Ashtanga Sangraha · Chapter 6.10

athāto 'pasmārapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

smṛtyapāyo hyapasmāraḥ sa dhīsattvābhisamplavāt /
jāyate 'bhihate citte cintāśokabhayādibhiḥ //

unmādavat prakupitaiścittadehagatairmalaiḥ /
hate sattve hṛdi vyāpte saṃjñāvāhiṣu kheṣu ca //

tamo viśan mūḍhamatirbībhatsāḥ kurute kriyāḥ /
dantānkhādanvamanphenaṃ hastau pādau ca vikṣipan //

paśyannasanti rūpāṇi praskhalan patati kṣitau /
vijihmākṣibhruvo doṣavege 'tīte vibudhyate //

kālāntareṇa sa punaścaivameva viceṣṭate /
apasmāraścaturbhedo vātādyairnicayena ca //

rūpamutpatsyamāne 'smin hṛtkampaḥ śūnyatā bhramaḥ /
tamaso darśanaṃ dhyānaṃ bhrūvyudāso 'kṣivaikṛtam //

aśabdaśravaṇaṃ svedo lālāsiṅghāṇakasrutiḥ /
avipāko 'rucirmūrchā kukṣyāṭopo balakṣayaḥ //

nidrānāśo 'ṅgamardastṛṭ svapne gānaṃ sanartanam /
pānaṃ tailasya madyasya tayoreva ca mehanam //

tatra vātāt sphuratsakthiḥ pratataṃ ca muhurmuhuḥ /
apasmarati saṃjñāṃ ca labhate visvaraṃ rudan //

utpiṇḍitākṣaḥ śvasiti phenaṃ vamati kampate /
āvidhyati śiro dantān daśatyādhmātakandharaḥ //

parito vikṣipatyaṅgaṃ viṣamaṃ vinatāṅguliḥ /
rūkṣaśyāvāruṇākṣitvaṅnakhāsyaḥ kṛṣṇamīkṣate /
capalaṃ paruṣaṃ rūpaṃ virūpaṃ vikṛtānanam //

apasmarati pittena muhuḥ saṃjñāṃ ca vindati /
pītaphenākṣivaktratvagāsphālayati medinīm /
bhairavādīptaruṣitarūpadarśī tṛṣānvitaḥ //

kaphāccireṇa grahaṇaṃ cireṇaiva vibodhanam /
śuklābharūpadarśitvaṃ sarvaliṅgaṃ tu varjayet //

athāvṛtānāṃ dhīcittahṛdkhānāṃ prākprabodhanam /
tīkṣṇaiḥ kuryādapasmāre karmabhirvamanādibhiḥ //

vātikaṃ bastibhūyiṣṭhaiḥ paittaṃ prāyo virecanaiḥ /
ślaiṣmikaṃ vamanaprāyairapasmāramupācaret //

vamanaṃ madanaṃ lambā viśālāriṣṭakauṭajam /
reko mūtratrivṛcchyāmā dravantī saptalā snuhī //

daśamūlabalārāsnāsaralāmaradārubhiḥ /
yavakolakulatthaiśca samūtrakṣārasaindhavaiḥ /
āsthāpanaṃ prayuñjīta hiṅgusnehasamanvitaiḥ //

ebhiranyaiśca vātaghnaiḥ kaṭutailaṃ prasādhitam /
vātāpasmāraśamanaṃ nasyābhyaṅgānuvāsanaiḥ //

sarvataḥ suviśuddhasya samyagāśvāsitasya ca /
apasmāravimokṣārthaṃ yogān saṃśamanān śṛṇu //

gomayasvarasakṣīradadhimūtraiḥ śṛtaṃ haviḥ /
apasmārajvaronmādakāmalāntakaraṃ pibet //

dvipañcamūlatriphalādviniśākuṭajatvacaḥ /
saptaparṇamapāmārgaṃ nīlinīṃ kaṭurohiṇīm //

śamyākapuṣkarajaṭāphalgumūladurālabhāḥ /
dvipalāḥsaliladroṇe paktvā pādāvaśeṣite //

bhārṅgīpāṭhāḍhakīkumbhanikumbhavyoṣarohiṣaiḥ /
mūrvābhūtīkābhūnimbaśreyasīsārivādvayaiḥ //

madayantyagniniculairakṣāṃśaiḥ sarpiṣaḥ pacet /
prasthaṃ tadvaddravaiḥ pūrvaiḥ pañcagavyamidaṃ mahat //

jvarāpasmārajaṭharabhagandaraharaṃ param /
śophārśaḥ kāmalāpāṇḍugulmakāsagrahāpaham //

śirīṣapuṣpapatratvaksāramūlatulādvayam /
varaṇairaṇḍaśamyākadaśamūlāṭarūṣakam /

śatāvarībalārāsnāsuṣavīpāribhadrakam /
muruṅgīṃ vañculaṃ dantīṃ kakubhaṃ sapunarnavam //

rohiṣasya jaṭāṃ puṣpaṃ karaghāṭamayūrakam /
śatārdhāṃśaṃ pṛthagdrākṣālākṣāmisivarāyavān //

sakolān sakulatthāṃśca pṛthagardhāḍhakonmitān /
dviśataṃ piśitāt gavyāt chāgādvā tatpacedapām //

droṇairdvātriṃśatāṣṭāṃśaśeṣeṇa ca vipācayet /
tailadroṇaṃ dadhivahe ślakṣṇapiṣṭaiśca pālikaiḥ //

pāṭhāsamaṅgāsuṣavīdviniśācandanadvayaiḥ /
elājalotpalabalāśvadaṃṣṭrāsārivāghanaiḥ //

mañjiṣṭhākuṣṭhamadhukalodhrarāsnākuṭannaṭaiḥ /
śaṭhīśirīṣakusumanatanāgāmarāhvayaiḥ //

varāṅgajoṅgapattaṅgaviḍaṅgaiḥ sapriyaṅgubhiḥ /
muruḍgīpatranaladasevyakundanakhadvayaiḥ //

tilaparṇyā ca tatpānabastyabhyañjananāvanaiḥ /
apasmāragrahonmādān saśoṣaviṣamajvarān //

yoniśukrāmayān gulmaṃ pramehaṃ pāṇḍutāṃ madam /
vātaśoṇitavīsarpapakṣāghātārditādikān //

sarvān mārutajānrogānviśeṣādviṣavātajān /
nihanti kārmaṇaṃ kṛtyāṃ mūladaṃṣṭrāviṣaṃ garam /
rasāyanānāṃ pravaraṃ medhyaṃ vājīkaraṃ param //

brāhmīrasavacākuṣṭhaśaṅkhapuṣpīśṛtaṃ ghṛtam /
purāṇaṃ medhyamunmādālakṣmyapasmārapāpmajit //

tailaprasthaṃ ghṛtaprasthaṃ jīvanīyaiḥ palonmitaiḥ /
kṣīradroṇe pacet siddhamapasmāravimokṣaṇam //

kaṃse kṣīrekṣurasayoḥ kāśmarye 'ṣṭaguṇe rase /
kārṣikairjīvanīyaiśca sarpiḥprasthaṃ vipācayet /
vātapittodbhavaṃ kṣipramapasmāraṃ nihanti tat //

tadvat kāśāvidārīkṣukuśakvāthaśṛtaṃ payaḥ //

madhukadvipale kalke droṇe cāmalakīrasāt /
siddhaṃ siddho ghṛtaprasthaḥ pittāpasmārabheṣajam //

kūṣmāṇḍasvarase sarpiraṣṭādaśaguṇe śṛtam /
yaṣṭīkalkamapasmāraharaṃ dhīvāksvarapradam //

kapilānāṃ gavāṃ pittaṃ nāvanaṃ paramaṃ hitam /
śvaśṛgālaviḍālānāṃ siṃhādīnāṃ ca pūjitam //

godhānakulanāgānāṃ pṛṣatarkṣagavāmapi /
pitteṣu sādhitaṃ tailaṃ nasye 'bhyaṅge ca śasyate //

triphalāvyoṣapītadruyavakṣāraphaṇijjakaiḥ /
śryāhvāpāmārgakārañjabījaistailaṃ prasādhitam /
bastamūtre hitaṃ nasyaṃ cūrṇaṃ vādhmāpayet bhiṣak //

vṛścikālībalākuṣṭhabhāṅrjīlavaṇapañcakam /
kāyasthāṃ śāradāṃ mudgamuśīraṃ jaladaṃ yavān //

vyoṣaṃ ca bastamūtreṇa piṣṭvā vartīṃ prakalpayet /
apasmāragaronmādasarpadaṣṭaviṣāśite //

mustāvayasthātriphalākāyasthāhiṅguśādvalaiḥ /
vyoṣamāṣayavairmūtrairbastameṣarṣabhodbhavaiḥ //

hanti vartirapasmārakilāsaviṣamajvarān /
puṣyodghṛtaṃ śunaḥ pittamapasmāraghnamañjanam /
tadeva sarpiṣā yuktaṃ dhūpanaṃ paramaṃ hitam //

kaṭabhīnimbakaṭvaṅgamadhuśigrutvacāṃ rase /
siddhaṃ mūtrasamaṃ tailamabhyaṅgārthaṃ praśasyate //

palaṅkaṣāvacāpathyāvṛścikālyarkasarṣapaiḥ /
jaṭilāpūtanākeśīnākulīhiṅgucorakaiḥ //

laśunātirasācchatrākuṣṭhairviḍbhiśca pakṣiṇām /
māṃsāśināṃ yathālābhaṃ bastamūtre vipācitam /
tailamabhyañjanaṃ kāryaṃ taiśca dhūpanalepanam //

nakulolūkamārjāragṛdhrakīṭāhikākajaiḥ /
tuṇḍaiḥ pakṣaiḥ purīṣaiśca dhūpamasya prayojayet //

kākolīśigrulavaṇahiṅguśivāṭikāḥ /
kaiḍaryaṃ candanaṃ kṛṣṇāṃ kākanāsāṃ sasarṣapām //

śunaḥ skandhākṣinakharān parśukāṃśceti peṣayet /
bastamūtreṇa puṣyarkṣe tairdihyāddhūpayecca taiḥ //

gopucchalomabhirdagdhairathavā bastaromabhiḥ /
kharāsthibhirhastinakhaistadvadvā mūtrakalkitaiḥ /
udvartanaṃ sadā kuryācchṛtaiśca pariṣecanam //

ābhiḥ kriyābhiḥ siddhābhirhṛdayaṃ samprabhucyate /
srotāṃsi cāsya śudhyanti smṛtiṃ saṃjñāṃ ca vindati //

bhūtānubandhepasmāre doṣaliṅgādhikākṛtau /
yuñjyādyathāsvaṃ bhūtoktāṃ kriyāṃ daivavyapāśrayām //

śīlayettailalaśunaṃ payasā vā śatāvarīm /
brāhmīrasaṃ kuṣṭharasaṃ vacāṃ vā madhusaṃyutām //

samaṃ kruddhairapasmāro doṣaiḥ śārīramānasaiḥ /
yajjāyate yataścaiṣa mahāmarmasamāśrayaḥ //

tasmādrasāyanairenaṃ duścikitsyamupācaret /
tadārtaṃ cāgnitoyāderviṣamāt pālayet sadā //

muktaṃ manovikāreṇa tvamitthaṃ kṛtavāniti /
na brūyādviṣayairiṣṭaiḥ kliṣṭaṃ ceto 'sya bṛṃhayet //

grahopaśliṣṭadehānāṃ vibhrāntasmṛticetasām /
mahāsnehaṃ praśaṃsanti pānābhyañjanabastiṣu //