Ashtanga Sangraha · Chapter 6.9

athāta unmādapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyamaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

ṣaḍunmādā bhavanti vātapittakaphasannipātādhiviṣanimittāḥ /
tatronmādo nāma ya unmārgagaiḥ śārīramānasairdoṣairmanaso madaḥ //

teṣāṃ punarunmārgagatve hetuḥ śamalaṃ vikṛtopahitamahitamanucitamannapānavidhinirapekṣamāhārajātamatyupakṣīṇadehānāṃ vyavāyavyādhivegasamudgame viṣamaśarīraceṣṭopasevā devadvijagurūllaṅghanaṃ vā rāgadveṣajanitābhirādhibhirmanovighāto viṣopaviṣagaropayogo vā //

ebhirhīnasatvasya manasyupahate buddhau pracalitāyāmatyudīrṇatvāddoṣāḥ prakupitā hṛdayamupasṛtya manovahāni srotāṃsyāvṛtya janayantyunmādam //

tatra śirasaḥ śūnyatā cakṣuṣorasvasthatvaṃ svanaḥ karṇayorucchvāsādhikyamāsyasaṃsravaṇamannānabhilāṣo 'rocako 'vipāko hṛdayagraho 'sthāne dhyānāyāsasammohodvegāḥ satataṃ romaharṣo jvaro 'bhīkṣṇamunmattacittatvamudarditvamarditākṛtikaraṇaṃ vyādheḥ svapne ca darśanamabhīkṣṇaṃ bhrāntacittacalitānavasthitānāmapraśastānāṃ rūpāṇāṃ tilapīḍakavaccakrādhirohaṇaṃ vātakuṇḍalikābhirunmathanaṃ nimajjanaṃ kaluṣāṇāmambhasāmāvarteṣu cakṣuṣoścāpasarpaṇāmiti doṣanimittānāmunmādānāṃ pūrvarūpāṇi /
tato 'nantaramunmādābhinirvṛttireva //

sāmānyaliṅgaṃ manobuddhismṛtyādisampramoṣaḥ //

tataśca deho hatasārathiriva ratho 'karṇadhāra iva cāpsu plavaḥ sukhaduḥkhācāradharmādharmapralupto 'kasmād bhramati //

tatravātādasthānasmitahasitanṛttagītavāditravāgaṅgavikṣepavāgbhedabhrū vikṣeparodanakrośanāsphoṭanāni paryaṭanamajasramāsyāt phenāgamo yānamayānairalaṅkaraṇamanalaṅkārikairdravyairlobho 'bhyavahāryeṣu labdheṣu cāvamānastīvraṃ mātsaryaṃ kārśyaṃ pāruṣyamutpiṇḍitāruṇākṣatā jīrṇe 'nne cātibalavatvam //

pittāt krodhaḥ santarjanamakasmānmuṣṭiloṣṭakāṣṭhaśastrairabhidravaṇaṃ nagnatā pracchāyaśiśirābhirātirudakābhilāṣaḥ santāpaḥ pītāvasraṃsanamanimittamanalajvalanopaśaṅkāhni tārakādarśanaṃ tāmraharitahāridrasaṃrabdhākṣatvaṃ ca //

kaphādalpavākceṣṭāhāratvamarocako vamathuruṣṇasevā lālāsiṅghaṇakasravaṇaṃ rahaḥ kāmatā strīpriyatvaṃ nidrābībhatsatvaṃ śaucadveṣaḥ śvayathurāsye śuklastimitamalāvilākṣatā bhukte rātrau ca balavatvamiti /
bhavati cātra //

sarvāyatanasaṃsthānasannipāte tadātmakam /
unmādaṃ dāruṇaṃ vidyāttaṃ bhiṣak parivarjayet //

dhanakāntādināśena duḥsahenābhiṣaṅgavān /
pāṇḍurdīno muhurmuhyan hāheti paridevate //

rodityakasmāt smayate tadguṇān bahumanyate /
śokakliṣṭamanā dhyāyan jāgarūko viceṣṭate //

viṣeṇa śyāvavadano naṣṭacchāyo 'balendriyaḥ /
vegāntare 'pi sambhrānto raktākṣastaṃ vivarjayet //

athānilaja unmāde snehapānaṃ prayojayet /
pūrvamāvṛtamārge tu sasnehaṃ mṛduśodhanam //

kaphapittodbhave 'pyādau vamanaṃ savirecanam /
snigdhāsvinnasya bastīṃśca śirasaśca virecanam /
tathāsya śuddhadehasya prasādaṃ labhate manaḥ //

snehakāle ca vātotthe tailaṃ śarīṣamiṣyate /
mahākalyāṇakaṃ paitte pañcagavyaṃ kaphodbhave //

ithamapyanuvṛttau tu tīkṣṇaṃ nāvanamañjanam /
harṣaṇāśvāsanotrāsabhayatāḍanatarjanam //

abhyaṅgodvartanālepadhūpān pānaṃ ca sarpiṣaḥ /
yuñjyāttāṃni hi śuddhasya nayanti prakṛtiṃ manaḥ //

hiṅgusauvarcalavyoṣairdvipalāṃśairghṛtāḍhakam /
siddhaṃ samūtramunmādabhūtāpasmāranut param //

dvau prasthau svarasātbrahmyā ghṛtaprasthaṃ ca sādhitam /
vyoṣaśyāmātrivṛdbimbīśaṅkhapuṣpīnṛpadrumaiḥ //

sasaptalākṛmiharaiḥ kalkitairakṣasammitaiḥ /
palavṛdhyā prayuñjīta paraṃ mātrācatuṣpalam //

unmādakuṣṭhāpasmāraharaṃ vandhyāsutapradam /
vāksvarasmṛtimedhākṛddhanyaṃ brāhmīghṛtaṃ smṛtam //

varāviśālāvaḍhrailādevadārvelavālukaiḥ /
dvisārivādvirajanīdvisthirāphalinīnataiḥ //

bṛhatīkuṣṭhamañjiṣṭhānāgakesaradāḍimaiḥ /
vellatālīsapatrailāmālatīmukulotpalaiḥ //

sadantīpadmakahimaiḥ karṣāṃśaiḥ sarpiṣaḥ pacet /
prasthaṃ bhūtagrahonmādakāsāpasmārasūdanam //

pāṇḍukaṇḍūviṣe śoṣe mehe mohe jvare gare /
aretasyalparajasi daivopahatacetasi //

amedhasi skhaladvāci smṛtikāme 'lpapāvake /
balyaṃ maṅgalyamāyuṣyaṃ kāntisaubhāgyapuṣṭidam /
kalyāṇakāmidaṃ sarpiḥ śreṣṭhaṃ puṃsavanaṣe ca //

ebhyo dvisārivādīni jale paktvaikaviṃśatim /
jale tasmin pacet sarpirgṛṣṭikṣīracaturguṇam //

vīrādvimedākākolīkapikacchūviṣāṇibhiḥ /
sūpyaparṇīyutairetanmahākalyāṇakaṃ param /
bṛṃhaṇaṃ sannipātaghnaṃ pūrvasmādadhikaṃ guṇaiḥ //

jaṭilā pūtanā keśī cāraṭī markaṭī vacā /
trāyamāṇā jayā vīrā corakaḥ kaṭurohiṇī //

kāyasthā sūkarī chatrā sāticchatrā palaṅkaṣā /
mahāpuruṣadantā ca vayasthā nākulīdvayam //

kaṭambharā vṛścikālī śāliparṇī ca tairghṛtam /
siddhaṃ cāturthikonmādagrahāpasmāranāśanam //

mahāpaiśācakaṃ nāma ghṛtametadyathāmṛtam /
buddhimedhāsmṛtikaraṃ bālānāṃ cāṅgavardhanam //

laśunānāṃ śataṃ triṃśadabhayātryūṣaṇāt palam /
gavyacarmamaṣīprastho dvyāḍhakaṃ kṣīramūtrayoḥ //

purāṇasarpiṣaḥprasthamebhiḥ siddhaṃ prayojayet /
hiṅgucūrṇapalaṃ śīte datvā ca madhumānikām //

taddoṣagantusambhūtānunmādān viṣamajvarān /
apasmārāṃśca hantyāśu pānābhyañjananāvanaiḥ //

kevalaṃ siddhamebhirvā ghṛtamuttamamātrayā /
purāṇaṃ pāyayitvainaṃ śvabhre rundhyāt gṛhe 'thavā //

etānauṣadhavargānvā vidheyatvamagacchati /
añjanodvartanālepanāvanādiṣu yojayet //

aśvagandhājagandhogragandhālaśunasarṣapaiḥ /
rāsnākāyasthagolomīyuktaistailaṃ vipācitam //

gomūtrasadṛśaṃ pānanasyābhyaṅgānuvāsainaiḥ /
sarvonmādagrahālakṣmīpāpmāpasmāranāśanam //

śirīṣo madhukaṃ hiṅgu laśunastagaraṃ vacā /
kuṣṭhaṃ ca bastamūtreṇa piṣṭaṃ syānnāvanāñjanam //

tadvadvyoṣaṃ haridre dve mañjiṣṭhāhiṅgusarṣapāḥ /
śirīṣabījaṃ conmādagrahāpasmāranāśanam //

brāhmīmaindrīṃ viḍaṅgāni vyoṣaṃ hiṅgujaṭāṃ muram /
rāsnāṃ viṣaghnāṃ laśunaṃ viśalyāṃ surasaṃ vacām //

jyotiṣmatīṃ nāgavinnāmanantāṃ saharītakīm /
kāmlīṃ ca hastimūtreṇa piṣṭvā chāyāviśoṣitā /
vartinasyāñjanālepadhūpairunmādasūdanī //

piṣṭvā phalānyapāmārgāddhiṅgulaṃ hiṅgupatrikām /
vartirgokroṣṭupittena maricārdhāṃśakāñjanam /
unmādabhūtāpasmāre nṛṣu goṣu ca gocare //

avapīḍāśca vividhāḥ sarṣapasnehasaṃyutāḥ /
kaṭutailena cābhyaṅgo dhmāpayeccāsya tadrajaḥ //

sahiṅgutīkṣṇadhūmaśca sūtrasthānodito hitaḥ /
śṛgālaśalyakolūkajatukāvṛkabastajaiḥ //

mūtrapittaśakṛllomanakhacarmabhirācaret /
dhūpadhūmāñjanābhyaṅgapradehapariṣecanam //

dhūpayet satataṃ cainaṃ śvagomatsyaiḥ supūtibhiḥ /
vātaśleṣmātmake prāyaḥ paittike tu praśasyate //

tiktakaṃ jīvanīyaṃ ca sarpiḥ snehaśca miśrakaḥ //

śītāni cānnapānāni madhurāṇi laghūni ca /
vidhyet sirāṃ yathoktāṃ vā tṛptaṃ medyāmiṣasya vā /
nivāte śāyayedevaṃ mucyate mativibhramāt //

prakṣipyāsalile kūpe śoṣayedvā bubhukṣayā /
āśvāsayet suhṛttaṃ vā vākyairdharmārthasaṃhitaiḥ //

brūyādiṣṭavināśaṃ vā darśayedadbhutāni vā /
baddhaṃ sarṣapatailāktaṃ nyastaṃ cottānamātape //

kapikacchvāthavā taptairlohatailajalaiḥ spṛśet /
kaśābhistāḍayitvā vā badhvā śvabhre vinikṣipet //

athavā vītaśastrāśmajane santamase gṛhe /
sarpeṇodghṛtadaṃṣṭreṇa dāntaiḥ siṃhairgajaiśca tam /
trāsayecchastrahastairvā kirātārātitaskaraiḥ //

athavā rājapuruṣā bahirnītvā susaṃyatam /
bhīṣayeyurvadhenainaṃ tarjayanto nṛpājñayā //

dehaduḥkhabhayebhyo hi paraṃ prāṇabhayaṃ matam /
tena yāti śamaṃ tasya sarvato viplutaṃ manaḥ /
siddhā kriyā prayojyeyaṃ deśakālādyapekṣayā //

iṣṭadravyavināśāttu mano yasyopahanyate /
tasya tatsadṛśaprāptisāntvāśvāsaiḥ prasādayet //

kāmaśokabhayakrodhaharṣerṣyālobhasambhavān /
parasparapratidvandvairebhireva śamaṃ nayet //

bhūtānubandhamīkṣeta proktaliṅgādhikākṛtim /
yadyunmāde tataḥ kuryāt bhūtanirdiṣṭamauṣadham //

baliṃ ca dadyāt palalaṃ yāvakaṃ saktupiṇḍikām /
snigdhaṃ madhuramāhāraṃ taṇḍulān rudhirokṣitān //

pakvāmakānimāṃsāni surāṃ maireyamāsavam /
atimuktasya puṣpāṇi jātyāḥ sahacarasya ca /
catuṣpathe gavāṃ tīrthe nadīnāṃ saṅgameṣu ca //

nivṛttāmiṣamadyo yo hitāśī prayataḥ śuciḥ /
nijāgantubhirunmādaiḥ satvavān na sa yujyate //

prasādaścendriyārthānāṃ budhyātmamanasāṃ tathā /
dhātūnāṃ prakṛtisthatvaṃ vigatonmādalakṣaṇam //