Ashtanga Sangraha · Chapter 6.12

athāto vartmarogapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

kṛchrabodhe purāṇaṃ ghṛtaṃ drākṣākalkakvāthasiddhaṃ śarkarāvacūrṇitaṃ rātrau pāyayet /
snigdhāṃśca nasyadhūmāñjanatarpaṇapuṭapākān prayojayet /
vātaharadravyakalpitāṃśca bastīn kṣīrasvinnaireraṇḍapallavaiḥ svedaṃ ca vartmanām //

evamaśāntau mudgamātrāntaraiḥ padairagninā tvagdāhaṃ bindubhirācaret //
1AS.Utt.12.4 kumbhīkāpiṭakāsu vartma likhitvā saindhavenānupratisārya paṭolāmalakamadhukakvāthena secayet ghṛtena ca //

pittaraktokliṣṭayormadhurauṣadhasiddhena sarpiṣā snigdhasya sirāṃ vidhyet /
virecayeccainaṃ trivṛtkvāthavatā triphalākalkena /
triphalākvāthayuktena vā brāhmīcūrṇena /
candanośīramadhukamṛdvīkāpunarnavabṛhatīmūlasiddhaṃ tailaṃ nāvayet /
likhite ca vartmani srutarakte yaṣṭyāhvaniryūheṇa prakṣālanam /
candanaśṛtaṃ payaḥ pariṣekaḥ /
śītasnigdhāśca śirovaktralepāḥ //

pakṣmaśāte romakūpān sūcyagreṇa kuṭṭAyejjalaukobhirvā grāhayet /
payasekṣurasena vā vamanam /
svāduśītaskandhasādhitaṃ sarpirnāvanam /
kākajaṅghā rohita matsyamāṃsaṃ ca kākaśoṇitabhāvitamantardhūmaṃ dagdhaṃ cūrṇāñjanaṃ kuryāt //

sañcūrṇya puṣpakāsīsaṃ bhāvayet surasārasaiḥ /
tāmre daśāhaṃ paramaṃ pakṣmaśāte tadañjanam //

pothakīrvilikhya śuṇṭhīsaindhavamāgadhikācūrṇaiḥ pratisārya prakṣālya coṣṇāmbhasā khadirasārāḍhakīśigrupatrakaṣāyeṇa secayet /
tataścāmrajambūpravālakvāthenāścyotanam /
triphalākhadirasārodakena vā madhusaṃyuktena /
viḍaṅgalākṣādārvītvaggairikālamanohvācūrṇaḥ kṣaudrānvito 'ñjanam //

evamapyanupaśame jalaukaso yojayet /
punaḥ punarvā lekhayet /
pariṣekaṃ ca triphalāmadhukadviharidrākaṣāyeṇa madhuyuktena kuryāt /
mustaśarkarākapitthapatrāmbunā vā //

kaphotkliṣṭaṃ vartma likhitvā saindhavakāsīsapippalīmanaśśilārasāñjanacūrṇairmadhumadbhiḥ pratisārayet /
kaphaghnāni ca vamanadhūmanāvanāñjanānyāhāravidhiśca /
vartmāpaklede kāsīsalavaṇasumanomukularasāñjanairvartirañjanam //

lagaṇaṃ kaphotkliṣṭavat sādhayet /
aśāmyatyagninā dāho vamanaṃ virecanaṃ ca /
pippalīmadhukanimbajyotiṣmatīdevadāruviḍaṅgapriyaṅgutriphalākuṣṭhaśatāhvāsaidhavaiḥ siddhaṃ tailaṃ nāvayet /
tīkṣṇāvapīḍāñjanakavalāṃśca vidadhyāduṣṇopacāraṃ ca //

utsaṅgapiṭakāmañjananāmikāṃ ca bhitvā niṣpīḍya collikhitāṃ tagarailāsaindhavanepālīcūrṇena sakṣaudreṇa pratisārayet /
haridrāmadhukapaṭolalodhraḥ samākṣikaḥ pariṣekaḥ //

bisavartmādiṣu bahalavartmānteṣu saidhavaṃ pratisāraṇam /
bisaśliṣṭavartmanostathānupaśame 'gninā kṣāreṇa vā dahanam //

kukūṇake nimbapatratriphalākhadiramūlakalkavipakvaṃ sarpirdhātrīṃ pāyayitvā saindhavasarṣapopakulyāyaṣṭyāhvavatoṣṇāmbhasā vāmayet /
pippalīdrākṣābhayāniryūheṇa virecayet /
stanau cāsyā māgadhikāmustādvirajanaḥkalkenālipyodvartayet /
dhūpayecca saghṛtaiḥ siddhārthakaḥ /
pāyayeccaināṃ paṭolamustamṛdvīkāguḍūcītriphalākaṣāyam //

bālasya vartmanī likhitvā madhusaindhavarasāñjanaiḥ pratisāryāmalakyaśmantakajambūpallavakvāthena prakṣālayet /
jalaukobhirvā grāhayet /
vedanāyāṃ tu kuṣṭhaguḍūcīkalkodakena saguḍakṣaudreṇa pariṣeko mūrdhānaṃ cāsyakaṭutailenābhyajya pāṭhākalkena pralipyārjunabilvanirguṇḍīmārkavatarkārīsairyakakārpāsīmālatīpatraniryūheṇa secayet //

maricaviḍaṅgaharidrākalkasiddhaṃ tailaṃ pratimarśaḥ /
mūrvātāmrarajasī stanyapiṣṭe piṇḍāñjanam /
śaṅkhamanaśśilāsaindhavarasāñjanakṣaudrairvā rasakriyā /
lohaśivāṭikāmṛdaḥ kapāle 'nekaśaḥ prataptāḥ stanyenanirvāpitāḥ ślakṣṇacūrṇamañjanam /
lākṣāvellamanaśśilālagairikadārvītvagbhirvā /
punaḥ punaśca dhātrīṃ vamanavirecanairupapādayet //

pakṣmoparodhe samupacitaṃ vartma lekhanenotkliṣṭaṃ raktaṃ visrāvaṇena saśophaṃ śirovirekakavalavamanairyāpayet //

pravṛddheṣu tu romasu viśuddhadehasya sahiṣṇorbhruvodhastāddvau bhāgau pakṣmāntāt bhāgamekaṃ samutsṛjya yavamātraṃ tadākṛti tiryak chedayedārdravāsasā ca raktaṃ gṛhṇīyāt //

tatstanubhūte rakte kṣaumasūtreṇa bālena vā dhanurvakrayā sūcyā mudgamātrāntaraiḥ padaiḥ sīvyet /
tato 'sya lalāṭe paṭṭaṃ badhvā tatsīvanasūtraṃ tatra sūcīpadairnātigāḍhaślathamāsajjet /
śatadhautaghṛtena cāsya sakṣaudreṇa kavalikāṃ dadyāt //

na caitat badhnīyāt /
vraṇavedanāyāṃ vastrabaddhena yaṣṭīmadhukacūrṇena saṃskṛtaṃ sarpiḥ pariṣeko vaṭādikvaṣāyāśca sakṣīrāḥ /
pañcame ṣaṣṭhe vāhani sthirībhūteṣu śastrapadeṣu sīvanasūtramavalambakācchitvāpanayet /
vraṇaṃ ca svarṇagairikarajasāvacūrṇayet /
tīkṣṇanasyāñjanāni cāvacārayet //

atyutkṣipte tu sūtre śvayathuḥ syāt /
tatra mṛduḥ svedaḥ snaihikaṃ ca nasyam //

nirbhujya vā vartmadoṣopahatāṃ valīṃ vilikhya tumburuvakrakuśābhayābījānyatamakalkena pratisārayet kṣāreṇa vā dahettaprayā vā śalākayā //

upapakṣmāṇi tu lākṣārasena lakṣayitvā sandaṃśenoddhṛtya tanusūcyagreṇāgnivarṇena romakūpān dahet /
tataśca pūrvavat pariṣeko nāvanaṃ ca //

bāhyālajerbhinnālikhitasya kṣāreṇāgninā vā dāho vraṇavaccopacāraḥ /
arbudasya ca svinnasyāmūlacchinnasya likhitapratisāritasya ceti /
bhavanti cātra //

nivāte 'dhiṣṭhitasyāptaiḥ śuddhasyottānaśāyinaḥ /
bahiḥ koṣṇāmbutaptena sveditaṃ vartma vāsasā //

nirbhujya vastrāntaritaṃ vāmāṅguṣṭhāṅgulīdhṛtam /
na sraṃsate calati vā vartmaivaṃ sarvatastataḥ //

maṇḍalāgreṇa tattiryak kṛtvā śastrapadāṅkitam /
likhettenaiva patraivā śākaśephālikādijaiḥ /
phenena toyarāśervā picunā pramṛjannasṛk //

sthite rakte sulikhitaṃ sakṣaudraiḥ pratisārayet /
yathāsvamuktairanu ca prakṣālyoṣṇena vāriṇā //

ghṛtena siktamabhyaktaṃ badhnīyānmadhusarpiṣā /
ūrdhvādhaḥkarṇayordatvā piṇḍīṃ ca yavasaktubhiḥ //

tṛtīye 'hani muktasya pariṣekaṃ yathāyatham /
kuryāccaturthe nasyādīn muñcedevāhni pañcame //

samaṃ nakhanibhaṃ śophakaṇḍūgharṣādyapīḍitam /
vidyāt sulikhitaṃ vartma likhedbhūyo viparyaye //

rukpakṣmavartmaśatanasraṃsanānyatilekhanāt /
snehasvedādikastasminniṣṭo vātaharaḥ kramaḥ //

abhyajya navanītena śvetalodhraṃ pralepayet /
eraṇḍamūlakalkena puṭapākaṃ pacettataḥ //

svinnaṃ prakṣālitaṃ śuṣkaṃ cūrṇitaṃ poṭṭalīkṛtam /
striyāḥ kṣīre chagalyā vā mṛditaṃ netrasecanam //

śālitaṇḍulakalkena liptaṃ tadvat pariṣkṛtam /
kuryānnetre 'tilikhite mṛditaṃ dadhimastunā /
kevalenāpi vā sekaṃ mastunā jāṅgalāśinaḥ //

medyāṃstu vrīhivaktreṇa vibhidya kaṭhinonnatān /
niṣpīḍayedanu vidhiḥ śeṣaḥ syātatra pūrvavat //