Ashtanga Sangraha · Chapter 3.14

athātaḥ kuṣṭhaśvitrakṛminidānaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

mithyāhāravihāreṇa viśeṣeṇa virodhinā /
sādhunindāvadhānyasvaharaṇādyaiśca sevitaiḥ //

pāpmabhiḥ karmabhiḥ sadyaḥ prāktanairveritā malāḥ /
sirāḥ prapadya tiryaggāstvaglasīkāsṛgāmiṣam //

dūṣayantaḥ ślathīkṛtya niścarantastato bahiḥ /
tvacaḥ kurvanti vaivarṇyaṃ duṣṭāḥ kuṣṭhamuśanti tat //

kālenopekṣitaṃ yasmāt sarvaṃ kuṣṇāti tadvapuḥ /
prapadya dhātūnvyāpyāntaḥ sarvānsaṅkledyacāvahet //

sasvedakledasaṅkothān kṛmīn sūkṣmān sudāruṇān /
lomatvaksnāyudhamanītaruṇāsthīni yaiḥ kramāt //

bhakṣayet śvitramasmācca kuṣṭhabāhyamudāhṛtam /
kuṣṭhāni saptadhā doṣaiḥ pṛthaṅmiśraiḥ samāgataiḥ //

sarveṣvapi tridoṣeṣu vyapadeśo 'dhikatvataḥ /
vātena kuṣṭhaṃ kāpālaṃ pittādaudumbaraṃ kaphāt //

maṇḍalākhyaṃ vicarcī ca ṛṣyākhyaṃ vātāpittajam /
carmaikakuṣṭhakiṭibhasidhmālasavipādikāḥ //

vātaśleṣmodbhavāḥ śleṣmapittāddadruśatāruṣī /
puṇḍarīkaṃ savisphoṭaṃ pāmā carmadalaṃ tathā //

sarvaiḥ syāt kākaṇaṃ pūrvaṃ trikaṃ dadru sakākaṇam /
puṇḍarīkarṣyajihve ca mahākuṣṭhāni sapta tu //

atiślakṣṇakharasparśasvedāsvedavivarṇatāḥ /
dāhaḥ kaṇḍūstvaci svāpastodaḥ koṭhonnatiḥśramaḥ //

vraṇānāmadhikaṃ śūlaṃ śīghnotpattiścirasthitiḥ /
rūḍhānāmapi rūkṣatvaṃ nimitte 'lpe 'pi kothanam //

romaharṣo 'sṛjaḥ kārṣṇyaṃ kuṣṭhalakṣaṇamagrajam /
kṛṣṇāruṇakapālābhaṃ rūkṣaṃ suptaṃ kharaṃ tanu //

vistṛtāsamaparyantaṃ hṛṣitairlomabhiścitam /
todāḍhyamalpakaṇḍūkaṃ kāpālaṃ śīghrasarpi ca //

pakvodumbaratāmratvagromagaurasirācitam /
bahalaṃ bahulakledaṃ raktaṃ dāharujākaram //

āśūtthānāvadaraṇakṛmi vidyādudumbaram //

sthiraṃ styānaṃ guru snigdhaṃ śvetaraktamanāśugam /
anyonyāsaktamutsannaṃ bahukaṇḍūsrutikrimi //

ślakṣṇapītābhaparyantaṃ maṇḍalaṃ parimaṇḍalam /
sakaṇḍūpiṭakā śyāvā lasīkāḍhyā vicarcikā //

paruṣaṃ tanuraktāntamantaḥśyāvaṃ samunnatam /
satodadāharukkledaṃ karkaśaiḥ piṭakaiścitam //

ṛṣyajihvākṛti proktamṛṣyajihvaṃ bahukrimi /
hasticarmakharasparśaṃ camakākhyaṃ mahāśrayam //

asvedaṃ matsyaśakalasannibhaṃ kiṭibhaṃ punaḥ /
rūkṣaṃ kiṇakharasparśaṃ kaṇḍūmat paruṣāsitam //

sidhma rūkṣaṃ bahiḥsnigdhamantarghṛṣṭaṃ rajaḥ kiret /
ślakṣṇasparśaṃ tanuśvetatāmraṃ daugdhikapuṣpavat //

prāyeṇa cordhvakāye syādgaṇḍaiḥ kaṇḍūyutaiścitam /
raktairalasakaṃ pāṇipādadāryo vipādikāḥ //

tīvrārtyo mandakaṇḍvaśca sarāgapiṭakācitāḥ /
dīrghapratānā dūrvāvadatasīkusumacchaviḥ //

utsannamaṇḍalā dadruḥ kaṇḍūmatyanuṣaṅgiṇī /
sthūlamūlaṃ sadāhārti raktaśyāvaṃ bahuvraṇam //

śatāruḥ kledajantvāḍhyaṃ prāyaśaḥ parvajanma ca /
raktāntamantarāpāṇḍukaṇḍudāharujānvitam //

sotsedhamācitaṃ raktaiḥ padmapatramivāṃśubhiḥ /
ghanabhūrilasīkāsṛkprāyamāśu vibhedi ca //

puṇḍarīkam tanutvagbhiścitaṃ sphoṭaiḥ sitāruṇaiḥ /
visphoṭaṃ piṭakāḥ pāmākaṇḍūkledarujādhikāḥ //

sūkṣmāḥ śyāvāruṇā bahūvyaḥ prāyaḥ sphikpāṇikūrpare /
sasphoṭamasparśasahaṃ kaṇḍūṣātodadāhavat //

raktaṃ dalaccarmadalaṃ kākaṇaṃ tīvradāharuk /
pūrvaṃ raktaṃ ca kṛṣṇaṃ ca kākaṇantīphalopamam //

kuṣṭhaliṅgairyutaṃ sarvairnaikavarṇaṃ tato bhavet /
doṣabhedīyavihitairādiśelliṅgakarmabhiḥ //

kuṣṭheṣu doṣolbaṇatāṃ sarvadoṣolbaṇaṃ tyajet /
riṣṭhoktaṃ yacca yaccāsthimajjaśukrasamāśrayam //

yāpyaṃ medogataṃ kṛcchraṃ pittadvandvāsramāṃsagam /
akṛcchraṃ kaphavātāḍhyaṃ tvaksthamekamalaṃ ca yat //

tatra tvaci sthite kuṣṭhe todavaivarṇyarūkṣatāḥ /
svedasvāpaśvayathavaḥ śoṇite piśite punaḥ //

pāṇipādāśritāḥ sphoṭāḥ kledaḥ sandhiṣu cādhikam /
kauṇyaṃ gatikṣayo 'ṅgānāṃ dalanaṃ syācca medasi //

nāsābhaṅgo 'sthimajjasthe netrarāgaḥ svarakṣayaḥ /
kṣate ca kṛmayaḥ śukre svadārāpatyabādhanam //

yathāpūrvaṃ ca sarvāṇi syurliṅgānyasṛgādiṣu /
kuṣṭhaikasambhavaṃ śvitraṃ kilāsaṃ cāruṇaṃ ca tat //

nirdiṣṭamaparisrāvi tridhātūdbhavasaṃśrayam //

vātādrūkṣāruṇaṃ pittāttāmraṃ kamalapatravat /
sadāhaṃ romavidhvaṃsi kaphācchvetaṃ ghanaṃ guru //

sakaṇḍu ca kramādraktamāṃsamedassu cādiśet /
varṇenaivedṛgubhayaṃ kṛcchraṃ taccottarottaram //

aśuklaromābahulamasaṃsṛṣṭaṃ mitho navam /
anagnidagdhajaṃ sādhyaṃ śvitraṃ varjyamato 'nyathā //

guhyapāṇitalauṣṭheṣu jātamapyacirantanam /
sparśaikāhāraśayyādisevanāt prāyaśo gadāḥ //

sarve sañcāriṇo netratvagvikārā viśeṣataḥ /
kṛmayastu dvidhā proktā bāhyābhyantarabhedataḥ //

bahirmalakaphāsṛgviḍjanmabhedāccaturvidhāḥ /
nāmato viṃśatividhā bāhyāstatrāmṛjodbhavāḥ //

tilapramāṇasaṃsthānavarṇāḥ keśāmbarāśrayāḥ /
bahupādāśca sūkṣmāśca yūkā likṣāśca nāmataḥ //

dvidhā te koṭhapiṭakākaṇḍūgaṇḍān prakurvate /
kuṣṭhaikahetavo 'ntarjāḥ śleṣmajāsteṣu cādhikam //

madhurānnaguḍakṣīradadhisaktunavodanaiḥ /
śakṛjjā bahuviḍdhānyaparṇaśākaukulādibhiḥ //

kaphādāmāśaye jātā vṛddhāḥ sarpanti sarvataḥ /
pṛthuvraddhnanibhāḥ kecit kecit gaṇḍūpadopamāḥ //

rūḍhadhānyāṅkurākārāstanudīrghāstathāṇavaḥ /
śvetāstāmrāvabhāsāśca nāmataḥ saptadhā tu te //

antrādā udarāveṣṭā hṛdayādā mahāruhāḥ /
curavo darbhakusumāḥ sugandhāste tu kurvate //

hṛllāsamāsyasravaṇamavipākamarocakam /
mūrchācchardijvarānāhakārśyakṣavathupīnasān //

raktavāhisirāsthānā raktajā jantavo 'ṇavaḥ /
apādā vṛttatāmrāśca saukṣmyāt kecidadarśanāḥ //

keśādā lomavidhvaṃsā lomadvīpā udumbarāḥ /
ṣaṭ te kuṣṭhaikakarmāṇaḥ sahasaurasamātaraḥ //

pakvāśaye purīṣotthā jāyante 'dhovisarpiṇaḥ /
vṛddhāste syurbhaveyuśca te yadāmāśayonmukhāḥ //

tadāsyodgāraniśvāsā viḍgandhānuvidhāyinaḥ /
pṛthuvṛttatanusthūlāḥ śyāvapītasitāsitāḥ //

te pañca nāmnā kṛmayaḥ kakerukamakerukāḥ /
sausurādāḥ salūnākhyā lelihā janayanti ca //

viḍbhedaśūlaviṣṭambhakārśyapāruṣyapāṇḍutāḥ /
romaharṣāgnisadanagudakaṇḍūrvinirgamāt //