Ashtanga Sangraha · Chapter 4.23

athāto vātavyādhicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

sarveṣu kevalānilavikāreṣvantarbahiḥ snehasvedau sālvalenopanāho nivātaṃ sthānaṃ prāvaraṇāni daśamūlakvāthasiddhā mahāsnehapragāḍhāḥ snigdhā dadhyamlā nāgarapippalītīkṣṇā grāmyānūpaudakaśiraḥpiśitarasāḥ payāṃsi yūṣāḥ prīṇanāni cānnāni /
taireva ca māṃsairmahāsnehasaṃsṛṣṭaistadaktānāmabhīkṣṇaṃ piṇḍādisvedāḥ //

api ca /
kolakulatthāmarataruyavamisimāṣātasīvacākuṣṭham /
rāsnātailaphalāni ca vātajidutkārikāmloṣṇā //

biḍālanakuloṣṭrasṛgālādicarmabhirbandhaḥ /
snigdhā bastayo nāvanāni ca prayojyāni /
doṣopakramaṇīyaṃ cekṣeta //

snigdhasvinnasya hi todabhedāyāmaśūlādayo vātavikārāḥ śīghramupaśāmyanti /
snehaśca dhātūn puṣṇāti balaṃ ca dehe janayati /
tasmāt punaḥ punaḥ snehasvedau śīlayet /
tanmṛdūkṛte ca koṣṭhe nāvatiṣṭhantyanilāmayāḥ //

yadi tu sadoṣatvānna nivartante tataḥ sarvaśarīrage 'pi vāyau viśeṣataḥ pakvāśayāśrite mṛdusnehavirecanaṃ tilvakasarpiḥ sātalāghṛtamairaṇḍatailaṃ vā kṣīreṇa dadyāt /
evaṃ hi viśuddhasrotaso 'nāvṛtaḥ pavano vicarannāśu śāntimeti //

api ca /
snigdhāmlalavaṇoṣṇādyairāhārairhi malaścitaḥ /
sroto badhvānilaṃ rundhyāttasmāttamanulomayet //

atha durbale virecye nirūhaṃ pācanīyadīpanīyadravyayuktamevaṃvidhaṃ ca bhojyam /
bhojyayuktaṃ vā sraṃsanamavacārayet /
viśuddhasya ca samiddhe 'grāvasakṛt snehasvedau svādvamlalavaṇaṃ cānnapānam /
evamapyanivṛttāvavapīḍakasnehān bastikarma ca prayojayet //

āmāśayagate kṛtavamanasya ṣaḍḍharaṇaṃ cūrṇaṃ parataśca yathārhaṃ snehādīn /
nābhideśamāśrite bilvaśalāṭubhiḥ siddhān matsyān /
aśeṣakoṣṭhāśrite punararśograhaṇīvihitamāmamalapācanaṃ kṣāropayogānantargulmopakramaṃ ca prayuñjīta /
hṛdayasthe aṃśumatyā śṛtaṃ payaḥ //

śrotrādigate śirogate ca viśeṣeṇa snaihikaṃ nasyaṃ dhūmaṃ śirobastimardanālepanānyathāsvaṃ ca srotasāṃ prīṇanam //

tvaci sthite 'bhyaṅgasvedanivātāni /
rakte śītapradehavirekaraktamokṣāḥ /
māṃsamedasorvirekāsthāpanaśamanāni /
asthimajjñorantarbahiḥsnehāḥ /
śukraprāpte harṣaḥ śukralaṃ cānnapānam /
vibaddhe tu śukre virecanam /
tato 'nubandhe 'nantaroktāṃ kriyāṃ kuryāt putrakāmīyaṃ cekṣeta //

śuṣyati tu garbhe bāleṣu ca yaṣṭīmadhukakāśmaryaphalasārivāśarkarāśṛtaṃ payo dadyāt /
māṃsādamāṃsarasāṃśca bṛṃhaṇīyasnehayuktān //

sirāsnāvasandhiprāpte 'bhyaṅgamardanasvedopanāhabandhāgnikarmāṇi /
saṅkoce māṣasaindhavasādhitaṃ tailamabhyaṅgaḥ /
svāpe bahuśo raktāvasecanam /
na tvaṅgamlānau śoṣabhayāt /
srutaraktasya tailalavaṇāgāradhūmaiḥ pradehaḥ //

athāpatānakinamasrastākṣamastabdhalāṅgulamavedanamasvedanamapralāpinamakhaṭvāghātinamabahirāyāminaṃ copakrameta //

tatra prāgeva snigdhasvinnāṅgaṃ vyoṣaviḍaṅgaśvetamaricairanyaiśca tīkṣṇaiḥ śirovirecanaiḥ srotoviśuddhaye kṛtanasyamanantaraṃ cainaṃ vidāryādikvāthamāṃsarasakṣīradadhivipakvaṃ sarpiracchaṃ pāyayet /
tathā nātimātramanilaḥ prasarati //

tato bhadradārvādivargaṃ vātaghnamāhṛtya sayavakolakulatthaṃ sānūpamāṃsaṃ ca niṣkvāthya tatkaṣāyeṇāmlakṣīravatā madhuravargapratīvāpaṃ mahāsnehaṃ vipacet /
tamapatānakinamabhyaṅgapariṣekāvagāhapānabhojanānuvāsananāvaneṣu vidadhyāt //

balīyasi ca vāte sukhoṣṇakarīṣapūrṇe kūpe nikhanyādāmukham /
taptāyāṃ vā rathakāraculyāṃ śilāyāṃ vā surāpariṣiktāyāṃ śāyayet palālāvacchannam /
svedayedvā piṇḍena /
mūlakorubūkasphūrjātakārkasaptalāśaṅkhinīsvarasasiddhaṃ vā talamabhyaṅgādiṣu yojyam abhuktavatā caitat pītamamladadhimaricavacāyuktamākṣepakamapahanti //

tilapīḍanopakaraṇadravyāṇyalpakālatailaparipītānyavakṣudya mahati kaṭāhe pānīyenāplāvya kvāthayedāsnehopagamāt /
tatastat snehamambhasa upariṣṭāt pāṇiśarāvayoranyatareṇādāya vātaghnauṣadhadattapratīvāpaṃ snehapākakalpena pacet /
etadaṇutailaṃ sarvavātavikāraharam /
aṇutailadravyebhyo niṣapadyata ityaṇutailam //

vegāntareṣu ca tīkṣṇānyavapīḍāni pradhamanāni vāsakṛddadyāt /
tathāsya śleṣmāpagamanena śvasanavimokṣāt saṃjñā punaḥ punarnoparudhyate /
kukkuṭakulīraśiṃśumāravarāhavasāḥ pāyayet /
yavakolakulatthamūlakadadhighṛtatailasiddhāṃ ca yavāgūm
sarvākāraṃ ca gatavegaḥ snehavirecanāsthāpanānuvāsanāni seveta //

trivṛdṛntīsuvarṇakṣīrīśaṅkhinīviḍaṅgatriphalānāmakṣasamāḥ kalkāḥ bilvamātrakaṃ tilvakamūlānāṃ triphalārasadadhipātre dve ghṛtapātramakaṃ sarvamaikadhyaṃ pratisaṃsṛjya vipacedetattilvakasarpiḥ snehavirecanamanilarogeṣu /
tilvakavidhireva cāśokaramyakayordraṣṭavyaḥ /
śuddhavātapatānakavidhānametat /
saṃsṛṣṭe yathāsaṃsargam //

sakaphe tu vāte tulburuphalābhayāhiṅgupuṣkaramūlalavaṇatrayacūrṇaṃ yavakvāthena kṛtpārśvārtiharaṃ pibet /
hiṅgunāgaradāḍimāmlavetasasauvarcalacūrṇaṃ vā /
mustapippalīnāgarātiviṣābibhītakabhārṅgīcūrṇaṃ vā madyenoṣṇāmbunā vāpatantrakakāsahṛdrogaharam /
sauvarcalābhayāvyoṣasiddhaṃ sarpiḥ /
rāsnāmlavetasasaindhavavacāharātakākalkaśca ghṛtabhṛṣṭo bhakṣitaḥ //

śuṇṭhīcitrakabhārṅgīśukanāsāniculamahāvallībṛhatīdvayakākamācīpunarnavairakṣamātrairghṛtaprasthaṃ sādhayet /
tat pītaṃ paramapatantrakaśvāsahidhmāhṛdrogaghnam /
pathyāśatārdhakalkena vā sauvarcalapaladvayayuktaṃ caturguṇakṣīraṃ ghṛtaprasthaṃ vipācayet tadapatantrakaghnam /
na cāsya śodhanārthaṃ bastayastīkṣṇāḥ prayoktavyāḥ /
hṛdrogacikitsitaṃ cekṣate //

antarbahirāyāmāvekāyāmavat sādhayet /
tailadroṇyāṃ cātra śayanam /
antarāyāmaścaitayorghorataraḥ api ca //

vivarṇadantavadanaḥ srastāṅgo naṣṭacetanaḥ /
prasvidyaṃśca dhanuṣkampī daśarātraṃ na jīvati //

vegeṣvato 'nyathā jīvenmandeṣu vinato jaḍaḥ /
khañjaḥ kuṇiḥ pakṣahataḥ paṅgulo vikalothavā //

hanustambhamapyarditavaccikitset /
svedayitvā ca hanū stabdhau srastau svasthānamānīya pāṇibhyāṃ pīḍayet /
vivṛtāsye cibukaṃ connāmayet /
saṃvṛtāsye ca nāmayet //

jihvāstambhe sāmānyokto vidhirekāyāme ca /
tathā mahātṛṇapañcamūlavidāryādijīvanīyāni medyamāṃsānyaudakakandāṃśca dviguṇodake kṣīraśeṣaṃ niṣkvāthya parisrāvya tailaprasthenonmiśraṃ punaradhiśrayet /
kṣīrānugame cāvatārya śītaṃ manthayet /
tataḥ snehamādāya pūrvavadvipacet /
etat kṣīratailaṃ pānābhyaṅgādiṣu vidheyam /
tailavihīnamidameva kṣīraghṛtamakṣitarpaṇam //

tilvakaphalasiddhakṣīradadhnā ca saha māṃsarasān kalpayet /
yathoktāśca yavāgūḥ snigdhāśca nasyadhūmakavalagrahāḥ prayojyāḥ /
kṛṣṇabhūmikedāraṃ rohiṇīkāṣṭhairnātiśuṣkairdāhayet /
upalipya ca gomayena punaḥ khadirakāṣṭhairdagdhvā tadbhasmāpanīya tatra śītībhūte tailaṃ niṣecayet /
uṣitaṃ ca niśāṃ khānayet /
tāmanugatatailāṃ mṛttikāmādāya pañcamūlena saha kvāthayet /
tamapi kvāthaṃ parisrutamaṣṭaguṇena payasā tailāvaśeṣaṃ pācayet /
etadapyaṇutailaṃ nāvanāt sarvavātavyādhiharam //

tadvacca pañcamūlakāṣṭhairdagdhvā bhasmāpanīya vidāryādisiddhena tailena śataśo niṣicya pūrvavanmṛdamādāyoṣṇodakavati kaṭāhe 'bhyāsicya tailaṃ pāṇinā picunā vā gṛhītvā vātaharauṣadhakvāthamāṃsarasakṣīrāmlabhāgasahasreṇa sahasrapākaṃ sādhayedyāvatā kālena śaknuyāt paktuṃ prativāpaścātra haimavatā dakṣiṇāpathagā cāśvagandhā vātaghnāni ca dravyāṇi /
sidhyati cāsmin śaṅkhamādhmāpayet /
dundubhīn vādayet /
brāhmaṇānadhyāpayet bhojayecca /
chatraṃ dhārayet /
bālavyajanaiśca vījayet /
tatsiddhaṃ nasyapānābhyaṅgabastiṣu prayuñjīta /
etatsahasrapākamanivāryavīryaṃ tailamevaṃ bhāgaśatapakvaṃ śatapākam /
abhīkṣṇaṃ ca svedayet /
tataḥ snigdhasvinnasya ślakṣṇasya mṛdunaścarmaṇo vāsaso vā caturaṅgulavistṛtābhiḥ paṭṭikābhirvakrībhūtapradeśānavagṛhṇan sarvato veṣṭayet badhnīyāt /
niśi badhvā divā muñceddivā vā jiśi /
mokṣānte cotkārikābhiḥ susnigdhābhirvātaghnapraklṛptābhiḥ svedayet /
avyathaṃ ca pratilomaṃ pramārjayannṛju kurvaṃśca punarbadhnīyāt /
evaṃ saptarātram /
saśophe tu vamanamācaret /
sadāharāge balavataḥ sirāvyadham /
ghṛtakṣīrabastisekān vātapittaghnakriyāṃ ca //

ekāṅgarogiṇamamlānagātraṃ snehasvedopapannaṃ mṛdunā saṃśodhanena saṃśodhyānuvāsyāsthāpya cākṣepakavidhānenopacaret /
viśeṣato balātailamanuvāsanārthe /
doṣasaṃsarge yathāsaṃsargam /
kukkuṭīṃ vā rasāyanavidhānenopayuñjīta /
apabāhuke nācanamūrdhvabhaktaṃ ca nirāme snehapānam /
viśvabhīprabhṛtiṣu pādadāhānteṣu yathoktāṃ sirāṃ vidhvā vātavyādhivadupācaret //

ūrustambhe tu snehāsṛksrāvavamanāvirecanabastikarmāṇi pariharet /
āmaśleṣmabhyāṃ saha teṣāṃ virodhāt /
ūrulīnānāṃ vāyunā stabdhānāṃ ca vamanādibhirūrdhvaṃ netumambhasāmiva nimnāt sthalamaśakyatvāt /
tatastatra tu bahuśaḥ śamanaśoṣaṇāni yuktyāvekṣya yuñjīta /
rūkṣopacārān yavaśyāmākakodravoddālakamalavaṇamalpatailasiddhaṃ śākaṃ kṣārāriṣṭamadhūdakāni ca śīlayet //

sa saindhavaṃ vacādiṃ haridrādiṃ vatsakādiṃ vā /
ṣaḍdharaṇaṃ vā harītakīḥ pippalīrvā /
śārṅgeṣṭāmadanadantīvatsakaṃ vā /
svādukaṇṭakāragvadhadārvīmarubakapāṭhākarañjakūlakacūrṇaṃ vā sakṣaudraṃ mastunā pibet /
citrakadevadārukuṣṭhapāṭhātiktakarohiṇīrvā madhunā lihyāt /
triphalāpippalīmustacavikākaṭurohiṇīrvā /
svedāṃśca rūkṣān kuryāt //

atyapatṛptaṃ tu rūkṣaṃ kṣāmamanidraṃ jāṅgalarasaiḥ śālibhiśca tarpayet /
sarṣapatailaṃ vā saralakuṣṭhaśrīveṣṭakasuradārunāgakesarājagandhāsiddhaṃ sakṣaudraṃ pibet /
sasaindhavapalaṃ śuṇṭhīcitrakapippalīmūlānāṃ pṛthak dvipalaṃ daśa bhallātakāsthīni kalkīkṛtyaikadhyamāranālāḍhakena saha tailaprasthaṃ pacet /
tatsarvavātavikāreṣu pathyaṃ viśeṣādūrustambhārśogṛdhrasīghnamapatyadaṃ ca /
bahirapi śleṣmakṣapaṇāya kṣaudrasarṣapakarañjaphalavalmīkamṛdgomūtrairuṣṇairlepayet /
saubhāñjanatarkārīdvayasaralārjunakarañjāḍhakīgokṣurakairleponmardanasekān kuryāt /
vyāyāmaiśca vividharmedaḥ kṣapayet /
sthalānyullaṅkṣayet /
pratisrotaḥ saritamavyālāṃ taret /
evamūrustambho hi śuṣkeśleṣmaṇi praśāmyatīti //

bhavati cātra /
sahacaraṃ suradāru sanāgaraṃ kvathitamambhasi tailavimiśritam /
pavanapīḍitadehagatiḥ piban drutavilambitago bhavatīcchayā //

rāsnāmahauṣadhadvīppippalīśaṭhipauṣkaram /
piṣṭvā vipācayetsarpirvātarogaharaṃ param //

nimbāmṛtāvṛṣapaṭolanidigdhikānāṃ bhāgān pṛthagdaśapalān vipacedghaṭe 'pām /
aṣṭāṃśaśeṣitarasena punaśca tena prasthaṃ ghṛtasya vipacet picubhāgakalkaiḥ //

pāṭhāviḍaṅgasuradārugajopakulyādvikṣāranāgaraniśāmisicavyakuṣṭhaiḥ /
tejovatīmaricavatsakadīpyakāgnirohiṇyaruṣkaravacākaṇamūlayuktaiḥ //

mañjiṣṭhayātiviṣayā viṣayā yavānyā saṃśuddhaguggulupalairapi pañcasaṅkhyaiḥ /
tat sevitaṃ vidhamati prabalaṃ samīraṃ sandhyasthimajjagatamapyatha kuṣṭhamīdṛk //

nāḍīvraṇārbudabhagandaragaṇḍamālā jatrūrdhvasarvagadagulmagudotthamehān /
yakṣmāruciśvasanapīnasakāsaśoṣahṛtpāṇḍurogamadavidradhivātaraktam //

droṇe 'mbhasaḥ pacedbhāgān daśamūlāccatuṣpalān /
yavakolakulatthānāṃ bhāgaiḥ prasthonmitaiḥ saha //

pādaśeṣe rase piṣṭairjīvanīyaiḥ saśarkaraiḥ /
tadvatkharjūrakāśmaryadrākṣābadaraphalgubhiḥ //

sakṣīraiḥ sarpiṣaḥ prasthaḥ siddhaḥ kevalavātanut /
yojyo niratyayaḥ pānanasyābhyañjanabastiṣu //

balābilvaśṛte kṣīre ghṛtamaṇḍaṃ vipācayet /
tasya śuktiḥ prakuñco vā nasyaṃ vāte śirogate //

tadvatsiddhā vasā nakramatsyakūrmabulūkajā /
pratyagrā vidhinānena nasyapāneṣu yojayet //

jīrṇaṃ piṇyākaṃ pañcamūlaṃ pṛthak ca kvāthaṃ kvāthābhyāmekatastailamābhyām kṣīrādaṣṭāṃśaṃ pācayettena pānādvātā naśyeyuḥ śleṣmayuktā viśeṣāt //

samūlaśākhasya sahācarasya tulāṃ sametāṃ daśamūlataśca /
abhīrumūlācca tulārdhametadaṣṭāṃśaśeṣaṃ vipacedvahe 'pām //

tatra sevyanakhakuṣṭhahimailāspṛkpriyaṅgunalikāmbuśilājaiḥ /
lohitānaladalohasurāhvaiḥ kopanāmiśituruṣkanataiśca //

tulyakṣīraṃ pālikaistailapātraṃ siddhaṃ kṛcchrān śīlitaṃ hanti vātān /
kampākṣepastambhaśoṣādiyuktān gulmonmādau pīnasānyonirogān //

ketakimūlabalātibalānāṃ yadbahalena rasena vipakvam /
tailamanalpatuṣodakayuktaṃ mārutamasthigataṃ tadapohet //

tulāṃ laśunakandasya tulārdhaṃ jāṅgalāt palāt /
daśamūlācca vipacedbhāgān pañcapalān pṛthak //

toyārmaṇeṇa pādasthe samaṃ tailaṃ payo dadhi /
tatra dadyāt palāṃśāṃśca rāsnāmadhukajīvakān //

miśisthirāmahāmedācapalātiviṣābalāḥ /
kākolī pauṣkaraṃ mūlamaśvagandhāṃ ca sādhitam //

tatparaṃ vātarogaghnaṃ gulmānāhārtiśūlanut /
bhagnajarjaritāṅgānāṃ pathyamagneśca dīpanam //

samūlajālāṃ vipacet prasāriṇīṃ tulonmitāṃ pādadhṛte ghaṭe 'mbhasaḥ /
pṛthak satailaṃ dadhi tatsamaṃ kṣipet samaṃ ca tābhyāṃ vijayāṃ tataḥ pacet //

prasāriṇījīvakasindhujanmayaṣṭyāhvarāsnāgnikayāvaśūkaiḥ /
sagranthikākhyairdvipalaiḥ supiṣṭaiḥ bhallātakānāṃ daśakaistribhīśca //

śuṇṭhīpalatrayayutairvinihanti pānanasyādibhistadakhilān maruto vikārān kuṣṭhapramehahatanāmamanovikāraśvāsāsthibhaṅgajaṭharakrimibījadoṣān //

pacet sahācaratulāṃ jaladroṇacatuṣṭaye /
droṇaśeṣe samakṣīre tatra tailāḍhakaṃ pacet //

sahācarasya mūlānāṃ kalkitairdaśābhiḥ palaiḥ /
athavā nataṣaḍgranthāsthirākuṣṭhasurāhvayāt //

sailānaladaśauleyaśatāhvāraktacandanāt /
siddhe 'smin śarkarācūrṇādaṣṭādaśapalaṃ kṣipet //

bheḍasya saṃmataṃ tailaṃ tat kṛcchrānanilāmayān /
vātakuṇḍalikonmādabhūtāpasmāravardhma ca /
gulmahṛdrogadurnāmayonirogāṃśca nāśayet //

śvadaṃṣṭrakakaṣāyasya prasthau dvau payasā samau /
ṣaṭpalaṃ śṛṅgaverasya guḍasya ca palāṣṭakam /
tailaprasthaṃ vipakvaṃ taddadyāt sarvānilārtiṣu //

balāśataṃ chinnaruhāpādaṃ rāsnāṣṭabhāgikam /
jalāḍhakaśate paktvā śatabhāgāthite rase //

dadhimastvikṣuniryāsaśuktaistailāḍhakaṃ samaiḥ /
pacetsājapayordhāṃśaṃ kalkairebhiḥ palonmitaiḥ //

śaṭhīsaraladārvelāmañjiṣṭhāgarucandanaiḥ /
padmakātibalāmustāsūpyaparṇīhareṇubhiḥ //

yaṣṭhyāhvasurasavyāghranakharṣabhakajīvakaiḥ /
palāśarasakastūrīnalikājātikośakaiḥ //

spṛkkākuṅkumaśaileyajātīkaṭuphalāmbubhiḥ /
tvakkundurukakarpūraturuṣkaśrīnivāsakaiḥ //

lavaṅganakhakaṃkolakuṣṭhamāṃsīpriyaṅgubhiḥ /
sthauṇeyatagaradhyāmavacāmadanakaplavaiḥ //

sanāgakesaraiḥ siddhe dadyāccātrāvatārite /
patrakalkaṃ tataḥ pūtaṃ vidhinā tat prayojitam //

śvāsaṃ kāsaṃ jvaraṃ mūrchāṃ chardiṃ tṛṣṇāṃ kṣataṃ kṣayam /
plīhaśoṣāvapasmāramalakṣmīṃ ca praṇāśayet /
balātailamidaṃ śreṣṭhaṃ vātavyādhivināśanam //

amṛtāyāstulāḥ pañca pacettoyavahadvaye /
pādaśeṣe samakṣīraṃ tailasya dvyāḍhakaṃ pacet //

elāmāṃsīnatośīrasārivākuṣṭhacandanaiḥ /
śatapuṣpābalāmedāmahāmedardhijīvakaiḥ //

kākolīkṣīrakākolīśrāvaṇyatibalānakhaiḥ /
mahāśrāvaṇijīvantīvidārīkapikacchubhiḥ //

śatāvarītāmalakīkarkaṭāhvāhareṇubhiḥ /
vacāgokṣurakairaṇḍārāsnākālāsahācaraiḥ //

vīrāmahailarṣabhakatridaśāhvaiśca kārṣikaiḥ /
mañjiṣṭhāyāstrikarṣeṇa madhukāṣṭapalena ca //

kalkaistatkṣīṇavīryāgnibalasammūḍhacetasaḥ /
unmādāratyapasmārairārtāṃśca prakṛtiṃ nayet //

vātavyādhiharaṃ śreṣṭhaṃ tailāgryamamṛtāhvayam /
rāsnāsahasraniryūhe tailadroṇaṃ vipācayet /
gandhairhaimavataiḥ piṣṭairelādyaiścānilārtinut /
eṣa kalpo 'śvagandhāyā balātibalayorapi //

kvāthakalkapayobhirvā balādīnāṃ pṛthak pacet /
yavakolakulatthānāṃ matsyānāṃ śigrubilvayoḥ //

rasena mūlakānāṃ ca tailaṃ dadhipayonvitam /
sādhayettat paraṃ sarvapavanavyādhibheṣajam //

yacca śītajvare tailamagarvādyamudāhṛtam /
sahasraśataśaḥ paktvā siddhaṃ vātāmayāpaham //

phalatrikasya prasthaṃ syāt kulatthaṃ kuḍavadvayam /
kṛṣṇagandhātvagāḍhakyoḥ pṛthak pañcapalāni tu //

rāsnācitrakayordve dve daśamūlāt palaṃ palam /
jaladroṇe pacet pādaśeṣe prasthonmitaṃ pṛthak //

surāranāladadhyamlasauvīrakatuṣodakam /
koladāḍimavṛkṣāmlarasaṃ kṣīraṃ vasāṃ navām //

majjānaṃ tailamājyaṃ ca jīvanīyapalāni ṣaṭ /
kalkamekatra tat siddhaṃ siddhaṃ śuddhānilāmaye //

sirāparvāsthige vāte sarvāṅgaikāṅgarogiṣu /
vepanākṣepaśūleṣu tamabhyaṅgaṃ prayojayet //

ānūpajāṅgalotthānāmasthīni vipacejjale /
tatsnehaṃ daśamūlasya kaṣāyeṇa punaḥ pacet //

jīvakarṣabhakāsphotavidārīkapikacchubhiḥ /
vātaghnairdīpanīyaiśca kalkairdvikṣīrabhāgikaiḥ //

sirāparvāsthikoṣṭhasthaṃ pānādyairhanti taccalam /
kṣīṇaujomajjaśukrāṇāmetat syādamṛtopamam //

pāne nasye 'nvāsane 'bhyañjane ca snehāḥ kāle samyagete prayuktāḥ /
duṣṭān vātānāśu śāntiṃ nayeyurvandhyā narīḥ putrabhājaśca kuryuḥ //

snehasvedairdrutaḥ śleṣmā yadā pakvāśaye sthitaḥ /
pittaṃ vā darśayedrūpaṃ bastibhistaṃ vinirjayet //