Ashtanga Sangraha · Chapter 6.16

athātastimirapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

timiraṃ kācatāṃ yāti kāco 'pyāndhyamupekṣayā /
netrarogeṣvato ghoraṃ timiraṃ sādhayet drutam //

tulāṃ paceta jīvantyā droṇe 'pāṃ pādaśeṣite /
tatkvāthe dviguṇakṣīraṃ ghṛtaprasthaṃ vipācayet //

prapauṇḍarīkakākolīpippalīlodhrasaindhavaiḥ /
śatāhvāmadhukadrākṣā sitādāruphalatrayaiḥ /
kārṣikairniśi tatpītaṃ timirāpaharaṃ param //

drākṣācandanamañjiṣṭhākākolīdvayajīvakaiḥ /
sitāśatāvarīmedāpuṇḍrāhvamadhukotpalaiḥ //

pacejjīrṇaghṛtapasthaṃ samakṣīraṃ picūnmitaiḥ /
hanti tacchrukratimiraraktarājīśirorujaḥ //

paṭolanimbakaṭukādārvīsevyavarāvṛṣam /
sadhanvayāsatrāyantīparpaṭaṃ pālikaṃ pṛthak //

prasthamāmalakānāṃ ca kvāthayedarmaṇe 'mbhasaḥ /
tadāḍhakerdhapalikaiḥ piṣṭaiḥ prasthaṃ ghṛtāt pacet //

mustabhūnimbayaṣṭyāhvakuṭayodīcyacandanaiḥ /
savyoṣacavyaistatsarpirghrāṇakarṇākṣirogajit //

vidradhijvaraduṣṭārurvisarpāpacikuṣṭhanut /
viśeṣācchrukratimiranaktāndhyoṣṇāmladāhahṛt //

triphalāṣṭapalaṃ kvāthyaṃ pādaśeṣaṃ jalāḍhake /
tena tulyapayaskena triphalāpalakalkavān //

ardhaprastho ghṛtātsiddhaḥ sitayā mākṣikeṇa vā /
yuktaṃ pibettattimirī tadyuktaṃ vā varārasam //

yaṣṭīmadhudvikākolīvyāghrīkṛṣṇāmṛtotpalaiḥ /
pālikaiḥ sasitādrākṣairghṛtaprasthaṃ pacet samaiḥ //

ajākṣīravarāvāsāmārkavasvarasaiḥ pṛthak /
mahātraiphalamityetat paraṃ dṛṣṭivikārajit //

traiphalenātha haviṣā lihānastriphalāṃ niśi /
yaṣṭīmadhukasaṃyuktāṃ madhunā ca pariplutām //

māsamekaṃ hitāhāraḥ pibannāmalakodakam /
sauparṇaṃ labhate cakṣurityāha bhagavān nimiḥ //

gavyaṃ ghṛtaṃ loharajo bhājane bādare sthitam /
triphalācūrṇasahitaṃ pītaṃ timiranāśanam //

purāṇaṃ ca sitābhīruyaṣṭīmadhukacūrṇavat /
niṣiktamagnivarṇairvā jīrṇaṃ sarpirayoguḍaiḥ //

hemarūpyāyasaiścūrṇairyuktāṃ vā triphalāṃ pṛthak /
ghṛtakṣaudrānvitāmadyāt kevalāṃ vā vicūrṇitām //

tāpyāyastriphalācūrṇaṃ madhujīrṇaghṛtadrutam /
lohapātre sthitaṃ māsaṃ māṣarāśau ca bhakṣayet //

saktūn vādyātsasarpiṣkāṃstriphalācūrṇasaṃyutān /
bhuñjīta vā susiddhena sūpenāmalakaiḥ saha //

prātarbhaktasya vā pūrvamadyāt pathyāṃ pṛthak pṛthak /
mṛdvīkāśarkarākṣaudraiḥ satataṃ timirāturaḥ //

kvāthosanāt bhṛṅgarasastailaṃ kālatilodbhavam /
lohapātre tadekatra sādhitaṃ nāvanaṃ hitam //

srotojāṃśāṃścatuṣṣaṣṭiṃ hemāyorūpyatāmrakaiḥ /
yuktān pratyekamekāṃśairandhamūṣodarasthitān //

dhmāpayitvā samāvṛttaṃ tatastacca niṣecayet /
rasaskandhakaṣāyeṇa saptakṛtvaḥ pṛtthak pṛthak //

vaiḍūryamuktāśaṅkhānāṃ tribhirbhāgairyutaṃ tataḥ /
cūrṇāñjanaṃ prayuñjīta tatsarvatimirāpaham //

nirdagdhaṃ badarāṅgāraistutthaṃ cetthaṃ niṣecitam /
kramādajāpayaḥ sarpiḥ kṣaudraistasmāt paladvayam //

kārṣikaistāpyamaricasrotojakaṭukānataiḥ /
paṭulodhraśilāpathyākaṇailāñjanaphenakaiḥ //

yuktaṃ palena yaṣṭyāśca mūṣāntardhmātacūrṇitam /
hanti kācārmanaktāndhyaraktarājīḥ suśīlitaḥ /
cūrṇo viśeṣāttimiraṃ bhāskaro bhāskaro yathā //

manohvāsaindhhavavyoṣaśaṅkhanābhīrasāñjanam /
katakaṃ candanaṃ pheno viḍaṅgāni sitopalā //

kukkuṭāṇḍakapālaṃ ca jalapiṣṭā sukhāvatī /
hantyeṣā madhunā ghṛṣṭā kācataimiryaśuklakān //

triphalākukkuṭāṇḍatvakkāsīsamayaso rajaḥ /
nīlotpalaṃ viḍaṅgāni phenaṃ ca saritāṃ pateḥ //

ājena payasā piṣṭvā lepayettāmrabhājanam /
saptarātre gate bhūyaḥ piṣṭaṃ kṣīreṇa vartayet /
eṣā dṛṣṭipradā vartirapi syādbhinnacakṣuṣaḥ //

añjanaṃ kṛṣṇasarpāsye nihitaṃ kuśaveṣṭite /
tatastataḥ samudvṛtya māsāt sañcūrṇayet saha //

sumanaḥkṣārakaiḥ śuṣkairardhāṃśaiḥ saindhavena ca /
prayojayedrāgavati timire tadvarāñjanam //

payasā trayametacca cūrṇayitvā subhāvitam //

sāmānyaṃ sādhanaṃ tvetatpratidoṣamataḥ śṛṇu //

vātaje timire tatra daśamūlāmbhasā ghṛtam /
kṣīre caturguṇe śreṣṭhākalkapakvaṃ pibettataḥ //

triphalāpañcamūlānāṃ kaṣāyaṃ kṣīrasaṃyutam /
eraṇḍatailasaṃyuktaṃ yojayeta virecanam //

śaṅkhinītilvakaśyāmādantīrniṣkāthya vā jale /
trivṛtkalkapratīvāpaṃ tena pakvaṃ ghṛtaṃ pibet //

prapauṇḍarīkabṛhatībalānaladasaindhavaiḥ /
dārubilvāḍakīkṛṣṇā hariddrāmadhuyaṣṭibhiḥ /
siddhaṃ caturguṇakṣīraṃ tailaṃ nasto niṣecayet //

sitairaṇḍajaṭāsiṃhīphaladāruniśānataiḥ /
śatāhvābilvamūlaiśca tailaṃ pakvaṃ payo 'nvitam /
nasyaṃ sarvordhvajatrūtthavātaśleṣmāmayārtiṣu //

vasāñjane ca vaiyāghrī vārāhī vā praśasyate /
gṛdhrāhikukkuṭotthā vā madhukenānvitā pṛthak //

pratyañjanaṃ ca srotojaṃ rasakṣīraghṛtaiḥ kramāt /
niṣiktaṃ pūrvavadyojyaṃ timiraghnamanuttamam //

nacedevaṃ śamaṃ yāti tatastarpaṇamācaret //

śatāhvākuṣṭhanaladakākolīdvayayaṣṭibhiḥ /
prapauṇḍarīkasaralapippalīdevadārubhiḥ /
sarpiraṣṭaguṇakṣīraṃ pakvaṃ tarpaṇamuttamam //

prasādanaṃ snehanaṃ ca puṭapākaṃ prayojayet //

vātapīnasavaccātra nirūhaṃ sānuvāsanam //

pittaje timire sarpirjīvanīyaphalatrayaiḥ /
vipācitaṃ pāyayitvā snigdhasya vyadhayetsirām /
śarkarailātrivṛccūrṇairmadhuyuktairvirecayet //

mañjiṣṭhālodhramadhukasārivācandanaiḥ śṛtam /
jalaṃ saśarkarāstanyaṃ netraseke praśasyate //

stanyaṃ vā padmakośīrakṣīrivṛkṣāṅkuraiḥ śṛtam /
taptairnirvāpitaṃ sarpirasakṛllohapiṇḍakaiḥ //

vimarditasitādrākṣaṃ himaṃ taccākṣisecanam /
śītānālepasekādīn mukhe mūrdhni ca śīlayet //

sārivāpadmakośīramustāśābaracandanaiḥ /
vartiḥ śastāñjane cūrṇastathā padmotpalāñjanaiḥ /
sanāgapuṣpakarpūrayaṣṭyāhvasvarṇagaurikaiḥ //

lodhramūrvāprapuṇḍrāhvamāṃsīyaṣṭyāhvacandanaiḥ /
sośīraiḥ sādhitaṃ sarpiḥ sakṣīraṃ tarpaṇaṃ hitam //

ebhirevauṣadhaiśchāge pakve yakṛti tadrase /
pūrvavat puṭapākaśca kāryastimiranāśanaḥ //

śleṣmodbhave 'mṛtākvāthavarākaṇaśṛtaṃ ghṛtam /
vidhyet sirāṃ pītavato dadyāccānu virecanam /
kvāthaṃ pūgābhayāśuṇṭhīkṛṣṇākumbhanikumbhajam //

karañjakaṭphalavacātriphalāpañcakolakaiḥ /
sadārvīkaiḥ payo yuktaṃ siddhaṃ tailaṃ ca nāvanam //

śaṅkhapriyaṅgunaipālīkaṭutrikaphatrikaiḥ /
dṛgvaimalyāya vimalā vartiḥ syāt kokilā punaḥ //

kṛṣṇaloharajovyoṣasaindhavatriphalāñjanaiḥ /
pītākhyā dviniśākuṣṭhanatapatrakaṇoṣaṇaiḥ //

patrapītāvarāvyoṣaśilālanatasaindhavaiḥ //

manohvāśaṅkhasindhūtthamaricaistimiraṃ jayet /
vartiḥ pragāḍhamapyāśu śukrapillāmayārma ca //

tālīsapāṭhākiṇihīvellamāṃsīniśābhayaiḥ /
piṣṭaiḥ kṣīridrumakvāthe ghṛtaṃ siddhaṃ ca tarpaṇam //

puṭapākaṃ ca piśitairjāṅgalaiḥ saindhavānvitaiḥ /
sapippalīmadhughṛtaiḥ kalkitaiḥ prāgivācaret //

śigrupatrairjalasvinnaiḥ kāryaḥ svedaśca mātrayā //

raktaje pittavat kāryaṃ sannipāte yatholbaṇam //

vyāghrarṣyagośikhivasā yavakvāthapayoyutā /
dūrvāmadhukakalkena vipakvā tarpaṇe hitā //

yaṣṭyanantādvibṛhatīpippalīlavaṇadvayaiḥ /
salohacandanaiḥ pakvaṃ yakṛtā śalyakasya ca /
mṛgagodhāśaśānāṃ ca puṭapākaṃ prakalpayet //

dadyāduśīraniryūhe cūrṇitaṃ kaṇasaindhavam /
tatsrutaṃ saghṛtaṃ bhūyaḥ pacet kṣaudraṃ kṣipeddhane /
śīte cāsmin hitamidaṃ sarvaje timire 'ñjanam //

kuṣṭhaṃ vā śarkaropetamāntarikṣeṇa vāriṇā /
niṣkāthyaṃ sarpiḥkṣaudrābhyāṃ saṃsṛṣṭaṃ prāgivāñjanam //

sroto 'ñjanaṃ sasauvīraṃ veṣṭayitvājamedasā /
vaṭapatrairanu tathā darbhaiḥ kṛṣṇamṛdānu ca /
gomayānalapakvaṃ tat praśastaṃ cūrṇamañjanam //

urabhraśalyakaśvāviṇmārjāraśikhijanmamiḥ /
vasābhirvidhinānena yogā yojyāḥ pṛthak pṛthak //

vaṭaprarohamadhukadūrvālodhratilotpalaiḥ /
vayombupiṣṭaiḥ saghṛtaiḥ śiro vaktraṃ ca lepayet //

kuryācchiraḥ parīṣekamebhireva payaḥśṛtaiḥ //

sannipāte yaduditaṃ doṣodrekaṃ vibhajya tat /
saṃsarge 'pi prayuñjīta kāce timiravat kriyā //

na tu tatra sirāṃ vidhyet dṛksthitā yantrapīḍanāt /
kuryurāndhyaṃ malā dadyāt sravye tvasre jalaukasaḥ //

dhūmarākhyāmlapittoṣṇavidāhe jīrṇasarpiṣā /
snigdhaṃ virecayecchītaiśśītairdihyā ca sarvataḥ //

gośakṛdrasadugdhājyairvipakvaṃ śasyate 'ñjanam /
svarṇagaurikatālīsacūrṇāvāpā rasakriyā //

purāṇaguḍakāsīsapippalīkaṭphalādrajaḥ /
bhāvitaṃ triphalāmbhobhiḥ śuṣkaṃ goviḍrasāplutam /
niśāndhvatimire sadyo guṭikā hanti tatkṛtā //

dadhnā vighṛṣṭaṃ maricaṃ rātryandhāṃjanamuttamam /
bhṛṣṭaṃ ghṛtaṃ kumbhayoneḥ patraiḥ pāne ca pūjitam //

kārañjikotpalasvarṇagaurikāmbhojakesaraiḥ /
goviḍrasena piṣṭeyaṃ vartirnaktāndhyanāśinī //

kṣaudrajātīrasābhyāṃ vā dviharidrārasāñjanaiḥ /
ajāmūtreṇa vā kauntīkṛṣṇāstrotojasaindhavaiḥ //

gośakṛdrasapiṣṭairvā dviniśāpippalīyutaiḥ /
kālānusārītālīsapatrayaṣṭyāhvanāgaraiḥ //

kaṇā vā kāpile pitte māsārdhaṃ paribhāvitā /
yakṛtpitteṣu vā godhāśaśarṣyarurubarhiṇām //

khādecca plīhayakṛtī māhiṣe tailasarpiṣā /
ghṛte siddhāni jīvantyāḥ pallavāni ca bhakṣayet /
tathātimuktakairaṇḍasohalābhīrujāni ca //

vraṇavaccākṣirogeṣu bhojyābhojyāni nirdiśet //

avidhāritavegasya bhajato 'ñjananāvanam /
tyajataḥ krodhaśokau ca timiraṃ nāśnute 'ntaram //

triphalāmaśnato rātrau saṃskṛtaṃ pibato ghṛtam /
bhuktvā cāpibatastoyaṃ timiraṃ laghu śāmyati //

suṣabhavyaṃ sukanyāṃ ca skandaṃ cyavanamaśvinau /
paḍetān yaḥ smarennityaṃ tasya cakṣurna hīyate //

cintābhighātabhīśokaraukṣyāmotkuṭikāsanāt /
virekanasyavamanapuṭapākādivibhramāt //

vidagdhāhāravamanāt kṣuttṛṣṇādividhāraṇāt /
akṣirogāvasānācca paśyettimirarogivat //

sūryoparāgānalavidyudādivilokanenopahatekṣaṇasya /
santarpaṇaṃ snigdhahimādi yojyaṃ tathāñjanaṃ hema ghṛtena ghṛṣṭam //

cakṣūrakṣāyāṃ sarvakālaṃ manuṣyairyatnaḥ kartavyo jīvite yāvadicchā /
vyārtho loko 'yaṃ tulyarātrindivānāṃ puṃsāmandhānāṃ vidyāmāne 'pi vitte //

triphalārudhirasrutirviśuddhirmanaso nirvṛtirañjanaṃ sanasyam /
śakunāśanatā sapādapūjā ghṛtapānaṃ ca sadaiva netrarakṣā //

ahitādaśanāt sadā nivṛttirbhṛśabhāsvaccalasūkṣmavīkṣaṇācca /
muninā niminopadiṣṭametat paramaṃ rakṣaṇamīkṣaṇasya puṃsām //

tamālatṛṭikuṅkumānyasitamutpalaṃ pippalī sitāñjanamayorajo maricakākamācītvacaḥ /
sayaṣṭimadhukāñjanānyudadhiphenamakṣyāmayeṣvanuttamamato 'ñjanaṃ vimalamāśu taimiryahṛt //