Ashtanga Sangraha · Chapter 4.13

athāto mūtrāghātacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

vātānmūtrakṛcchre vātaharatailābhyaktagātrasyādhonābheḥ sarvamaṅgaṃ piṇḍena sekāvagāhaiśca vātaghnaiḥ kumbhīsvedena ca svedayet //

daśamūlabalairaṇḍamūlapunarnavāśatāvarīvṛścīvapattūrapāṣāṇabhedakakolakulatthayavakvāthena tatkalkena ca tailaṃ sarpiḥ sūrakarkṣavasālavaṇapañcakopetaṃ siddhaṃ pānāya dadyāt /
etānyeva cauṣadhānyannapāne piṇḍopanāhasvedayośca tailaphalasnehāmlayuktāni kalpayet /
prasannāṃ ca sauvarcalāḍhyāṃ pibet //

pittaje śītasekāvagāhapradehān prayuñjīta /
tṛṇapañcamūlaśvadaṃṣṭrābhīruvidārīkaśerukakvāthaṃ śītaṃ samadhu śarkaraṃ pibet /
tadvacca kāṇḍekṣurakamūlam /
kamalotpalavidārīśṛṅgāṭakāni /
drākṣārasena vā trapusakusumbhorvārubījavṛṣakakuṅkumakalkaṃ sarvamūtrāghātaghnam /
madhukadārvyurvārubījāni vā taṇḍuladhāvanena /
samākṣikāṃ vā dārvīmāmalakarasena /
mṛdvīkākalkaṃ vā paryuṣitāmbhasā //

kaphaje yathāsvaṃ svedo vamanaṃ kaṭutīkṣṇoṣṇakṣāramannapānaṃ yavānnaṃ takraṃ ca /
pibecca madyena sūkṣmailāmāmalakarasena vā madhuyutāṃ vā kadalīrasena kaiḍaryakarasena vā śitivārakabījaṃ vā takreṇa /
pravālacūrṇaṃ vā taṇḍulāmbunā /
dhavakuṭajakarañjāmṛtākebukailāragvadhasaptacchadakvāthaṃ vā śītaṃ sakṣaudram /
tatsiddhāṃ vā yavāgūm /
kaṇṭakārikāsvarasaṃ vā samākṣikam /
vyoṣailāgokṣurakasārasāsthīni vā madhumūtrayuktāni /
pāṭalīkṣāraṃ vā bahukṛtvaḥ parisrutaṃ tailayuktam /
tilapāṭalīpāribhadrayāvaśūkakṣārodakānuviddhāṃ vā tvageloṣakacūrṇayuktāṃ prasannām /
tilādīnāṃ vā pṛthak kṣāraṃ guḍopadaṃśamaśnīyāt /
tīkṣṇoṣṇadravyasiddhaṃ ca tailaṃ pānābhyaṅgārthe //

sannipātātmake vātādīnāṃ sthānānupūrvyā yathāsannaṃ pratikurvīta /
yatholbaṇaṃ vā sarveṣu samasthiteṣu vā samasitaṃ yavakṣāraṃ bhakṣayet /
api ca //

elāśmabhedakaśilājatupippalīnāṃ cūrṇāni taṇḍulajalālulitāni pitvā /
tadvadguḍena sahitānyupayujya māsamāsannamṛtyurapi jīvati mūtrakṛcchrī //

elopakulyāmadhukāśmabhedakauntīśvadaṃṣṭrāvṛṣakorupūgaiḥ /
kvāthaṃ pibeccharkarayāvagāḍhaṃ kṛcchre sadāhe saruje bibandhe //

harītakīgokṣurarājavṛkṣapāṣāṇabhiddhanvayavāsakānām /
kvāthaṃ pibedaśmajatupradhānaṃ sarśakare sāśmarimūtrakṛcchre //

aśmaryāmacirotthitāyāṃ vātabastyādiṣu ca yathādoṣamidamevācaret //

pāṣāṇabhedakavasukavasirāśmantakaśatāvarīśvadaṃṣṭrābṛhatīdvayakapotavaṅkābalātibalākacchurośīragundhuvṛkṣādanībhallūkavaraṇayavakolakulatthaśākaphalakatakaphalakvāthe sarpirūṣakādipratīvāpaṃ vipācya pītamāśu vātāśmarīṃ bhinatti /
ebhireva ca dravyaiḥ kaṣāyakṣārānnapānāni kalpayet //

siṃhīvyāghnīgokṣurakekṣurakorubūkamūlakalko 'madhureṇa dadhnā pītaḥ sapgāhādaśmarīṃ bhinatti /
śigrumūlakalkena dadhilavaṇayamakasiddho yūṣaḥ //

vīratarādigundretkaṭapattūravārāhīpāṭhāpāṭalīśirīṣaśālimūlavidārīdvipunarnavakvāthe trapusakusumbhairvārukarkarubījamadhukaśilājatupratīvāpaṃ sarpirvipācya pītamāśu pittāśmarīṃ bhinatti /
pūrvavacca kaṣāyādīnebhiḥ kalpayet //

varaṇādibhadradārvādiguggulvelādvayakuṣṭhamaricacitrakamustāsurasāhvayaiḥ kalkīkṛtaiḥ sādhitamūṣakādipratīvāpaṃ sarpiḥ śleṣmāśmarīṃ bhinatti /
iti samānaṃ pūrveṇa //

mastunā bahuśaḥ pāṭalībhasma gālayitvā bhasma visarjayet /
tatastanmastu gṛhītvā kulatthaiḥ saha kvāthayet /
taṃ kvāthaṃ gokṣurakamūlailātrapusakuraṇṭakabījapāṣāṇabhedakacūrṇaṃ kṣaudreṇa līḍhvānupibet /
tathā śīghramevāśmarī bhidyate cyavate ca //

aśmarībheṣajānāṃ ghṛtāktānāmantardhūmaṃ dagdhānāṃ kṣāraṃ grāmyapaśuśakṛtkṣāraṃ ca gomūtreṇa bahukṛtvo gālayitvā tamacchamagnau sādhayet /
ghanībhavati ca tasmiṃstryūṣaṇoṣakādicūrṇaṃ dadyāddarvīpralepaṃ cāvatārayet /
eṣa kṣīrāśinaḥ kṣārāvaleho 'śmarīṃ bhinatti pātayati ca śarkarām //

tilakadalīyavāpāmārgapalāśakṣāro 'vimūtreṇa pītaḥ samānaḥ pūrveṇa /
ketakapatrakvāthena hiṅgukrauñcāsthikṣārayuktaḥ pāṭalīkaravīrakṣāraśca /
krauñcoṣṭragardabhāsthiśvadaṃṣṭrākadambamūlatālapatrikājamodanāgaracūrṇaśca surāmaṇḍoṣṇodakānyataraprayuktaḥ //

picukāṅkolaśākakatakendīvaraphalakvāthaśca sukhoṣṇo guḍayuktaḥ /
nṛtyakuṇḍakabījacūrṇaśca samākṣiko 'vikṣīrayuktaḥ //

kapotavaṅkāmūlaṃ ca surayā /
tatsiddhaṃ vā payo 'śmarīvedanārtaḥ pibet /
siddhaṃ vābhayāsthibhiḥ punarnavena vā //

śeṣeṣvevaṃ mūtrāghāteṣvata eva cikitsāṃ vibhajet //

drasvapañcamūlena dviguṇatrikaṇṭakena sādhitaṃ toyaṃ payo vā kevalaṃ ghṛtamiśraṃ vā pibet sarvamūtrāghātaghnam //

gokṣurakakaṇṭakārikākṛtāṃ vā saphāṇitāṃ yavāgūm /
tāmracūḍarasasiddhāṃ vā /
vīratarādikvāthena vā /
tena vā tadbhāvitaṃ śilājatu /
vājirāsabhānyataraśakṛdrasaṃ vā /
durālabhāsvarasaṃ vā /
kakubhakaṣāyaṃ vā /
mūrvābhayāmustadevadārumadhukakalkaṃ vā /
vāruṇīkṣīroṣṇodakānyatamena /
triphalākalkaṃ vā sasaindhavaṃ sukhāmbhasā /
kevalameva vā bibhītaka bījaṃ surayā /
vihagapiśitopadaṃśaṃ vā nigadamadirāmaṇḍaṃ mārdvīkamāsavān vā vividhān pibet /
pītamadyaśca śīghravegena vājinā rathena vā yāyāt /
evamaśmarī śarkarā capracyavate /
sarveṣu ca mūtrāghāteṣu viśeṣato 'śmarīśarkarāsu vīratarādiḥ sarvathā prayojyaḥ /
tilvakaghṛtaṃ ca virekārtham /
bastikarma cābhīkṣṇaṃ viśeṣeṇottarabastiḥ //

tatra śyāmādirardhārdhavihito gomūtrasiddho nirūhaḥ /
bilvādimūlaiśca surāsauvīrakādisiddhaistṛṇapañcamūlaśvadaṃṣṭrāśṛtakṣīravāṃśca trapusairvārukaśatāhvābījakarṣabhakayavānīkalkitaḥ /
pītadārusiddhaṃ tailamanuvāsanam //

śatāvarīgokṣurakabṛhatīdvayapunarnavośīramadhukadvisārivāśreyasīlodhratṛṇapañcamūlakaṣāye kṣīracaturguṇaṃ balāvṛkṣakakharāhvopakuñcikāvatsakatrapusorvārubījaśitivārakamadhukaṣaḍgranthāśatāhvāśmabhedamadanahapuṣākalkagarbhaṃ tailamuttarabastiḥ /
tadviśuddhasrotasā ca punaḥ śukrāśmaryāṃ śukrāśayaśodhanārthaṃ balatthena puṃsā vṛṣyāṇa māṃsānāṃ kukkuṭamāṃsasya ca tṛptenānukūlāḥ prakarṣeṇa priyāḥ pramadā yathākālamāsevyā iti //

kriyābhirābhiḥ siddhābhirnacecchāntistato bhiṣak /
iti rājānamāpṛcchya śastraṃ sādhvavacārayet //

akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet /
niścitasyāpi vaidyasya bahuśaḥ siddhakarmaṇaḥ //

athāturamupasnigdhamapakṛṣṭadoṣamīṣatkarśitamabhyakta svinnaśarīramabhuktavantaṃ kṛtamaṅgalasvastivācanamupakalpitasambhāramāśvāsya tato balavantamaviklavamājānusame phalake prāgupaveśya puruṣaṃ tasyotsaṅge suniṣaṣṇapūrvakāyamuttānaṃ vastracuṃbalopaviṣṭaṃ saṅkucitajānukūrparamitareṇa puṃsā sahabaddhaṃ sūtraiḥ śāṭakena vā tato 'syasvabhyaktaṃ nābhipradeśaṃ vāmapārśve vimṛdya muṣṭināvapīḍayet /
adhonābheryāvadaśmaryadhaḥ pratipannā tatastailābhyakte kṛttanakhe vāmahastapradeśinīmadhyame pāyau praṇidhāyānusevanyāsādya ca prayatnabalābhyāmaśmarīṃ meḍhragudayorantaramānīya nirvalīkamanāyatamaviṣamaṃ ca bastiṃ sanniveśya bhṛśamutpīḍayedaṅgulībhyāṃ yāvat granthirivonnataṃ śalyaṃ bhavati /
tataḥ sevanyāḥ savye pārśve sevanīṃ yavamātraṃ muktvā nidadhyācchastramaśmarīpramāṇena /
dakṣiṇato vā kriyāsaukaryahetorityeke /
yathā na vibhidyate vicūrṇyate vā tathā prayateta /
taccūrṇamalpamapyavasthitaṃ punaḥ parivṛddhimeti /
tasmāt samagrāmagravakreṇādadīta //

strīṇāṃ tu bastiḥ pārśvagato garbhāśayasannikṛṣṭaḥ /
tasmāttāsāmutsaṅgavadadhaḥ śastraṃ pātayet /
ato 'nyathā khalvāsāṃ mūtrasrāvī vraṇo bhavati puruṣasya ca mūtraprasekakṣaṇanāt /
aśmarīnimittamekato bhinno bastiḥ sidhyati /
kriyābhyāsācchāstravihitacchedādīnaṣpandaparivṛddhatvācca śalyasyeti /
na tu dvidhā bhinnabastiraśmarīmānamapi //

uddhṛtaśalyaṃ tūṣṇodakadroṇyāmavagāhya svedayet /
tathā bastirasṛjā nāpūryate /
pūrṇe tu kṣīrivṛkṣakaṣāyaṃ puṣpanetreṇa vidadhyāt /
sa hi tathā bastigatamaśmarīcūrṇaṃ raktaṃ ca nirharati /
mūtraviśuddhyarthaṃ ca guḍasauhityaṃ kārayet //

utthāpya cainaṃ madhughṛtābhyaktavraṇaṃ mūtraviśodhanadravyasiddhāmuṣṇāṃ yavāgūṃ saghṛtāṃ pāyayedubhayakālaṃ trirātram /
trirātrādūrdhvaṃ guḍapragāḍena payasā mṛdumodanamalpaṃ bhojayedādaśarātrāt /
ata ūrdhvaṃ phalāmlairjāṅgalarasaiḥ /
vraṇaṃ ca kṣīrivṛkṣakaṣāyeṇa prakṣālya lodhramadhukamañjiṣṭhāprapauṇḍarīkakalkena lepayet /
dvādaśarātraṃ cainamapramattaḥ svedayet /
eteṣveva ca haridrādiyukteṣu tailaṃ vipakvaṃ vraṇābhyañjanam /
saptarātrācca svamārgamapratipadyamāne mūtre yathoktamagninā vraṇaṃ dahet /
svamārgapratipanne cottarabastyāsthāpanānuvāsanairmadhuraprāyairupācaret //

yadṛcchayā mūtramārgapratipannāmantarāsaktāṃ śukrāśmarīṃ śarkarāṃ vā srotasāpaharet /
vidārya vā nāḍiṃ baḍiśenoddharet /
rūḍhavraṇaśca varṣamaṅganāśca naganāgarathadrumāt nārohet /
nāpsu plaveta bhuñjīta vā gurūṇi //

karmaṇi tu mūtravahaśukravahamuṣkasrotomūtraprasekasevanīyonigudabastayo 'ṣṭau parihartavyāḥ /
tatra mūtravahacchedāt mūtrapūrṇabastermaraṇam /
śukravahacchedānmaraṇaṃ klaibyaṃ vā /
muṣkasrotasorupaghātāt dhvajabhaṅgaḥ /
mūtraprasekacchedānmūtrasravaṇam /
sevanīyonicchedanādrujāprādurbhāvaḥ /
gudabastividdhasya sadyomaraṇamuktaṃ prāgiti //

bhavati cātra /
marmāṇyamūnyavijñāya srotojāni śarīriṇām /
śastrapāṇirdhruvaṃ hanti sāhasāt kevalo yathā iti //