Ashtanga Sangraha · Chapter 3.8

athāto 'tīsāragrahaṇīdoṣanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

atīsāraḥ sa sutarāṃ jāyate 'tyambupānataḥ //

kṛśaśuṣkāmiṣāsātmyatilapiṣṭavirūḍhakaḥ /
madyarūkṣātimātrānnairarśobhiḥ snehavibhramāt //

kṛmibhyo vegarodhācca tadvidhaiḥ kupito 'nilaḥ /
visraṃsayatyadhobdhātuṃ hatvā tenaiva cānalam //

vyāpadyānuśakṛt koṣṭhaṃ purīṣaṃ dravatāṃ nayan /
prakalpate 'tisārāya lakṣaṇaṃ tasya bhāvinaḥ //

todo hṛdgudakoṣṭheṣu gātrasādo malagrahaḥ /
ādhyānamavipākaśca tatra vātena vijjalam //

alpālpaṃ śabdaśūlāḍhyaṃ vibaddhamupaveśyate /
rūkṣaṃ saphenamacchaṃ ca grathitaṃ vā muhurmuhuḥ //

tathā dagdhaguḍābhāsaṃ sapicchāparikartikam /
śuṣkāsyo bhraṣṭapāyuśca hṛṣṭaromā viniṣṭanan //

pittena pītamasitaṃ hāridraṃ śādvalaprabham /
saraktamatidurgandhaṃ tṛṇmūrcchāsvedadāhavān //

saśūlaḥ pāyusantāpapākavān śleṣmaṇā ghanam /
picchilaṃ tantumacchvetaṃ snigdhamāmaṃ kaphānvitam //

abhīkṣṇaṃ guru durgandhaṃ vibaddhamanubaddharuk /
nidrāluralaso 'nnadviḍalpālpaṃ sapravāhikam //

saromaharṣaḥ sotkleśo gurubastigudodaraḥ /
kṛte 'pyakṛtasaṃjñaśca sarvātmā sarvalakṣaṇaḥ //

bhayena kṣobhite citte sapitto drāvayecchakṛt /
vāyustato 'tisāryeta kṣipramuṣṇaṃ dravaṃ plavam //

vātapittasamaṃ liṅgairāhustadvacca śokataḥ /
atīsāraḥ samāsena dvedhā sāmo nirāmakaḥ //

sāsṛṅnirasrastatrādye gauravādapsu majjati /
śakṛddurgandhamāṭopaviṣṭambhārtiprasekinaḥ //

viparīto nirāmastu kaphāt pakvo 'pi majjati //

atīsāreṣu yo nātiyatnavān grahaṇīgadaḥ /
tasya syādagnividhvaṃsakarairanyasya sevitaiḥ //

sāmaṃ śakṛnirāmaṃ vā jīrṇe yenātisāryate /
so 'tisāro 'tisaraṇādāśukārī svabhāvataḥ //

sāmaṃ sānnamajīrṇe 'nne jīrṇe pakvaṃ tu naiva vā /
akasmādvā muhurbaddhamakasmācchithilaṃ muhuḥ //

cirakṛdgrahaṇīdoṣaḥ sañcayāccopaveśayet //

sa caturdhā pṛthagdoṣaiḥ sannipātācca jāyate /
prāgrūpaṃ tasya sadanaṃ cirāt pacanamamlakaḥ //

praseko vaktravairasyamarucistṛṭ klamo bhramaḥ /
ānaddhodaratā chardiḥkarṇakṣveḍāntrakūjanam //

sāmānyalakṣaṇaṃ kārśyaṃ dhūmakastamako jvaraḥ /
mūrchā śirorugviṣṭambhaḥ śvayathuḥ karapādayoḥ //

tatrānilāttāluśoṣastimiraṃ karṇayoḥ svanaḥ /
pārśvoruvaṅkṣaṇagrīvārujābhīkṣṇaṃ viṣūcikā //

raseṣu gṛddhiḥ sarveṣu kṣuttṛṣṇā parikartikā /
jīrṇe jīryati cādhmānaṃ bhukte svāsthyaṃ samaśnute //

vātahṛdrogagulmārśaḥ plīhapāṇḍutvaśāṅkitaḥ /
cirādduḥkhaṃ dravaṃ śuṣkaḥ tanvāmaṃ śabdaphenavat //

punaḥpunaḥ sṛjedvarcaḥ pāyurukśvāsakāsavān /
pittena nīlaṃ pītābhaṃ pītābhaḥ sṛjati dravam //

pūtyamlodgārahṛtkaṇṭhadāhārucitṛḍarditaḥ /
śleṣmaṇā pacyate duḥkhamannaṃ chardirarocakaḥ //

āsyopadehaniṣṭhīvakāsahṛllāsapīnasāḥ /
hṛdayaṃ manyate styānamudaraṃ stimitaṃ guru //

udgāro duṣṭamadhuraḥ sadanaṃ strīṣvaharṣaṇam /
bhinnāmaśleṣmasaṃsṛṣṭaguruvarcaḥpravartanam //

akṛśasyāpi daurbalyaṃ sarvaje sarvasaṅkaraḥ //

sirāvibhāge ye coktā viṣamādyāstrayo 'gnayaḥ /
te 'pi syurgrahaṇīdoṣāḥ samastu svāsthyakāraṇam //

vātavyādhyaśmarīkuṣṭhamehodarabhagandarāḥ /
arśāsi grahaṇītyaṣṭau mahārogāḥ sudustarāḥ //