Ashtanga Sangraha · Chapter 3.4

athātaḥ śvāsahidhmānidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

kāsavṛdhyā bhavecchrūvāsaḥ pūrvairvā doṣakopanaiḥ /
āmātisāravamathuviṣapāṇḍujvarairapi //

rajodhūmānilairmarmaghātādatihimāmbunā /
kṣudrakastamakaśchinno mahānūrdhvaśca pañcamaḥ //

kaphoparuddhagamanaḥ pavano viṣvagāsthitaḥ /
prāṇodakānnavāhīni duṣṭaḥ srotāṃsi dūṣayan //

urasthaḥ kurute śvāsamāmāśayasamudbhavam //

prāgrūpaṃ tasya hṛtpārśvaśūlaṃ prāṇavilomatā /
ānāhaḥ śaṅkhabhedaśca tatrāyāsātibhojanaiḥ //

preritaḥ prerayet kṣudraṃ svayaṃsaṃśamanaṃ marut //

pratilomaṃ sirā gacchannudīrya pavanaḥ kapham /
parigṛhya śirogrīvamuraḥpārśve ca pīḍayan //

kāsaṃ ghurghurakaṃ mohamaruciṃ pīnasaṃ tṛṣam /
karoti tīvravegaṃ ca śvāsaṃ prāṇopatāpinam //

pratāmyettasya vegena niṣṭhyūtānte kṣaṇaṃ sukhī /
kṛcchrācchayānaḥ śvasiti niṣṇṇaḥ svāsthyamṛcchati //

ucchritākṣo lalāṭena svidyatā bhṛśamartimān /
viśuṣkāsyo muhuḥ śvāsī kāṅkṣatyuṣṇaṃ savepathuḥ //

meghāmbuśītaprāgvātaiḥ śleṣmalaiśca vivardhate /
sa yāpyastamakaḥ sādhyo navo vā balino bhavet //

jvaramūrchāyutaḥ śītaiḥ śāmyet pratamakastu saḥ //

chinnācchvasiti vicchinnaṃ marmacchedarujārditaḥ /
sasvedamūrchaḥ sānāho bastidāhanirodhavān //

adhodṛgviplutākṣaśca muhyan raktaikalocanaḥ /
śuṣkāsyaḥ pralapandīno naṣṭacchāyo vicetanaḥ //

mahatā mahatā dīno nādena śvasiti krathan /
uddhūyamānaḥ saṃrabdho mattarṣabha ivāniśam //

praṇaṣṭajñānavijñāno vibhrāntanayanānanaḥ /
vakṣaḥ samākṣipan baddhamūtravarcā viśīrṇavāk //

śuṣkakaṇṭho muhurmuhyan karṇaśaṅkhaśiro 'tiruk //

dīrghamūrdhvaṃ śvasityūrdhvānna ca pratyāharatyadhaḥ /
śleṣmāvṛtamukhasrotāḥ kruddhagandhavahārditaḥ //

marmasu chidyamāneṣu paridevī niruddhavāk //

ete sidhyeyuravyaktā vyaktāḥ prāṇaharā dhruvam //

śvāsaikahetuprāgrūpasaṅkhyāgrakṛtisaṃśrayāḥ /
hidhmā bhaktodbhavā kṣudrā yamalā mahatīti ca //

gambhīrā ca maruttatra tvarayāyuktisevitaiḥ /
rūkṣatīkṣṇakharāsātmyairannapānaiḥ prapīḍitaḥ //

karoti hidhmāmarujāṃ mandaśabdāṃ kṣavānugām /
śamaṃ sātmyānnapānena yā prayāti ca sānnajā //

āyāsāt pavanaḥ kruddhaḥ kṣudrāṃ hidhmāṃ pravartayet /
jatrumūlapravisṛtāmalpavegāṃ mṛduṃ ca sā //

vṛddhimāyāsyato yāti bhuktamātre ca mārdavam //

cireṇa yamalairvegairāhāre yā pravartate /
pariṇāmonmukhe vṛddhiṃ pariṇāme ca gacchati //

kampayantī śirogrīvāmādhmātasyātitṛṣyataḥ /
pralāpacchardyatīsāranetraviplutijṛmbhiṇaḥ //

yamalā veginī hidhmā pariṇāmavatī ca sā //

dhvastabhrūśaṅkhayugmasya sāsraviplutacakṣuṣaḥ /
stambhayantī tanuṃ vācaṃ smṛtiṃ saṃjñāṃ ca muṣṇatī //

rundhatī mārgamannasya kurvatī marmaghaṭṭanam /
pṛṣṭhato namanaṃ śoṣaṃ mahāhidhmā pravartate //

mahāmūlā mahāśabdā mahāvegā mahābalā /
ṣakvāśayādvā nābhervā pūrvavadyā pravartate //

tadrūpā sā muhuḥ kuryāt jṛmbhāmaṅgaprasāraṇam /
gambhīreṇānunādane gambhīrā tāsu sādhayet /
ādye dve varjayedantye sarvaliṅgāṃ ca veginīm //

sarvāśca sañcitāmasya sthavirasya vyavāyinaḥ /
vyādhibhiḥ kṣīṇadehasya bhaktacchedakṣatasya vā //

sarve 'pi rogā nāśāya natvevaṃ śīghrakāriṇaḥ /
hidhmāśvāsau yathā tau hi mṛtyukāle kṛtālayau //