Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ashtanga Sangraha · Chapter 2.7

2.7.1

athāto marmavibhāgaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smahurātreyādayo maharṣayaḥ //

2.7.2

saptottaraṃ marmaśatam /
tatra catuścatvāriṃśacchākhāsu /
ṣaḍviṃśatirantarādhau /
saptatriṃśadūrdhvam //

2.7.3

athaikasmin sakthni madhyamāṅgulimabhito madhye pādatalasya talahṛdayaṃ nāma marma tatra viddhasya rujayā maraṇam /
aṅguṣṭhāṅgulyormadhye kṣipraṃ tatrākṣepakena maraṇam /
kṣiprasyopari dvyaṅgula ubhayataḥ kūrcaḥ /
tatra pādasya bhramaṇavepane bhavataḥ gulphasandheradhaḥ kūrcaśiraḥ /
tatra rujāśophau /
pādajaṅghayoḥ sandhāne gulphaḥ /
tatra ruk stabdhasakthitā ṣaṇḍhatā vā /
pārṣṇiprabhṛtidvādaśabhiraṅgulairjaṅghāmadhye indrabastiḥ /
tatra śoṇitkṣayānmaraṇam /
jaṅghorvoḥ sandhāne jānu tatra khañjatā //

2.7.4

jānunastryaṅgulādūrdhvamubhayata āṇiḥ /
tatra śophābhivṛddhiḥ stabdhasakthitā ca /
ūrumadhye urvī tatra raktakṣayātsakthiśoṣaḥ /
urvyāstūrdhvamadho vaṅkṣaṇasandherūrumūle lohitākṣam /
tatra raktakṣayāt pakṣāghātaḥ /
vaṅkṣaṇavṛṣaṇamadhye viṭapam /
tatra ṣaṇḍhyamalpaśukratā vā /
sakthivad bāhvoḥ /
viśeṣastu gulpho maṇibandhaḥ tathā jānu kūrparam /
tayorvyadhe kuṇitā /
viṭapavacca kakṣākṣamadhye kakṣādharaḥ tatra kuṇitvam //

2.7.5

vātavarconirasanaḥ sthūlāntrapratibaddho gudaḥ /
tatra sadyomaraṇam /
alpamāṃsaśoṇito 'bhyantarataḥ kaṭyādhanurvakra ekadvāro 'dhomukho bastiḥ /
tatrāpi sadyomaraṇamaśmarīvraṇādṛte /
tatrāpyubhayato viddhe na jīvati /
ekato bhinne mūtrasrāvī vraṇo bhavati /
sa tu yatnenopakrānto rohati /
pakvāmāśayamadhye nābhiḥ tatrāpi sadyomaraṇam //

2.7.6

koṣṭhavakṣasoḥ stanayośca madhye satvarajastamodhiṣṭhānamāmāśayadvāraṃ hṛdayaṃ tatrāpi sadyomaraṇam /
stanayoradhastādvdyaṅgulamubhayataḥ stanamūle tayoḥ kaphapūrṇakoṣṭhasya maraṇam /
stanacūcukayorūrdhvaṃ vdyaṅgulamubhayataḥ stanarohite /
tayoḥ śoṇitapūrṇakoṣṭhasya maraṇam /
ubhayatrorasornāḍyau vātavahe apastambhau tayoḥ śoṇitapūrṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyāṃ ca maraṇam /
aṃsakūṭayoradhaḥ pārśvayoruparibhāgayorapālāpau tayoḥ pūyatvamāpannena raktena maraṇam //

2.7.7

pṛṣṭhavaṃśamubhayataḥ pratiśroṇīkarṇāvasthinī kaṭīkataruṇe /
tayoḥ śoṇitakṣayāt pāṇḍurvivarṇo hīnarūpo mriyate /
pārśvayorjaghanabahirbhāge pṛṣṭhavaṃśamubhayataḥ kukundarau /
tayoḥ sparśājñānamadhaḥkāye ceṣṭānāśaśca /
śroṇīkarṇayoruparyāśayacchādanau pārśvāntarapratibaddhau nitambau /
tayoradhaḥkāye śopho daurbalyaṃ maraṇaṃ ca /
adhaḥ pārśvāntarapratibaddhau jaghanapārśvamadhye tiryagūrdhvaṃ ca pārśvasandhī /
tayoḥ śoṇitapūrṇakoṣṭhatayā maraṇam //

2.7.8

stanamūlayorārjavenobhayataḥ pṛṣṭhavaṃśaṃ bṛhatyau /
tayoḥ śoṇitātipravṛttinimittairupadravairmaraṇam /
pṛṣṭhavaṃśamubhayato bāhumūlasambaddhe aṃsaphalake /
tayorbāhusvāpaśoṣau /
grīvābāhuśiromadhye 'sapīṭhaskandhabandhanāvaṃsau /
tayoḥ stabdhabāhutā //

2.7.9

kaṇṭhanāḍīmubhayataścatasro dhamanyaḥ /
tāsāṃ dve nīle dve manye /
tāsu mūkatā svaravaikṛtyaṃ rasāgrāhitā vā bhavati /
grīvāyāmubhayataḥ pṛthak catasraḥ sirāmātṛkāstāsu sadyomaraṇam /
śirogrīvayoḥ sandhāne kukāṭike /
tayoścalamūrdhatā /
karṇapṛṣṭhayoradhassaṃśrite vidhure /
tayorbādhiryam /
ghrāṇamārgamubhayataḥ śrotramārgapratibaddhāvabhyantarataḥ phaṇau /
tayorgandhājñānam /
bhruvoḥ pucchāntayoradhokṣṇorbāhyato 'pāṅgau tayorāndhyam /
bhruvoḥ pucchāntayoruparyanukarṇaṃ lalāṭe śaṅkhau /
tayoḥ sadyomaraṇam /
bhruvorupari nimnayorāvartau /
tayorāndhyam /
dṛṣṭyupaghāto vā //

2.7.10

śaṅkhayorupari keśānte utkṣepau /
tayoḥ saśalyaḥ pākāt patitaśalyo vā jīvennoddhṛtaśalyaḥ /
bhruvormadhye sthapanī /
tatrotkṣepavat /
pañca sandhayaḥ śirasi tiryagūrdhvaṃ ca sīmantā nāma /
teṣūnmādabhramacittanāśairmaraṇam /
jihvāghrāṇākṣiśrotratarpaṇīnāṃ sirāṇāṃ tāluni sannipātaḥ /
tāsāṃ mukhāni catvāri śṛṅgāṭakasaṃjñāni teṣu sadyomaraṇam /
mastakābhyantara upariṣṭātsirāsandhisannipāto romāvartaḥ so 'dhipatirnāma /
tatrāpi sadyomaraṇaṃ bhavatīti //

2.7.11

sāmānyalakṣaṇaṃ punarmarmaṇāṃ pīḍite rujotpattirviṣamaṃ ca spandanam /
sāmānyenaiva ca //

2.7.12

dehaprasuptirgurutā sammohaḥ śītakāmitāa /
svedo mūrchā vamiḥ śvāso marmaviddhasya lakṣaṇam //

2.7.13

api ca maraṇakāritvānmarma /
tat punarmāṃsasirāsnāvāsthisandhisannipātaḥ /
tena tasmin pīḍyamāne viśeṣataḥ prāṇābādhaḥ /
bāhulyena tu nirdeśaḥ /
tasmānmāṃsādyāśrayato marmāṇi pañcadhā bhidyante //

2.7.14

tadyathā /
talahṛdayendrabastigudastanarohitānyekādaśa māṃsamarmāṇi /
urvīlohitākhyanābhihṛdayastanamūlāpastambhāpālāpapārśvasandhibṛhatīnīlāmanyāmātṛkāphaṇāpāṅgasthapanīśṛṅgāṭakānyekacatvāriṃśat sirāmarmāṇi /
kṣiprakūrcakūrcaśiroviṭapakakṣādharāṇi bastyaṃsavidhurotkṣepāḥ saptaviṃśatiḥ snāvamarmāṇi /
kaṭīkataruṇanitambāṃsaphalakaśaṅkhāstvaṣṭāvasthimarmāṇi /
gulphamaṇibandhajānukūrparakukundarakṛkāṭikāvartasīmantādhipatayo viṃśatiḥ sandhimarmāṇi //

2.7.15

punaśca pañcadhā gudabastinābhihṛdayamātṛkāśaṅkhaśṛṅgāṭakādhipataya ekonaviṃśatiḥ sadyaḥprāṇaharāṇyāgneyatvātteṣāṃ saptarātrābhyantaraṃ kālaḥ //

2.7.16

talahṛdayakṣiprendrabastivakṣomarmakaṭīkataruṇanitambapārśvasandhibṛhatīsīmantāstrayastriṃśat kālāntaraprāṇaharāṇi saumyāgneyatvātteṣāṃ pakṣābhyantaraṃ kālaḥ /
teṣvapi tu kṣiprāṇi kadācidāśu //

2.7.17

utkṣepau sthapanī ca trīṇi viśalyaghnāni vāyavyatvāt /
śalyamukhāvaruddho hi yāvadatra vāyustiṣṭhati tāvajjīvati //

2.7.18

kūrcajānukūrparāṇyurvīlohitākhyaviṭapakakṣādharakukundarāṃsaphalakanīlāmanyākṛkāṭikāvidhuraphaṇāpāṅgāvartāścatuścatvāriṃśadvaikalyakarāṇi saumyatvāt /
somo hi sthairyaśaityābhyāṃ prāṇān dhārayati /
tānyapi ca kadācidabhihatāni mārayanti //

2.7.19

kurcaśirogulphamaṇibandhāstvaṣṭau rujākarāṇyagnivāyusomaguṇabāhulyāt /
agnivāyū hi viśeṣeṇa rujākarau /
somastu prāṇānavalambata ityuktam //

2.7.20

anye tvāhuḥ /
māṃsādīnāṃ pañcānāmapi vivṛddhānāṃ samavāyāt sadyaḥ prāṇaharāṇi /
ekaikahīnānāmalpānāṃ ca kramāditarāṇi svabhāvata eva ca //

2.7.21

anye vadanti /
pratiniyatakarmāṇi candrasūryāyaskāntopalānāmivāmbuvahnikālalohasaṃśleṣāḥ tathā ca chinneṣu bahumarmasvapi pāṇipādeṣu svabhāvata eva na mṛtyuḥ //

2.7.22

apare punaratrāpi hetumāhuḥ /
pāṇipādacchede hi sirāḥ saṅkocamāyānti /
tatolpāsṛkpravṛtterjīvitam /
marmavyadhe tvatiraktasrutito vāyuvaikṛtena ca maraṇam /
tasmānmarmābhihatasya tadaṅgamāśu sandhideśācchedanīyam /
atihatānāṃ tu marmāṇāṃ yathāsvaṃ pūrvaṃ pūrvaṃ ca karma īṣadante vā hatānāmuttarottarameva //

2.7.23

punaśca pañcadhā bhidyante /
tadyathā /
urvyaḥ kūrcaśirāṃsi viṭape kakṣādhare ca dvādaśa svāṅgulonmitāni /
gulphau maṇibandhau stanamūle ca ṣaṭ dvyaṅgulāni /
jānunī kūrpare ca catvāri tryaṅgulāni /
kūrcā gudo bastirnābhirhṛdayaṃ nīle manye mātṛkāḥ sīmantāḥ śṛṅgāṭakāni caikonatriṃśat pāṇitalasammitāni /
śeṣāṇi ṣaṭ pañcāśadaṅguladalapramāṇāni /
anye punarāhuḥ /
brīhipramāṇāni kṣiprāṇi /
kalāyapramāṇāḥ stanarohitotkṣepāḥ /
tathānye tilapramāṇānyapi marmāṇīcchanti /
bhavanti cātra //

2.7.24

marmavyāpte 'pi dehe 'sminnāyurmarmāṇi rakṣati /
āyuṣyāṇyeva seveta sadā tasmādvicakṣaṇaḥ //

2.7.25

marmābhighātaḥ svalpo 'pi prāyaśo bādhatetarām /
rogā marmāśrayāstadvat prakāntā yatnatopi ca //

2.7.26

vikṣipyate bhṛśaṃ sīdan śūnyo bhramati vepate /
ūrdhvaṃ śvasiti kṛcchreṇa srastagātro muhurmuhuḥ //

2.7.27

hṛdayaṃ dadyate cāsya naikasthāne 'vatiṣṭhate /
marmopaghātānmaraṇametairliṅgaiḥ samaśnute //

2.7.28

amarmaviddho 'pi naraśchedabhedādipīḍitaḥ /
atinissṛtaraktaśca sadyastyajati jīvitam //

2.7.29

ato 'nyathā jīvati tu viddhaḥ śaraśatairapi //

2.7.30

puṇyavānniyatāyuśca na kathañcinna jīvati /
tasmādā caramocchvāsāccikitsedeva yatnataḥ //

2.7.31

tadbandhumitrānumataḥ pratyākhyāyāturaṃ bhiṣak //

Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc