksirāḥ /
dṛṅmaṇḍalaṃ viśatyantargambhīrā dṛgasau smṛtā //

pittaje timire vidyutkhadyotodyotadīpitam /
śikhitittiripatrābhaṃ prāyo nīlañca paśyati //

kāce dṛkkāṃsyanīlābhā tādṛgeva ca paśyati /
arkendupariveṣāgnimarīcīndradhanūṃṣi ca //

bhṛṅganīlā nirālokā dṛksnigdhā liṅganāśataḥ /
dṛṣṭiḥ pittena drasvākhyā sā drasvā drasvadarśinī /
bhavet pittavidagdhākhyā pītā pītābhadarśanā //

kaphena timire prāyaḥ snigdhaṃ śvetañca paśyati /
śaṅkhendukundakusumaiḥ kumudairiva cācitam //

kāce tu niṣprabhendvarkapradīpādyairivācitam /
sitābhāsā ca dṛṣṭissyālliṅganāśe tu dṛśyate //

mūrtaḥ kapho dṛṣṭigataḥ snigdho darśananāśanaḥ /
bindurjalasyeva calaḥ padminīpuṭasaṃśritaḥ //

uṣṇe saṅkocamāyāti cchāyāyāṃ parisarpati /
śaṅkhakundedukumudasphaṭikopamaśuklimā //

raktena timire raktaṃ tamobhūtañca paśyati /
kācena raktā kṛṣṇā vā dṛṣṭistādṛk ca paśyati /
liṅganāśepi dṛk tādṛṅniṣprabhā hatadarśanā //

saṃsargasannipāteṣu vidyāt saṅkīrṇalakṣaṇān /
timirādīnakasmācca taiḥ syādvyaktākulekṣaṇaḥ /
timire śeṣayordṛṣṭau citro rāgaḥ prajāyate //

dyotate nakulasyeva yasya dṛṅnicitā malaiḥ /
nakulāndhaḥsa tatrāhni citraṃ paśyati no niśi //

arke 'stamastakanyastagabhastau stambhamāgatāḥ /
sthagayanti dṛśaṃ doṣā doṣāndhaḥ sa gadoparaḥ //

divākarakaraspṛṣṭā bhraṣṭā dṛṣṭipathānmalāḥ /
vilīnalīnā yacchanti vyaktamatrāhni darśanam //

uṣṇataptasya sahasā śītavārinimajjanāt /
tridoṣaraktasaṃpṛkto yātyūṣmordhvaṃ tatokṣiṇī /
dāhoṣe malinaṃ śukramahanyāviladarśanam //

rātrāvāndhyaṃ ca jāyeta vidagdhoṣṇena sā smṛtā //

bhṛśamamlāśanāddoṣaissāsrairyā dṛṣṭirācitā /
sakledakaṇḍūḥ kaluṣā vidagdhāmlena sā smṛtā //

śokajvaraśirorogasantaptasyānilādayaḥ /
dhūmāvilāṃ dhūmadṛśaṃ dṛśaṃ kuryuḥ sa dhūmaraḥ //

sahasaivālpasatvasya paśyato rūpamadbhutam /
bhāsvaraṃ bhāskarādiṃ vā vātādyā nayanāśritāḥ //

kurvanti tejaḥ saṃśoṣya dṛṣṭiṃ muṣitadarśanām /
vaiḍūryavarṇāṃ stimitāṃ prakṛtisthāmivāvyathām /
aupasargika ityeṣa liṅganāśaḥ atra varjayet //

vinā kaphālliṅganāśān gambhīrāṃ drasvajāmapi //

ṣaṭkācā nakulāndhaśca yāpyāśśeṣāṃstu sādhayet /
dvādaśeti gadā dṛṣṭau nirdiṣṭāḥ saptaviṃśatiḥ //