Ashtanga Sangraha · Chapter 5.4

athāto bastikalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

balāṃ guḍūcīṃ triphalāṃ sarāsnāṃ dvipañcamūlaṃ ca palonmitāni /
aṣṭau phalānyardhatulāṃ ca māṃsāt chāgāt pacedapsu caturthaśeṣam //

pūto yavānīphalabilvakuṣṭhavacāśatāhvāghanapippalīnām /
kalkairguḍakṣaudraghṛtaḥ satailairyuktaḥ sukhoṣṇo lavaṇānvitaśca //

bastiḥ paraṃ sarvagadapramāthīsvasthe hito jīvanabṛṃhaṇaśca /
bastau ca yasmin paṭhito na kalkaḥ sarvatra dadyādamumeva tatra //

dvipañcamūlasya raso 'mlayuktaḥ sacchāgamāṃsasya sapūrvapeṣyaḥ /
trisnehayuktaḥ pravaro nirūhaḥ sarvānilavyādhiharaḥ pradiṣṭaḥ //

balāpaṭolīlaghupañcamūlatrāyāntakairaṇḍayavāt susiddhāt /
prastho rasācchāgarasārdhayuktaḥ sādhyaḥ punaḥ prasthasamaḥ sa yāvat //

priyaṅgukṛṣṇāghanakalkayuktaḥ satailasarpirmadhusaindhavaśca /
syāddīpano māṃsabalapradaśca cakṣurbalaṃ copadadhāti sadyaḥ //

eraṇḍamūlāttripalaṃ palāśattathā palāṃśaṃ laghupañcamūlam /
rāsnābalāchinnaruhāśvagandhāpunarnavāragvadhadevadāru //

phalāni cāṣṭau salilāḍhakābhyāṃ vipācayedaṣṭamaśeṣite 'smin /
vacāśatāhvāhapuṣāpriyaṅguyaṣṭīkaṇāvatsakabījamustam //

dadyāt supiṣṭaṃ sahatārkṣyaśailamakṣapramāṇaṃ lavaṇāṃśayuktam /
samākṣikastailayutaḥ samūtro bastirjayellekhanadīpano 'sau //

jaṅghorupādatrikapṛṣṭhakoṣṭhahṛdguhyaśūlaṃ gurutāṃ vibandham /
gulmāśmavardhmagrahaṇīgudotthāṃstāṃstāṃśca rogān kaphavātajātān //

catuṣpale tailaghṛtasya bhṛṣṭaḥ chāgācchatārdho dadhidāḍimāmlaḥ /
rasaḥ sapeṣyo balavaṇamāṃsaretognitaimiryaśirorujīṣṭaḥ //

yaṣṭyāhvayasyāṣṭapalena siddhaṃ payaḥ śatāhvāphalapippalībhiḥ /
yuktaṃ sasarpirmadhuvātaraktavisarpavaisvaryahito nirūhaḥ //

yaṣṭhyāhvalodhrābhayacandanaiśca śṛtaṃ payo 'gryaṃ kamalotpalaiśca /
saśarkarākṣaudraghṛtaṃ suśītaṃ pittāmayān hanti sajīvanīyam //

gopāṅganācandanaśītapākīdrākṣardhikāśmaryamadhūkasevyaiḥ /
payaḥ śṛtaṃ śrāvaṇimudgaparṇībalāsvaguptāmadhuyaṣṭikalkaiḥ //

godhūmacūrṇaiśca picupramāṇairikṣovidāryāśca rasena yuktam /
tailena yaṣṭīmadhusādhitena sitopalākṣaudraghṛtaiśca śītaḥ //

bastiḥ praśastaḥ sasamastadehadāhe saśūle 'vayavāśrite vā /
gulmātisārabhramamūtrakṛcchrakṣīṇe kṣataujobalasaṅkṣaye ca //

kośātakāragvadhadevadārumūrvāśvadaṃṣṭrākuṭajārkapāṭhāḥ /
paktvā kulatthān bṛhatīṃ ca toye rasasya tasya prasṛtā daśa syuḥ //

tān sarṣapailāmadanaiḥ sakuṣṭhairakṣapramāṇaiḥ prasṛtaiśca yuktān /
kṣaudrasya tailasya phalāhvayasya kṣārasya tailasya ca sārṣapasya //

dadyānnirūhaṃ kapharogitāya mandāgnaye cāśanavidviṣe ca //

punarnavairaṇḍavṛṣāśmabhedavṛścīvabhūtīkabalāpalāśān /
dvipañcamūlaṃ ca palāṃśakāni kṣuṇṇāni dhautāni phalāni cāṣṭau //

bilvaṃ yavāṅkolakulatthadhānyaphāni ca syuḥ prasṛtonmitāni /
payo jaladvyāḍhakasādhitaṃ tat kṣīrāvaśiṣṭaṃ śucivastrapūtam //

vacāśatāhvāmaradārukuṣṭhayaṣṭyāhvasiddhārthakapippalīnām /
kalkairyavānyā madanaiśca yuktaṃ nātyuṣṇaśītaṃ guḍasaindhavāktam //

kṣaudrasya tailasya ca sarpiṣaśca navasya yuktaṃ prasṛtitrayeṇa /
dadyānnirūhaṃ vidhinā vidhijñaḥ sasarvasaṃsargakṛtāmayaghnaḥ //

ardhārdhavihitān bastīnataścitrān pravakṣyate /
kośātakīdvayekṣvākuphalajīmūtavatsakāḥ //

śyāmātrivṛtayormūlaṃ tathā dantīdravantijam /
prakīryā codakīryā ca kṣīriṇī nīlinīphalam //

saptapāśaṅkhinīlodhraṃ phalaṃ kampillakasya ca /
svakalkasaindhavayutāḥ pakvāśayaviśodhanāḥ //

ghātakīpuṣpatarkārījīvantīmūlavatsakāḥ /
pragrahaḥ khadiraḥ kuṣṭhaṃ śamī piṇḍītako yavāḥ //

priyaṅgurarkamūlī ca taruṇījātiyūthikāḥ /
vaṭādyāḥ kiṃśukaṃ lodhramiti saṅgrāhikā matāḥ //

grāhī priyaṅgvambaṣṭhādikvāthakalkaiḥ krameṇa ca /
ūṣakādipratīvāpo lekhanastriphalārasaḥ /
madhurakvāthakalkena sarasājyena bṛṃhaṇaḥ //

badaryairāvaṇīśeluśālmalīdhanvanāṅkurāḥ /
samākṣikāḥ kṣīrayutāḥ sāsṛjaḥ picchilāḥ smṛtāḥ //

kolaṅkatakakāṇḍekṣudarbhapoṭekṣupālibhiḥ /
dāhaghnaḥ saghṛtakṣīro dvitīyaścandanādibhiḥ //

muṣṭiḥ śālmalivṛntānāṃ kṣīrasiddho ghṛtānvitaḥ /
hitaḥ pravāhaṇe tadvadvṛntaiḥ śālmalakasya ca //

karbudārāḍhakīnīpavidulaiḥ kṣīrasādhitaiḥ /
parikarte tathā vṛntaiḥ śrīparṇīkovidārajaiḥ //

parisrave payaḥ siddhaṃ savṛścīvapunarnavam /
ākhukarṇikayā tadvattaṇḍulīyakayuktayā //

aśvāvarohakaḥ kākanāsārājakaśerukāḥ /
siddhāḥ kṣīre 'tiyoge syuḥ kṣaudrāñjanaghṛtairyutāḥ /
nyagrodhādyaiścaturbhiśca vidhināparaḥ //

bṛhatī kṣīrakākolī pṛśniparṇī śatāvarī /
kāśmaryabadarīmūrvāstathośīrapriyaṅgavaḥ //

jīvādāne śṛtau kṣīre dvau ghṛtāñjanasaṃyutau /
bastī pradeyau bhiṣajā śītau samadhuśakarau /
govyajāmahiṣīkṣīrairjīvanīyayutairapi //

śaśaiṇadakṣamārjāramahiṣāvyajaśoṇitaiḥ /
sadyaskairmṛditairbastirjīvādāne praśasyate //

athemān sukumārāṇāṃ nirūhān snehanān mṛdūn /
karmaṇā viplutānāṃ ca vakṣyāmi prasṛtaiḥ pṛthak //

kṣīrāt dvau prasṛtau kāryai madhutailaghṛtāttrayaḥ /
khajena mathito bastirvātaghno balavarṇakṛt //

ekaikaḥ prasṛtastailaprasannākṣaudrasarpiṣām /
bilvādimūlakvāthāt dvau kaulatthāddvau sa vātajit //

paṭolanimbapūtīkarāsnāsaptacchadāmbhasaḥ /
prasṛtaḥ pṛthagājyācca bastiḥ sarṣapakalkavān /
sapañcatikto 'bhiṣyandakṛmikuṣṭhapramehahā //

viḍaṅgatriphalāśigruphalamustākhukarṇijāt /
kaṣāyāt prasṛtāḥ pañca tailādeko vimathya tān /
nirūhaḥ kṛmihā vellapippalīkalkayojītaḥ //

payasyekṣusthirārāsnāvidārīkṣaudrasarpiṣām /
ekaikaḥ prasṛto bastiḥ kṛṣṇākalko vṛṣatvakṛt //

catvārastailagomūtradadhimaṇḍāmlakāñjikāt /
prasṛtāḥ sarṣapaiḥ piṣṭairviṭsaṅgānāhabhedanaḥ //

śvadaṃṣṭrāśmabhideraṇḍakvāthatailasurāsavāt /
prasṛtāḥ pañca capalākauntīyaṣṭyāhvakalkavān /
bastiḥ kavoṣṇaḥ sāhāne mūtrakṛcchre varo mataḥ //

mṛdubastijaḍībhūte tīkṣṇo 'nyo bastiriṣyate /
tīkṣṇairvikarṣite snigdho madhuraḥ śiśiro mṛduḥ //

tīkṣṇatvaṃ mūtrabilvāgnilavaṇakṣārasarṣapaiḥ /
prāptakālaṃ vidhātavyaṃ kṣīrājyādyaistu mārdavam //

balakāladoṣarogaprakṛtīḥ pravibhajya yojito bastiḥ /
svaḥ svairauṣadhavargaiḥ svān svān rogān nivatayati //

uṣṇārtānāṃ śītān śītārtānā tathā sukhoṣṇāṃśca /
tadyogyauṣadhayuktān bastīn santarkya yuñjīta //

bastīnna bṛṃhaṇīyān dadyādvyādhiṣu viśodhanīyeṣu /
medasvino viśodhyā ye ca narāḥ kuṣṭhamehārtāḥ //

na kṣīṇakṣatadurbalamūrchitakṛśaśuṣkaśuddhadehānām /
dadyādviśodhanīyān doṣanibaddhāyuṣo ya ca //