Ashtanga Sangraha · Chapter 4.15

athāto vidradhivṛddhicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

sarvameva vidradhimāmaṃ śophavidhinā yathādoṣamupācaret /
pratataṃ ca śoṇitamapaharet /
pākābhimukhaṃ copanāhya pakvaṃ pāṭayitvā vraṇavaccikitset //

ābhyantare tu vidradhau varaṇādikvāthamūṣakādipratīvāpaṃ pibet /
ābhyāmeva ca vargābhyāṃ virecanadravyaiśca pānāy sarpiḥ prakalpayet /
āsthāpanamanuvāsanaṃ ca /
madhuśigrum ca pānabhojanalepaneṣu /
śilāhvayaṃ vā kalpavidhānenopayuñjīta /
gugguluṃ vā yathādoṣaṃ ca sarvaśo gulmavadupakramet //

triphalāpicumandamadhukakaṭukāpaṭolāni śāṇāṃśāni /
trivṛttrāyamāṇayoḥ karṣam /
masūrapalaṃ caikadhyamaṣṭaguṇe 'mbhasi sādhayitvā pūtaṃ rasaṃ ghṛtamūrchitaṃ pibet /
tena vidradhigulmajvaradāhaśūlatṛṣṇāhṛdrogabhramāratimūrchāraktapittakāmalākuṣṭhavisarpāḥ praśāmyanti //

trāyamāṇāprasthakvāthe mustakaṭukātāmalakītrāyamāṇācandanadurālabhājīvantīvīrotpalaiḥ pālikairghṛtaprasthaṃ kṣīrāmalakarasaprasthadvayopetaṃ vipakvaṃ samānaṃ pūrveṇa //

drākṣāmadhūkakharjūrābhīruvidārīparūṣakatriphalākvāthe kṣīrekṣudhātrīsvarasasametamabhayāgarbhaṃ sarpirvipācayet /
tacchītaṃ madhuśarkarāpādayuktaṃ samānaṃ pūrveṇa /
bhṛśaṃ ca śṛṅgādibhiḥ śoṇitamavasecayedyathāsannam /
bāhumadhye vā sirāṃ vyadhet /
pacyamānaṃ ca koṣṭhagataṃ bahirunnatamupanāhayet //

tatraiva ca piṇḍite śūle tatpārśvapīḍanena labdhasuptau śastrakarmavidhinirdiṣṭaiśca cihnaiḥ pakvamupalakṣya bhittvā vraṇavat sādhayet //

ābhyantara eva ca pakvamūrdhvamadho vā pravṛttaṃ pūyamupadravān parirakṣan upekṣeta daśāhamātram //

asamyagvahati vā klede tannirvāhaṇārthamamlasurāsavamaireyoṣṇodakānyatamena varaṇādiṃ madhuśigruṃ vā pibet /
tanmūlairvā kṛtāṃ yavāgūṃ yavakolakulatthayūṣeṇa cāśnīyāt /
ūrdhvaṃ ca daśāhāttilvakaghṛtena trāyamāṇā ghṛtena vā yathābalaṃ śodhayet //

viśuddhaśca tiktakamalpamalpaṃ sarpirmadhunopetamupayuñjīta /
yathā ca nopaiti pākaṃ tathā prayatitavyam /
śīghravidāhitvāttasya vidradhiriti saṃjñā /
pakve tu punardaivikī siddhirāśukāritaraśca sarvāmayebhyo vidradhiḥ /
sati ca pramehe pramehacikitsitamīkṣeta //

stanavidradhimapi vraṇavidhānenopacaret /
pacyamānaṃ yatheṣṭabhojanena pācayet /
na punarupanāhayet /
upanaddho hi stano mṛdumāṃsatayā śīghrameva pakvaḥ saṅkothamavāpyāvadīryeta /
pakvaṃ ca stanavidradhiṃ stanyavāhinīḥ sirāḥ sacūcukaṃ ca kṛṣṇamaṇḍalaṃ pariharan śastreṇopakrameta /
sarvāsu cāmavidagdhapakvavraṇāvasthāsu stanaṃ nirduhīta /
dantādividradhīnāmapi yathāsvameva vakṣyate lakṣaṇaṃ sādhanaṃ ca //
iti vidradhicikitsā //

vṛddhau tu mārutaje trivṛtā snigdhamāturaṃ svinnaṃ ca miśrakasukumārakatilvakairaṇḍakośāmraphalasnehānāmanyatamena virecayet /
tato 'nilaghnakvāthakalkairnirūhayet nirūḍhaṃ ca māṃsarasenāśitaṃ yaṣṭīmadhukatailenānuvāsayet /
svedapralepopanāhāṃśca prayuñjīta /
pakvaṃ ca bhitvā vraṇamiva cikitset //

pittavṛddhiṃ pittaśophavat /
pakvaṃ ca pittavraṇavat //

kaphavṛddhimapi kaphaśophavat /
pibecca pītadārukaṣāyaṃ mūtreṇa /
kaphagranthivacca sarvaṃ vimlāpanavarjyamācaret /
pakvaṃ ca pāṭitaṃ śleṣmavraṇavat /
raktajaṃ pittavṛddhivat /
pratataṃ cātra raktamapaharet //

medovṛddhiṃ gavādikarīṣatuṣakiṇvasurasādibhiruṣṇarūkṣairmūtrayuktaiḥ svedayitvā punastadvidhaireva sukhoṣṇaiḥ sotsedhaṃ lepayet /
tadvacchirovirekadravyairvā /
svinnaṃ caivaṃ phalasevanīṃ pariharan vṛddhipatreṇa vidāryāpanīyamedaḥ kāsīsasaindhavamākṣikaiḥ pratisārya sīvyet /
tataḥ sumanogranthimanaḥśilailābhallātakaistailamabhyaṅgārthaṃ kuryāt /
āvraṇasandhānācca snehasvedau //

mūtravṛddhiṃ snigdhaiḥ svedayitvā vastrapaṭṭena veṣṭayet /
tato 'dhastāt sevanyā dakodaravadvrīhimukhena bhitvā nāḍyā srāvayet /
tataḥ sthagikābandhaṃ kuryāt /
vraṇe ca śodhanaropaṇāni //

āntravṛddhiṃ phalakośamasaṃprāptaṃ vātavṛddhivadupacaret /
punarnavaśatapalaṃ daśapalāni ca pṛthak daśamūlapayasyāśvagandhāśatāvaryeraṇḍamūlānyapāṃ vahe 'ṣṭāṃśāvaśeṣaṃ sādhayet /
pūtaśīte ca tasmin niryūhe triṃśadguḍapalānyeraṇḍatailaprasthaṃ ghṛtadviprasthaṃ kṣīradviprasthaṃ kalkīkṛtāni ca dvipalikāni drākṣānāgarapippalīpippalīmūlayavānīyavakṣāracitrakamadhukasaindhavānyāvāpyaikadhyaṃ vipacet /
etat sarvayantraṇāsvaparikleśena mukumārākhyaṃ sukumārāṇāmīśvarāṇāṃ nārīṇāṃ kṣīṇaretasāmaprajānāmalpāgnīnāṃ viṣamāgnīnāṃ ca kāmatonnapāne vā prayuktamalakṣmīghnaṃ kāntikaraṃ balyaṃ bṛṃhaṇaṃ vayasthāpanaṃ vardhmavidradhiplīhagulmodāvartaśophodarārśomeḍhrayonirogeṣu mahāvātavyādhiṣu ca paramamauṣadham /
gandharvahastamūlatulāṃ yavāḍhakaṃ nāgarārdhakuḍavaṃ ca saliladroṇe pādaśeṣaṃ vipacet /
tena dviguṇakṣīreṇairaṇḍatailaprasthaṃ sādhayet /
kalkapiṣṭaṃ cātra dadyāt punargandharvahastamūlakuḍavaṃ śuṇṭhīpalaṃ ca /
etat gandharvahastatailaṃ tulyaṃ pūrveṇa /
bhavati cātra //

yāyādvardhma na cecchātiṃ sneharekānuvāsanaiḥ /
bastikarma puraḥ kṛtvā vaṅkṣaṇasthaṃ tato dahet /
agninā mārgarodhārthaṃ maruto 'rdhenduvakrayā //

aṅguṣṭhasyopari snāva pītaṃ tantusamaṃ ca yat /
utkṣipya sūcyā tattiryak dahecchitvā yato gadaḥ //

tato 'nyapārśve 'nye tvāhurdahedvānāmikāṅguleḥ //

gulme 'nyairvātakaphaje plīhni cāyaṃ vidhiḥ smṛtaḥ /
kaniṣṭhikānāmikayorviśvabhyāṃ tu yato gadaḥ //