Ashtanga Sangraha · Chapter 4.21

athātaḥ kuṣṭhacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

pūrvarūpeṣveva kuṣṭhinaṃ snehapānenopakrameta /
tatra vātottare meṣaśṛṅgīśārṅgeṣṭairaṇḍaguḍūcīdvipañcamūlasiddhaṃ tailaṃ ghṛtaṃ vā pānābhyaṅgayorvidadhyāt //

pittottare dhavāśvakarṇakakubhavacāpunarnavapalāśapicumandamadhukalodhrasamaṅgāsiddhaṃ sarpiḥ /
athavā paṭolapicumandadārvīdurālabhātiktarohiṇīpāṭhāparpaṭakatrāyamāṇānāṃ pālikān bhāgān jalāḍhakadvaye 'ṣṭabhāgaśeṣaṃ kvāthayet /
tena kārṣikaiścandanopakulyāmustātrāyantīndrayavabhūnimbaiḥ kalkitaiḥ sapiṣo dvādaśapalaṃ sādhayet /
etattiktakaṃ sarpiḥ kuṣṭhavisarpavisphoṭagaṇḍagaṇḍamālāśvayathupiṭakāraktapittadurnāmavātaśoṇitakāmalāpāṇḍvāmayonmādadāhatṛḍbhramakaṇḍūkuṣṭhanāḍīgulmamadatimiravyaṅgaśvitrāpasmārabhagandharodarapradarajvaragaravidradhigrahaṇīhṛdrogānapaharati //

saptacchadakaṭukātiviṣāśamyākapāṭhāmustatriphalośīrapaṭolaparpaṭakapippalīdvayadvirajanīdvisārivā candanadurālabhāpadmakavacāśatāvarīviśālākuṭajabījavṛṣamūrvāguḍūcībhūnimbatrāyamāṇāmadhukagarbhaṃ dviguṇāmalakarasamaṣṭaguṇāmbu sarpirvipakvaṃ mahātiktakākhyaṃ ghṛtamadhikaguṇaṃ pūrvasmāt /
guggulupañcatiktaṃ vā pibet //

kaphottare sālapriyālaśamyākāriṣṭasaptaparṇacitrakamaricavacākuṣṭhaiḥ sādhitam /
athavā bṛhatīdvayakākamācīśukanāsākvāthe maricaviḍaṅgaśigrujātīdevadārukṣavakaharidrābhayākalkena vājimūtreṇa ca siddhaṃ sarpiḥ //

sarveṣu ca bhallātakatuvarakasiddhārthakānyatamatailam /
bhallātakapathyākṛmighnasiddhaṃ vā haviḥ //

tataḥ snigdhasya yathādoṣaṃ yathāsannaṃ ca saṃśodhanāni prayuñjīta /
sirāṃ ca balāpekṣī vidhyedekāṃ dve tisraścatasraḥ pañca vā /
antarāntarā ca punaḥpunaḥ snehaṃ pibet /
durbalaṃ hi śūnyakoṣṭhaṃ kuṣṭhinaṃ vāyurabhibhavati /
vamane tvasya madhukakuṭajabījanimbapaṭolapallavāni vidadhyāt /
kumbhanikumbhatriphalā virecane māṇibhadravaṭakāṃśca //

paṭolaviśālayormūlaṃ triphalā ca pṛthak tribhāgonatriśāṇāḥ kaṭukātrāyamāṇe śāṇāṃśe śuṇṭhyāstribhāgonaḥ śāṇaḥ tadetat palamaikadhyaṃ salile vipācya pāyayet /
ūrdhvādhoviriktaśca jīrṇe jāṅgalarasenāśnīyāt /
evametat ṣaḍrātraprayogāt paraṃ pittakaphaśophakuṣṭhaduṣṭanāḍīvraṇārśobhagandaragrahaṇīpāṇḍuhalīmakakāmalāviṣamajvarahṛdbastivedanāghnam //

ubhayānulomanaṃ vā brāhmīsvarasasādhitaṃ sarpiḥ pibet /
āvartakītulāṃ salilārmaṇe 'ṣṭāṃśaśiṣṭāṃ vipācya tena niryūheṇa tanmūlaiśca ghṛtaprasthaṃ sādhayet /
tato mātrāmekāhāntaraṃ pibet /
ūrdhvādho viricyamānastṛṣitaḥ /
śītalavaṇamāranālaṃ jīrṇasnehaśca tenaiva kodravaudanamaśnīyāt /
anena kuṣṭhaśvitrāpacībhagandaranāḍīvraṇākhuviṣāṇi sidhyanti /
medhyaṃ caitat puṃsavanaṃ ca //

dārvīpaṭolabṛhatīsevyamadananimbakṛtamālaghanendrayavaiḥ sasnehairāsthāpanam /
ebhireva ca vipakvaḥ sneho 'nuvāsanārhasyānuvāsanam /
dantīmaricaphaṇijjakārdrakakarañjabījapippalīviḍaṅgasaindhavairūrdhvajatrugate kuṣṭhe kṛmiṣu ca śirovirekaḥ /
sūtrasthānokto vairecanikadhūmaśca //

tataḥ sarvato viśuddhasyāntarbahiḥ śamanāni prayuñjīta //

khadirakadaratiniśāsanaśirīṣaśiṃśapāśākasarjārjunajambūkaravīradhavāmalakīmuṣkakākṣikabadarīvañjulanimbakarañjakadambamadhūkasārān sārdrān kṛtamālaniculapaṭolāṅkolabalābilvakuṭajakaṭabhīpāribhadrasahacaragṛdhranakhīvaraṇavardhamānārkasaubhañjanāṭarūṣakaśatāvarīśvadaṃṣṭrāhimārāśvakarṇaśrīparṇīsvayaṃguptāgnimanthendravāruṇīkākodumbarikāmeṣaśṛṅgīṭuṇṭukaguḍūcīvarṣābhūvāyasībṛhatīdvayarohiṇīmūrvāśārṅgaṣṭāmūlāni ca śakalayitvā pṛthak triṃśatpalikāni saṅkṣudya mahati kaṭāhe 'ṣṭaguṇenāmbhasā kvāthayet /
aṣṭabhāgaśeṣaṃ niryūhamavatārya parisrāvya ca tasmin sarpiṣaḥ palaśatatrayaṃ vipacedīṣadavaśeṣakaṣāye ca vidalīkṛtāruṣkarasahasratrayamatrāvāpya punaḥ pācayedvigatasvarasānyaruṣkarāṇyapāsya tasmin snehe sucūrṇitāni prakṣipet /
vyādhighātavyoṣanākulīmārkavārkakākādanītagarakaṭukākuṣṭhabilvahiṅguviḍaṅgacitrakātiviṣāmustendrayavendravāruṇīrūpya malaloharajolohakāntarasāñjanābhraśukanāsādevadālītriphalālāṅgalikīviśālākumbhanikumbhavacāvārāhīmahādrumakośātakīprapunnāṭasomaparṇīnalikādvayapaṭolījātīpallavatāpyakāravellīkūlikākandakasaptacchadaśārṅgeṣṭotpalasārivāgugguluśilājatumūrvākustumbarījīvakadvayapāṭhendrurekhāvajrakandaharidrādvayalavaṇapañcakāni pratyekaṃ tripalikāni śṛṅgīviṣapalaṃ caikaṃ tato darvyā samantādāghaṭya suguptaṃ bhūmau dhānye vā māsaṃ nikhanet //

atha kṛtasaṃśuddhisvastyayanaḥ kuṣṭhī prātastato mātrāmupayuñjīta /
jīrṇe ca yatheṣṭamāhāraṃ tenāsya pūrvamaṅgāni tudyante bhidyante śūyante sphuranti sphuṭanti ca /
tataḥ saptarātrāt punaḥ svasthībhavanti /
api ca //

yogarājamavalihya samastaṃ saṃjñayaiva kathitottamaśaktim /
hanti kuṣṭhamatipātitagātraṃ snāyujālapariśeṣamaśeṣam //

śvāsāgnisādārucikāsayakṣmagulmāḍhyavātagrahaṇīpramehān /
śophaṃ kṛmīn pāṇḍugadaṃ jvarāṃśca nivartayatyeṣa rasāyanāgryaḥ //

triphalādaśamūlamūrvāmustasaptacchadadārunimbatvaggavākṣīcitrakamañjiṣṭhāvyoṣacūrṇaṃ navaguṇaiḥ saktubhiryuktaṃ sakṣaudraṃ śīlayet //

athavā kṣuṇṇānyavān nistuṣān rātrau gomūtraparyuṣitānahani kiliñje śoṣayedevaṃ saptāhaṃ bhāvayecchoṣayecca /
tatastān saktūn kṛtvā bhallātakaprapunnāṭāvalgujacitrakaviḍaṅgamustacūrṇacaturbhāgayuktānasanādikaṣāyeṇa pāyayet //

evamasanādikvāthapītānāmāragvadhādikaṣāyapītāna vā gojīrṇakānāṃ vā yavānāṃ saktūnaruṣkarāgnimanthacūrṇamiśrān khadirāsanasārarohitakaguḍūcīnāmanyatamasya kaṣāyeṇa dāḍimāmlavetasāmlena saindhavalavaṇena sitāmadhumadhureṇāloḍya pāyayet /
eṣa sarvamanthakalpaḥ /
yāvakāṃśca bhakṣyānapūpapūrṇakośaśaṣkulī prabhṛtīn kuryāt /
yavavacca godhūmaiḥ //

surāṃ kalpayet palāśakṣārabhāvitaśālitaṇḍulapiṣṭena kṣārodakenaiva sveditena priyaṅgugajapippalīcitrakakebukailāvālukaparipelavalodhramaricaviḍaṅgacūrṇamiśreṇa nave caināṃ bhājane jatusṛte kṣaudrapippalīlipte sthāpayet /
tato gandharasopapannāṃ kuṣṭhine pātuṃ dadyāt //

khadiraśiṃśapāsāramuttamakāraṇīṃ brahmīṃ kośavatīṃ ca kaṣāyakalpena vipacet /
tena kvāthena taṇḍulān bhāvayet /
piṣṭaṃ ca svedayet /
abhiṣuṇuyācca pūrvavat //

trivṛcchyāmāgnimanthasaptalākebukaśaṅkhinītilvakatriphalāpalāśaśiṃśapānāṃ rasamādāya palāśadroṇyāmabhyāsicaya khadirāṅgārataptamayaḥpiṇḍamekaviṃśativārānnirvāpya tatastaṃ rasamāsicya sthālyāṃ gomayāgninā sādhayet /
sidhyati cāvapet /
pippalīcūrṇasya bhāgaṃ dvau madhunastāvadghṛtasya tataścaturbhāgāvaśiṣṭe 'vatīrṇe bhūyo 'gnitaptamayaḥpiṇḍaṃ tasmin prakṣipet praśāntaṃ ca lohapātre suguptaṃ nidadhyāt /
iyamayaskṛtiḥ dussādhamapi kuṣṭhaṃ mehaṃ vā sādhayati /
sthūlaṃ karśayati śophamupahanti sannamagnimuddharati /
viśeṣeṇa rājayakṣmiṇāmupadiśyate /
varṣaśatāyuścaināmupayujya puruṣo bhavati //

asanādikvāthamāsicya palāśadroṇyamayoghanaistaptaiḥ saṃyojya nirvāpya ca kṛtasaṃskāre kalaśe prakṣipya vatsakādiṃ prativāpya kṣaudraṃ ca suguptaṃ māsaṃ nidhāyopayuñjīta //

evaṃ nyagrodhādiṣvāragvadhādiṣu cāyaskṛtiṃ vidadhyāt /
khadirasuradārukvāthaprasthaṃ kṣaudraprasthaṃ matsyaṇḍikāpprasthaṃ lohacūrṇārdhaprasthaṃ triphalācaturjātakamaricāni ca kārṣikāṇi prakṣipyāyase bhāṇḍe māsasthitaṃ tadupayojayet //

rasāyanaprayogeṇa ca lohatulāṃ tuvarakāsthīni bhallātakānyalambuṣāmavalgujaṃ guggulumarśovihitavidhānena vā citrakamiti //

bhavati cātra /
kilāsakuṣṭhagrahaṇīpramehasthūlatvadurnāmabhagandareṣu /
pāṇḍutvaśūnatvakaphāmayeṣu manthādiyogān vidadhīta dhīmān //

śālayo yavagodhūmakoradūṣāḥ priyaṅgavaḥ /
mudgā masūrāstuvarī tiktaśākāni jāṅgalam //

triphalāruṣkarāriṣṭakṣaudrayojitabhāvitam /
dhātrīkhadiranimbāmburasaṃ mudgapaṭolajam //

madyānyauṣadhagarbhāṇi mathitaṃ cendurājimat /
annapānaṃ hitaṃ kuṣṭhe na tvamlalavaṇoṣaṇam /
dadhidugdhaguḍānūpatilamāṣāṃstyajettarām //

tulārdhaṃ nimbapañcāṅgyāstathā khadirasārataḥ /
harītakīdalatulāṃ bhallātakatulāṃ daśa //

kṛṣṇāviḍaṅgakuḍavāvaikadhyaṃ vipacejjale /
kaṣāyaṃ taṃ parisrāvya nidadhyāttāmrabhājane //

ṣaṇmāsataḥ pibet kuṣṭhakṛmimehairvimucyate /
nimbāriṣṭa iti khyāto varuṇenaiṣa nirmitaḥ //

viḍaṅgasārāmalakābhayānāṃ palaṃ palaṃ trīṇi palāni kumbhāt /
guḍasya ca dvādaśa māsameṣa jitātmanā hantyupayujyamānaḥ //

kuṣṭhaścitraśvāsakāsodarārśomehaplīhagranthirugjantugulmān /
siddhaṃ yogaṃ prāha yakṣo mumuhṣorbhikṣoḥ prāṇān māṇibhadraḥ kilemam //

kaṭukāpaṭolamūlottamāvacānimbarātrimañjiṣṭhānām /
saṃśīlitaḥkaṣāyastvagāmayān śleṣmapittabahulān hanti //

vātottarāṃstu sarpirvipācitaṃ kvathitakalkitaiśca kaṭukādyaiḥ /
khadirāriṣṭaguḍūcīsuratarudārvīśca kalpayet pṛthagevam //

śītaḥ kaṣāyaḥ khadirasya pītaḥ sakṣaudratārkṣyo harati prasahya /
tvakkaṇṭharogāpacigulmamehān balāhakān vāyuriva pracaṇḍaḥ //

sarpirmadhubhyāṃ triphalārasena viḍaṅgakalkena ca samprayuktaḥ /
kuṣṭhaṃ kaṣāyaḥ khadirasya hanti tiṣṭhan kaṣāyaṃ manasīva dharmaḥ //

khadirasya lūnaśiraso mūle khātasya madhyamaṃ mūlam /
chitvādho 'yaḥkumbhaṃ rasasaṃgrahaṇāya nidadhīta //

liptāt kṛṣṇamṛdendhanaiśca nicitādādīpitādvahninā /
tasmādyaścyavate rasaḥ sa sahitaḥ kṣaudrājyadhātrīrasaiḥ /
pītaḥ kuṣṭhabhagandarārurapacīmehāsrapāṇḍūn jayet /
prasthastasya jarāṃ ca bhojyamiha tu tyājyaṃ ca bhallātavat //

yojya khadiravannimbaśiṃśapāragvadhāsanam /
rohatikaṃ surāhvaṃ ca dhadirodakapāyinaḥ //

dārvī rasāñjanaṃ vā gomūtreṇa prabādhate kuṣṭham /
abhayā prayojitā vā māsaṃ savyoṣaguḍatailā //

darvīkaliṅgakaṭukātiviṣāgnipāṭhāmūtreṇa sūkṣmarajaso dharaṇapramāṇāḥ /
pītā jayanti gudajodaragulmakuṣṭhakoṣṭhānilāḍhyapavanagrahaṇīpramehān //

lākṣādantīmadhurasavarādvīpipāṭhāviḍaṅgapratyakpuṣpītrikaṭurajanīsaptaparṇāṭarūṣam //

raktā nimbaṃ suratarukṛtaṃ pañcamūlyau ca cūrṇaṃ pītvā māsaṃ jayati hitabhuggavyamūtreṇa kuṣṭham //

daśapalamariṣṭapallavakusumajaṭātvakphalaṃ yathākālam /
prayāharet samastaṃ kṛtamālatarośca tattadvat //

sañcūrṇyāsanakhadirakvāthenāplāvya śoṣayedanile /
citrakaghanabhallātakagokṣurakamahauṣadhatriphalāḥ //

lohaviḍaṅgāvalgujasitopalāḥ palasamā rajīkṛtya /
saptāhamekatastadrasena bhṛṅgyāstato bhāvyam //

atha pītamakṣamātraṃ ghṛtena dugdhena koṣṇasalilairvā /
acirāt karoti vahniṃ matiṃ smṛtiṃ pāṭavaṃ medhām //

kṛmikuṣṭhagaṇḍapāṇḍupramehavaktrāmayārucicchardīḥ /
apacībhagandarasthaulyaduṣṭanāḍīvraṇavyaṅgān //

kaphapittajān vikārān viśeṣataḥ suviṣamān nivartayati /
varṣādviṣagarakṛtyā nityābhyāsena khalatipalitāni //

trikaṭūttamātilāruṣkarājyamākṣikasitopalāvihitā /
guṭikā rasāyanaṃ syāt kuṣṭhajicca viṣyā ca saptasamā //

candraśakalāgnirajanīviḍaṅgatuvarāsthyaruṣkaratriphalābhiḥ /
vaṭakā guḍāṃśaklṛptāḥ samastakuṣṭhāni nāśayantyabhyastāḥ //

viḍaṅgabhallātakabākucīnāṃ sadvīpivārāhiharītakīnām /
salāṅgalīkṛṣṇatikopakulyā guḍena piṇḍī vinihanti kuṣṭham //

pathyākaliṅgakapalāśaphalendurājībhallātakāsthicaturaṅgulacitrakārkaiḥ /
sāvartakīkṛmiharaiḥ kramavardhitāṃśaiḥ mūtreṇa tulyatuvarairvaṭakā gadaghnāḥ //

śaśāṅkalekhā saviḍaṅgasārā sapippalīkā sahutāśamūlā /
sāyomalā sāmalakā satailā kuṣṭhāni kṛcchrāṇi nihanti līḍhā //

bhūnimbanimbatriphalāpadmakātiviṣākaṇāḥ /
mūrvāpaṭolīdviniśāpāṭhātiktendravāruṇīḥ //

sakaliṅgavacāstulyā dviguṇāśca yathottaram /
lihyāddantītrivṛdbrāhmīścūrṇitā madhusarpiṣā //

kuṣṭhamehaprasuptīnāṃ paramaṃ syāttadauṣadham /
varākaṇāviḍaṅgān vā lihyāttailājyamākṣikaiḥ //

khadiraśakalacūrṇaṃ kṣaudrasarpirvimiśraṃ /
sagirijatuviḍaṅgaṃ mātrayā sevamānaḥ /
laghumitahitabhojī brahmacārī jitātmā /
śvayathukiṭibhakoṭhaśvitrakuṣṭhāni hanyāt //

khadirāsanasārasya tulāṃ droṇe 'mbhasaḥ kṣipet /
aṣṭame 'hani tattoyaṃ pacedādarvilepanāt //

triphalārdhatulācūrṇaṃ tatpādena tu bākucīm /
tadardhaṃ dvīpino mūlaṃ tadvadbrāhmīṃ samārkavām //

lohakrimighnadviprasthaṃ kṣiptvā tadvaṭakīkṛtam /
kuṣṭhamehagrahaṇyarśobhagandariṣu pūjitam //

lāṅgalītriphalālohacūrṇaṃ daśapalaṃ pṛthak /
guṭikātriśataṃ ṣaṣṭiṃ kuryādbhṛṅgarasāplutam //

chāyāśuṣkāṃ ca tatrārdhaguṭikāṃ bhakṣayet puraḥ /
jīrṇe rasena rūkṣeṇa peyāpūrvaṃ ca bhojayet //

yantrito brahmacaryādyaiḥ krameṇa guṭikāmapi /
khādet parastānmāsasya bhavet kāmacaraḥ kramāt //

evaṃ sarvāṇi kuṣṭhāni jayatyatibalānyapi /
dhīmedhāsmṛtiyuktaśca nīrugjīvet samāḥ śatam //

vāsāmṛtānimbavarāpaṭolavyāghrīkarañjodakakalkapakvam /
sarpirviṃsarpajvarakāmalāsrakuṣṭhāpahaṃ vajrakamāmananti //

triphalātrikaṭudvikaṇṭakārīkaṭukākumbhanikumbharājavṛkṣaiḥ /
savacātiviṣāgnikaiḥ sapāṭhaiḥ picubhāgairnavavajradugdhamuṣṭyā //

piṣṭaiḥ siddhaṃ sarpiṣaḥ prasthamebhiḥ krūre koṣṭhe snehanaṃ recanaṃ ca /
kuṣṭhaśvitraplīhavardhmāśmagulmān hanyāt kṛcchrāṃstanmahāvajrakākhyam //

yaterlelītakavasā kṣaudrajātīrasānvitā /
kuṣṭhaghnī samasarpirvā sagāyatryasanodakā //

mūtre vinītā triphalārase vā siddhā ghṛte vāmbhasi kevale vā /
rasāyanaṃ pathyabhujo haridrā nihanti pāṇḍvāmayakuṣṭhamehān //

pibedamṛtavalyā vā svarasaṃ yantrapīḍitam /
medhyaṃ tat kuṣṭhamehārśaśchardivātāsranāśanam //

sthirakaṭhinamaṇḍalānāṃ kuṣṭhānāṃ poṭṭalairhitaḥ svedaḥ /
svinnotsannaṃ vilikhet kuṣṭhaṃ tīkṣṇena śastreṇa //

rudhirāgamārthamathavāśṛṅgālābūbhirapaharedraktam /
pracchedalpaṃ kuṣṭhaṃ nirecayedvā jalaukobhiḥ //

ye lepāḥ kuṣṭhānāṃ yujyante nirhṛtāsradoṣāṇām /
saṃśodhitāśayānāṃ sadyaḥ siddhirbhavati teṣām //

yeṣu na śastraṃ kramate sparśendriyanāśaneṣu kuṣṭheṣu /
teṣu nipātyaḥ kṣāro raktaṃ doṣaṃ ca visrāvya //

lepo 'tikaṭhinaparuṣe supte kuṣṭhe sthire purāṇe ca /
pītāgadasya kāryo viṣaiḥ samantrāgadaiścānu //

stabdhāni suptasuptānyasvedanakaṇḍulāni kuṣṭhāni /
kūrcairdantītrivṛtākaravīrakarañjakuṭajānām //

jātyarkanimbajairvā patraiḥ śastraiḥ samudraphenena /
ghṛṣṭāni gomayairvā tataḥ pradehaiḥ pradehyāni //

āragvadhaḥ saiḍagajaḥ karañjo vāsā guḍūcī madanaṃ haridre /
śryāhvaḥ surāhvaḥ khadiro dhavaśca nimbo viḍaṅgaḥ karavīrakaśca //

granthiśca bhūrjo laśunaḥ śirīṣaḥ salomaśo guggulukṛṣṇagandhe /
phaṇijjako vatsakasaptaparṇapīlūni kuṣṭhaṃ sumanaḥpravālāḥ //

vacāhareṇustrivṛtā nikumbho bhallātakaṃ gairikamañjanaṃ ca /
manaḥśilāle gṛhadhūma elā kāsīsalodhrārjunamustasarjāḥ //

ityardharūpairvihitāḥ ṣaḍete gopittapītāḥ punareva piṣṭāḥ /
siddhāḥ paraṃ sarṣapatailayuktāścūrṇāḥ pradehā bahuśāḥ prayojyāḥ //

kuṣṭhāni kṛcchrāṇi navaṃ kilāsaṃ surendraluptaṃ kiṭibhaṃ sadadrum /
bhagandarārśāṃsyapacīṃ sapāmāṃ hanyuḥ prayuktānacirānnarāṇām //

nimbaṃ haridre surasaṃ paṭolaṃ kuṣṭhāśvagandhe suradāruśigru /
sasarṣapaṃ tumburudhānyavanyaṃ caṇḍāṃ ca cūrṇāni samāni kuryāt //

taistakrapiṣṭaiḥ prathamaṃ śarīraṃ tailāktamudvartayituṃ yateta /
tathāsya kaṇḍūḥpiṭakāḥ sakoṭhāḥ kuṣṭhāni śophāśca śamaṃ vrajanti //

mustāmṛtāsaṅgakaṭaṅkaṭerīkāsīsakampillakakuṣṭhalodhrāḥ /
gandhopalaḥ sarjarasaṃ viḍaṅgaṃ manaḥśilāle karavīrakatvak //

tailaktagātrasya kṛtāni cūrṇānyetāni dadyādavacūrṇanārtham /
dadruḥsakaṇḍūḥ kiṭibhāni pāmā vicarcikā ceti tathā na santi //

kāṇḍe mahāvṛkṣabhave nilīnaḥ svinnaḥ kukūle puṭapākayuktyā /
vicarcikāṃ sarṣapakalkapiṇḍo nihanti lajjāmiva rāgavegaḥ //

manaḥśilāle maricāni tailamārkaṃ payaḥ kuṣṭhaharaḥ pradehaḥ /
tathā karañjaprapunāṭabījaṃ kuṣṭhānvitaṃ gosalilena piṣṭam //

guggulumaricaviḍaṅgaiḥ sarṣapakāsīsasarjarasamustaiḥ /
śrīveṣṭakālagandhairmanaḥśilākuṣṭhakampillaiḥ //

ubhayaharidrāsahitaiścātrikatailena miśritairebhiḥ /
dinakarakarābhitaptaiḥ kuṣṭhaṃ ghṛṣṭaṃ ca naṣṭaṃ ca //

maricaṃ tamālapatraṃ kuṣṭhaṃ samanaḥśilaṃ sakāsīsam /
tailena yuktamuṣitaṃ saptāhaṃ bhājane tāmre //

tenāliptaṃ sidhma saptāhāt gharmasevino 'paiti /
māsānnavaṃ kilāsaṃ snānena vinā viśuddhasya //

mayūrakaṃ jarjaritaṃ samūlaṃ dagdhvā parisrāvya ca saptakṛtvaḥ /
tenāmbhasā kaṅguṇikotthatailaṃ siddhaṃ paraṃ sidhmanibarhaṇāya //

jīvantī mañjiṣṭhā dārvī kāmpillakaṃ payastuttham /
eṣa ghṛtatailapākaḥ siddhaḥ siddhe ca sarjarasaḥ //

deyaḥ samadhūcchiṣṭo vipādikā tena naśyati hyaktā /
carmairkuṣṭhakiṭibhaṃ kuṣṭhaṃ śāmyatyalasakaṃ ca //

saptaparṇakarañjārkamālatīkaravīrajam /
mūlaṃ snuhīśirīṣābhyāṃ citrakāsphotayorapi //

karañjabījadviniśāvyoṣaiḍagajasarṣapāḥ /
varā vellaṃ ca taistailaṃ sagomūtrairvipācitam //

kuṣṭhaduṣṭavraṇagranthigaṇḍamālābhagandarān /
viśeṣādvātakaphajān hantyabhyaṅgena vajrakam //

eraṇḍatārkṣyaghananīpakadambabhārṅgīkampillavellaphalinīsuravāruṇībhiḥ /
nirguṇḍyaruṣkarasurāhvasuvarṇadugdhāśrīveṣṭagugguluśilāharitālaviśvaiḥ //

tulyasnugarkadugdhaṃ siddhaṃ tailaṃ smṛtaṃ mahāvajram /
atiśayitavajrakaguṇaṃ śvitrārśogranthimālāghnam //

kanakakṣīrī śailā bhārṅgī dantyāḥ phalāni mūlaṃ ca /
jātīpravālasarṣapalaśunaviḍaṅgaṃ karañjatvak //

saptacchadārkapallavamūlatvaṅnimbacitrakāsphotam /
guñjairaṇḍakabṛhatīmūlatvaksurasārjakaphalāni //

kuṣṭhaṃ pāṭhā mustā ṣaḍgranthātumburutvaco mūrvā /
eḍagajakuṭajaśigrutryūṣaṇabhallātakakṣavakāḥ //

haritālamavākpuṣpī tutthaṃ kampillako 'mṛtāsaṅgaḥ /
saurāṣṭrī kāsīsaṃ dārvītvak svarjikālavaṇam //

etaistailaṃ tailaṃ kaṭutailaṃ vā caturguṇe mūtre /
karavīramūlapallavatoye ca vipācitaṃ jayati //

kaṭukālābunyastaṃ jityābhyaṅgena vātakaphakuṣṭham /
maṇḍaladadrūkoṣṭhakṛmipāmāvicarcikāḥ sutarām //

sikthakatutthakaguggulusindūrarasāñjanaiḥ kaṭukatailam /
pāmākiṭibhavicarciṣu sādhitamabhyañjane śreṣṭham //

śaileyakampillakapaṭṭikāhvasurāṣṭrajāsarjarasopalāni /
śilā ca cūrṇo navanītayuktaṃ kuṣṭhe sravatyabhyadhikaṃ praśastaḥ //

eḍagajakuṣṭhasaindhavasiddhārthaviḍaṅgakāñjikairliptam /
kṛmipāmāsidhmadadrūmaṇḍalakuṣṭhaṃ śamaṃ yāti //

lākṣāvyoṣaṃ prāpunāṭaṃ ca bījaṃ saśrīveṣṭāḥ kuṣṭhasiddhārthakāśca /
takronmiśraḥ syāddharidrā ca lepo dadrūṣūkto mūlakotthaṃ ca bījam //

dūrvābhayāsaindhavacakramarda kuṣṭherakāḥ kāñjikatakrapiṣṭāḥ /
tribhiḥ pralepairapi baddhamūlāṃ dadrūṃ ca kaṇḍūṃ ca vināśayanti //

manaḥśilātvakkuṭajaṃ sakuṣṭhaṃ salomaśaḥ saiḍagajaḥ karañjaḥ /
granthiśca bhaurjaḥ karavīramūlaṃ cūrṇāni sādhyāni tuṣodakena //

palāśanirdāharasena vāpi karṣonmitānyāḍhaka sammitena /
darvīpralepaṃ pravadanti lepametat paraṃ kuṣṭhaniṣūdanāya //

elācitrakanimbavṛṣakaṃ kuruvindanāgarārkaṃ ca /
cūrṇīkṛtamaṣṭāhaṃ bhāvayitavyaṃ palāśasya //

kṣāreṇa gavāṃ mūtrasrutena tenāsya maṇḍalānyāśu /
bhidyante dīryanti ca liptānyarkābhitaptāni //

māṃsī maricaṃ lavaṇaṃ rajanī tagaraṃ sudhā gṛhāddhūmaḥ /
mūtraṃ pittaṃ kṣāraḥ pālāśaḥ kuṣṭhanullepaḥ //

mustaṃ triphalā madanaṃ karañja āragvadhaḥ kaliṅgayavāḥ /
sasaptāhvakuṣṭhaphalinīdārvyaḥsiddhārthakaṃ snānam //

eṣa kaṣāyo vamanaṃ virecanaṃ varṇadastathodgharṣaḥ /
tvagdoṣakuṣṭhaśophaprabādhanaḥ pāṇḍurogaghnaḥ //

karavīranimbakuṭajācchamyākāccitrakācca mūlānām /
mūtre darvīlepaḥ kvātho lepena kuṣṭhaghnaḥ //

śvetakaravīramūlaṃ kuṭajakarañjāt phalaṃ tvaco dārvyāḥ /
sumanaḥpravālayukto lepaḥ kuṣṭhāpahaḥ siddhaḥ //

śairīṣī tvak puṣpaṃ kārpāsyā rājavṛkṣapatrāṇi /
piṣṭā ca kākamācī caturvidhaḥ kuṣṭhahā lepaḥ //

dārvīrasāñjanasya ca nimbapaṭolasya khadirasārasya /
āragvadhavṛkṣakayostriphalāyāḥ saptaparṇasya //

iti ṣaṭ kaṣāyayogāḥ kuṣṭhaghnāḥ saptamaśca tiniśasya /
snāne pāne ca hitāstathāṣṭamaścāśvamārasya //

ālepanaṃ pragharṣaṇamavacūrṇanameta eva ca kaṣāyāḥ /
tailaghṛtapākayogaiśceṣyante kuṣṭhaśāntyartham //

sarṣapakarañjakośātakāni tailānyatheṅgudīnāṃ ca /
kuṣṭheṣu hitānyāhustailaṃ śreṣṭhaṃ ca khadirasārasya //

śītāḥ pradehasekāstiktaṃ sarpiḥ sirāvirekaśca /
viśaraṇadāhaklede visphoṭe carmadalane ca //

śīrṇanakharomamāṃsaḥ kṛmimānannāmbhasī tyajet kuṣṭhī /
sadhyodugdhaṃ dugdhaṃ ṣaṇmāsān kārabhaṃ bhajetsamadhu //

eḍagajaḥ saviḍaṅgo mūlānyāragvadhasya kuṣṭhānām /
uddālanaṃ ca dantā gośvavarāhoṣṭradantāśca //

rajanīdvayaṃ kṛmighnaṃ prapunāṭaṃ rājavṛkṣamūlaṃ ca /
kuṣṭhotpāṭanamagryaṃ sapippalīpākalaṃ yojyam //

śvitrāṇāṃ saviśeṣaṃ yoktavyaṃ sarvato viśuddhānām /
utsanneṣu ca lepāḥ savarṇakaraṇāstathābhyaṅgāḥ //

pakṣāt pakṣāt chardanānyabhyupeyānmāsānmāsācchodhanaṃ cāpyadhastāt /
śuddhirmūrdhnaḥsyāttrirātrāttrirātrāt ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe māsyasṛṅmokṣaṇaṃ ca //

yo durvānto durvirikto 'thavā syāt kuṣṭhī doṣairuddhatairvyāpyate 'sau /
nissandehaṃ yātyasādhyatvamevaṃ tasmāt kṛtsnānnirharedasya doṣān //

vratadamayamasevātyāgaśīlābhiyogo dvijagurusurapūjā sarvasattveṣu maitrī /
jinajinasutatārābhāskarārādhanāni prakaṭitamalapāpaṃ kuṣṭhamunmūlayanti //