Ashtanga Sangraha · Chapter 5.7

athātaḥ snehādivyāpatsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

snehabastau marutpittakaphātyāśāviḍāvṛte /
abhukte śūnapāyvāmadatte 'ṣṭau vyāpadaḥ smṛtāḥ //

śīto 'lpo vādhike vāte pittetyuṣṇaḥ kaphe mṛduḥ /
atibhukte gururvarcaḥsañcaye 'lpabalastathā /
dattastairāvṛtaḥ sneho nāyātyabhibhavādapi //

stambhorusadanādhmānajvaraśūlāṅgamardanaiḥ /
pārśvarugveṣṭanairvidyādvāyunā snehamāvṛtam //

snigdhāmlalavaṇoṣṇaistaṃ rāsnāpītadrutailikaiḥ /
sauvīrakasurākolakulatthayavasādhitaiḥ //

nirūhairnirharet samyak samūtraiḥ pāñcamūlikaiḥ /
tābhyāmeva ca tailābhyāṃ sāyaṃ bhukte 'nuvāsayet //

tṛḍdāharāgasammohavaivarṇyatamakajvaraiḥ /
vidyāt pittāvṛtaṃ svādutiktaistaṃ bastibhirharet //

tandrāśītajvarālasyaprasekārucigauravaiḥ /
samūrchāglānibhirvidyācchleṣmaṇā snehamāvṛtam //

kaṣāyatiktakaṭukaiḥ surāmūtropasādhitaiḥ /
phalatailayutaiḥ sāmlairbastibhistaṃ vinirharet //

chardimūrchāruciglāniśūlanidrāṅgamardanaiḥ /
āmaliṅgaiḥ sadāhaistaṃ vidyādatyaśanāvṛtam //

kaṭūnāṃ lavaṇānāṃ ca kvāthaiścūrṇaiśca pācanam /
mṛdurvirekaḥ sarvaṃ ca tatrāmavihitaṃ hitam //

viṇmūtrānilasaṅgārtigurutvādhmānahṛdgrahaiḥ /
snehaṃ viḍāvṛtaṃ jñātvā snehasvedaiḥ sabastibhiḥ //

śyāmābilvādisiddhaiśca nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ /
nirharedvidhinā samyagudāvartahareṇa ca //

abhukte śūnapāyorvā peyāmātrāśitasya vā /
gude praṇihitaḥ sneho vegāddhāvatyanāvṛtaḥ /
ūrdhvakāyaṃ tataḥ kaṇṭhādūrdhvebhyaḥ khebhya etyapi //

mūtraśyāmātrivṛtsiddho yavakolakulatthavān /
tatsiddhatailo deyaḥ syānnirūhaḥ sānuvāsanaḥ //

kaṇṭhādāgacchataḥ stambhakaṇṭhagrahavirecanaiḥ /
chardighnībhiḥ kriyābhiśca tasya kuryānnivartanam //

nāpakvaṃ praṇayet snehaṃ gudaṃ sa hyupalimpati /
tataḥ kuryāt saruṅmohakaṇḍūśophān kriyātra ca /
tīkṣṇo bastistathā tailamarkapatrarase śṛtam //

hrasvaṃ dīrghaṃ tanu sthūlaṃ jīrṇaṃ śithilabandhanam /
pārśvacchidraṃ tathā vakramaṣṭau netrāṇi varjayet //

aprāptyatigatikṣobhakarṣaṇanasravāḥ /
guḍapīḍā gatirjihmā teṣāṃ doṣā yathākramam //

māṃsalasnigdhaviṣamajālavatsthūlavātalaḥ /
chinnaḥ klinnaśca tānaṣṭau bastīn karmasu varjayet //

gativaiṣamyadaurgandhyajihmatvasrutidurgrahāḥ /
phenilacyutyadhāryatvaṃ basteḥ syurbastidoṣataḥ //

uccakairatyavākśīrṣaṃ nyubjaṃ saṅkucitaṃ sthitam /
uttānaṃ dakṣiṇaṃ pārśvaṃ sapta śayyāḥ parityajet //

mūtrāghāto 'tisamprāptiraprāptiḥ sādhunāgatiḥ /
āśvāgatirmarutkopastṛptiḥ pakvāśayasya ca /
taddoṣāḥ syurvidhātavyaṃ yathaupayikamatra ca //

savātātidrutotkṣiptatiryagulluptakampitāḥ /
atimandakabāhyātivegadoṣāḥ praṇetṛtaḥ //

anucchravāsya tu baddhe vā datte niḥśeṣa eva vā /
praviśya kṣubhito vāyuḥ śūlatodakaro bhavet /
tatrābhyaṅgo gude svedo vātaghnānyaśanāni ca //

drutaṃ praṇīte niṣkṛṣṭe sahasotkṣipta eva vā /
syāt kaṭīgudajaṅkṣorubastistambhārtibhedanam //
bhojanaṃ tatra vātaghnaṃ svedābhyaṅgāḥ sabastayaḥ //

tiryagvalyāvṛte dvāre baddhe vāpi na gacchati /
netre tadṛju niṣkṛṣya saṃśodhya ca punarnayet //

pīḍyamāne 'ntarāmukte gude pratihato 'nilaḥ /
uraḥ śirorujaṃ sādamūrvośca janayedbalī /
bastiḥsyāttatrabilvādiḥ phalaśyāmādimūtravān //

syāddāho davathuḥ śophaḥ kampenābhihate gude /
kaṣāyamadhurāḥ śītāḥ sekāstatra sabastayaḥ //

atimātrapraṇītena netreṇa kṣaṇanādvaleḥ /
syāt sārtidāhanistodaguruvarcaḥpravartanam /
tatra sarpiḥ picuḥ kṣīraṃ picchābastiśca śasyate //

na bhāvayati mandastu bāhyaścāśu nivartate /
snehastatra punaḥ samyak praṇeyaḥ siddhimicchatā //

atiprapīḍitaḥ koṣṭhe tiṣṭhatyāyāti vā galam /
tatra bastirvirekaśca galapīḍādi karma ca //

vamanādyairviśuddhaṃ ca kṣāmadehabalānalam /
yathāṇḍaṃ taruṇaṃ pūrṇaṃ tailapātraṃ yathā tathā /
bhiṣak prayatnato rakṣet sarvasmādapacārataḥ //

dadyānmadhurahṛdyāni tato 'mlalavaṇau rasau /
svādutiktau tato bhūyaḥ kaṣāyakaṭukau tataḥ //

anyonyapratyanīkānāṃ rasānāṃ snigdharūkṣayoḥ /
vyatyāsādupayogena kramāttaṃ prakṛtiṃ nayet /
sarvaṃsahaḥ sthirabalo vijñeyaḥ prakṛtiṃ gataḥ //

atrāntare tyajedaṣṭau bhāṣyādīni viśeṣataḥ /
uccairbhāṣyācchirorogatimiroraḥsvaravyathāḥ //

raktaniṣṭhīvatamakajvarādyāstatra sādhanam /
abhyaṅgasvedanasyādhobhaktasnehopasevanam /
maunaṃ vidhirvātaharo yathāsvaṃ ca vikārajit //

atyāsyāyānayānābhyāṃ sandhimūrdhatrikādiruk /
aticaṅkramaṇāt pādajaṅkṣorusadanādayaḥ //

teṣāṃ vātaharaṃ sarvaṃ snehasvedādi śasyate /
ajīrṇabhojanādāmaviṣacchardijvarādayaḥ //

tatra mātrāśitīyokto vidheyo vidhirāmahā /
ahitānnādyathādoṣaṃ rogāḥ syurbheṣajāni ca //

halīmakādayaḥ proktā divāsvapnāt purā gadāḥ /
vidadhyāt kaphajitteṣu dhūmarūkṣānnalaṅkṣanam //

vyavāyājjīvitabhraṃśastaistairasyānilāmayaiḥ /
gudo 'valupyata iva bhramatīva ca cetanā //

meḍhraṃ dhūmāyati manastamasīva praveśyate /
jīvanīyaśṛtakṣīrasarpiṣorupasevanam /
āhāro bṛṃhaṇastatra vṛṣyāste te ca bastayaḥ //

vegarodhordhvavātatvāt prāguktā ye sadāturāḥ /
teṣāṃ vibaddhe pavane sarvadehopatāpitni /
phalavartiṃ purā dadyādatha bastiṃ calāpaham //

nikumbhakumbhāgnyurubūkadhāvanīpunarnavaṃ dāru mahacca pañcakam /
phalaṃ ca mūtre kvathitaṃ samastu tat ghṛtaṃ satailaṃ lavaṇāni pañca ca //

nirūhitaṃ dhanvarasena bhojayennikumbhatailena tato 'nuvāsayet /
balāṃ sarāsnāṃ phalabilvacitrakān dvipañcamūlaṃ kṛtamālakāt phalam //

yavān kulatthāṃśca pacejjale rasaḥ samustapāṭhendrayavaiśca kalkavān /
satailasarpirguḍasaindhavo hitaḥ sadāturāṇāṃ balapuṣṭivarṇadaḥ //

tathānuvāsyaṃ madhukena sādhitaṃ phalena bilvena śatāhvayāthavā /
sajīvanīyastu raso 'nuvāsane nirūhaṇe cālavaṇaḥ śiśorhitaḥ //

nirūhabasternaivānyat pathyaṃ sthavirabālayoḥ /
balāṅgavardhanaṃ śīghramādṛto yojayedataḥ //