Ashtanga Sangraha · Chapter 2.7
athāto marmavibhāgaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smahurātreyādayo maharṣayaḥ //
saptottaraṃ marmaśatam /
tatra catuścatvāriṃśacchākhāsu /
ṣaḍviṃśatirantarādhau /
saptatriṃśadūrdhvam //
athaikasmin sakthni madhyamāṅgulimabhito madhye pādatalasya talahṛdayaṃ nāma marma tatra viddhasya rujayā maraṇam /
aṅguṣṭhāṅgulyormadhye kṣipraṃ tatrākṣepakena maraṇam /
kṣiprasyopari dvyaṅgula ubhayataḥ kūrcaḥ /
tatra pādasya bhramaṇavepane bhavataḥ gulphasandheradhaḥ kūrcaśiraḥ /
tatra rujāśophau /
pādajaṅghayoḥ sandhāne gulphaḥ /
tatra ruk stabdhasakthitā ṣaṇḍhatā vā /
pārṣṇiprabhṛtidvādaśabhiraṅgulairjaṅghāmadhye indrabastiḥ /
tatra śoṇitkṣayānmaraṇam /
jaṅghorvoḥ sandhāne jānu tatra khañjatā //
jānunastryaṅgulādūrdhvamubhayata āṇiḥ /
tatra śophābhivṛddhiḥ stabdhasakthitā ca /
ūrumadhye urvī tatra raktakṣayātsakthiśoṣaḥ /
urvyāstūrdhvamadho vaṅkṣaṇasandherūrumūle lohitākṣam /
tatra raktakṣayāt pakṣāghātaḥ /
vaṅkṣaṇavṛṣaṇamadhye viṭapam /
tatra ṣaṇḍhyamalpaśukratā vā /
sakthivad bāhvoḥ /
viśeṣastu gulpho maṇibandhaḥ tathā jānu kūrparam /
tayorvyadhe kuṇitā /
viṭapavacca kakṣākṣamadhye kakṣādharaḥ tatra kuṇitvam //
vātavarconirasanaḥ sthūlāntrapratibaddho gudaḥ /
tatra sadyomaraṇam /
alpamāṃsaśoṇito 'bhyantarataḥ kaṭyādhanurvakra ekadvāro 'dhomukho bastiḥ /
tatrāpi sadyomaraṇamaśmarīvraṇādṛte /
tatrāpyubhayato viddhe na jīvati /
ekato bhinne mūtrasrāvī vraṇo bhavati /
sa tu yatnenopakrānto rohati /
pakvāmāśayamadhye nābhiḥ tatrāpi sadyomaraṇam //
koṣṭhavakṣasoḥ stanayośca madhye satvarajastamodhiṣṭhānamāmāśayadvāraṃ hṛdayaṃ tatrāpi sadyomaraṇam /
stanayoradhastādvdyaṅgulamubhayataḥ stanamūle tayoḥ kaphapūrṇakoṣṭhasya maraṇam /
stanacūcukayorūrdhvaṃ vdyaṅgulamubhayataḥ stanarohite /
tayoḥ śoṇitapūrṇakoṣṭhasya maraṇam /
ubhayatrorasornāḍyau vātavahe apastambhau tayoḥ śoṇitapūrṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyāṃ ca maraṇam /
aṃsakūṭayoradhaḥ pārśvayoruparibhāgayorapālāpau tayoḥ pūyatvamāpannena raktena maraṇam //
pṛṣṭhavaṃśamubhayataḥ pratiśroṇīkarṇāvasthinī kaṭīkataruṇe /
tayoḥ śoṇitakṣayāt pāṇḍurvivarṇo hīnarūpo mriyate /
pārśvayorjaghanabahirbhāge pṛṣṭhavaṃśamubhayataḥ kukundarau /
tayoḥ sparśājñānamadhaḥkāye ceṣṭānāśaśca /
śroṇīkarṇayoruparyāśayacchādanau pārśvāntarapratibaddhau nitambau /
tayoradhaḥkāye śopho daurbalyaṃ maraṇaṃ ca /
adhaḥ pārśvāntarapratibaddhau jaghanapārśvamadhye tiryagūrdhvaṃ ca pārśvasandhī /
tayoḥ śoṇitapūrṇakoṣṭhatayā maraṇam //
stanamūlayorārjavenobhayataḥ pṛṣṭhavaṃśaṃ bṛhatyau /
tayoḥ śoṇitātipravṛttinimittairupadravairmaraṇam /
pṛṣṭhavaṃśamubhayato bāhumūlasambaddhe aṃsaphalake /
tayorbāhusvāpaśoṣau /
grīvābāhuśiromadhye 'sapīṭhaskandhabandhanāvaṃsau /
tayoḥ stabdhabāhutā //
kaṇṭhanāḍīmubhayataścatasro dhamanyaḥ /
tāsāṃ dve nīle dve manye /
tāsu mūkatā svaravaikṛtyaṃ rasāgrāhitā vā bhavati /
grīvāyāmubhayataḥ pṛthak catasraḥ sirāmātṛkāstāsu sadyomaraṇam /
śirogrīvayoḥ sandhāne kukāṭike /
tayoścalamūrdhatā /
karṇapṛṣṭhayoradhassaṃśrite vidhure /
tayorbādhiryam /
ghrāṇamārgamubhayataḥ śrotramārgapratibaddhāvabhyantarataḥ phaṇau /
tayorgandhājñānam /
bhruvoḥ pucchāntayoradhokṣṇorbāhyato 'pāṅgau tayorāndhyam /
bhruvoḥ pucchāntayoruparyanukarṇaṃ lalāṭe śaṅkhau /
tayoḥ sadyomaraṇam /
bhruvorupari nimnayorāvartau /
tayorāndhyam /
dṛṣṭyupaghāto vā //
śaṅkhayorupari keśānte utkṣepau /
tayoḥ saśalyaḥ pākāt patitaśalyo vā jīvennoddhṛtaśalyaḥ /
bhruvormadhye sthapanī /
tatrotkṣepavat /
pañca sandhayaḥ śirasi tiryagūrdhvaṃ ca sīmantā nāma /
teṣūnmādabhramacittanāśairmaraṇam /
jihvāghrāṇākṣiśrotratarpaṇīnāṃ sirāṇāṃ tāluni sannipātaḥ /
tāsāṃ mukhāni catvāri śṛṅgāṭakasaṃjñāni teṣu sadyomaraṇam /
mastakābhyantara upariṣṭātsirāsandhisannipāto romāvartaḥ so 'dhipatirnāma /
tatrāpi sadyomaraṇaṃ bhavatīti //
sāmānyalakṣaṇaṃ punarmarmaṇāṃ pīḍite rujotpattirviṣamaṃ ca spandanam /
sāmānyenaiva ca //
dehaprasuptirgurutā sammohaḥ śītakāmitāa /
svedo mūrchā vamiḥ śvāso marmaviddhasya lakṣaṇam //
api ca maraṇakāritvānmarma /
tat punarmāṃsasirāsnāvāsthisandhisannipātaḥ /
tena tasmin pīḍyamāne viśeṣataḥ prāṇābādhaḥ /
bāhulyena tu nirdeśaḥ /
tasmānmāṃsādyāśrayato marmāṇi pañcadhā bhidyante //
tadyathā /
talahṛdayendrabastigudastanarohitānyekādaśa māṃsamarmāṇi /
urvīlohitākhyanābhihṛdayastanamūlāpastambhāpālāpapārśvasandhibṛhatīnīlāmanyāmātṛkāphaṇāpāṅgasthapanīśṛṅgāṭakānyekacatvāriṃśat sirāmarmāṇi /
kṣiprakūrcakūrcaśiroviṭapakakṣādharāṇi bastyaṃsavidhurotkṣepāḥ saptaviṃśatiḥ snāvamarmāṇi /
kaṭīkataruṇanitambāṃsaphalakaśaṅkhāstvaṣṭāvasthimarmāṇi /
gulphamaṇibandhajānukūrparakukundarakṛkāṭikāvartasīmantādhipatayo viṃśatiḥ sandhimarmāṇi //
punaśca pañcadhā gudabastinābhihṛdayamātṛkāśaṅkhaśṛṅgāṭakādhipataya ekonaviṃśatiḥ sadyaḥprāṇaharāṇyāgneyatvātteṣāṃ saptarātrābhyantaraṃ kālaḥ //
talahṛdayakṣiprendrabastivakṣomarmakaṭīkataruṇanitambapārśvasandhibṛhatīsīmantāstrayastriṃśat kālāntaraprāṇaharāṇi saumyāgneyatvātteṣāṃ pakṣābhyantaraṃ kālaḥ /
teṣvapi tu kṣiprāṇi kadācidāśu //
utkṣepau sthapanī ca trīṇi viśalyaghnāni vāyavyatvāt /
śalyamukhāvaruddho hi yāvadatra vāyustiṣṭhati tāvajjīvati //
kūrcajānukūrparāṇyurvīlohitākhyaviṭapakakṣādharakukundarāṃsaphalakanīlāmanyākṛkāṭikāvidhuraphaṇāpāṅgāvartāścatuścatvāriṃśadvaikalyakarāṇi saumyatvāt /
somo hi sthairyaśaityābhyāṃ prāṇān dhārayati /
tānyapi ca kadācidabhihatāni mārayanti //
kurcaśirogulphamaṇibandhāstvaṣṭau rujākarāṇyagnivāyusomaguṇabāhulyāt /
agnivāyū hi viśeṣeṇa rujākarau /
somastu prāṇānavalambata ityuktam //
anye tvāhuḥ /
māṃsādīnāṃ pañcānāmapi vivṛddhānāṃ samavāyāt sadyaḥ prāṇaharāṇi /
ekaikahīnānāmalpānāṃ ca kramāditarāṇi svabhāvata eva ca //
anye vadanti /
pratiniyatakarmāṇi candrasūryāyaskāntopalānāmivāmbuvahnikālalohasaṃśleṣāḥ tathā ca chinneṣu bahumarmasvapi pāṇipādeṣu svabhāvata eva na mṛtyuḥ //
apare punaratrāpi hetumāhuḥ /
pāṇipādacchede hi sirāḥ saṅkocamāyānti /
tatolpāsṛkpravṛtterjīvitam /
marmavyadhe tvatiraktasrutito vāyuvaikṛtena ca maraṇam /
tasmānmarmābhihatasya tadaṅgamāśu sandhideśācchedanīyam /
atihatānāṃ tu marmāṇāṃ yathāsvaṃ pūrvaṃ pūrvaṃ ca karma īṣadante vā hatānāmuttarottarameva //
punaśca pañcadhā bhidyante /
tadyathā /
urvyaḥ kūrcaśirāṃsi viṭape kakṣādhare ca dvādaśa svāṅgulonmitāni /
gulphau maṇibandhau stanamūle ca ṣaṭ dvyaṅgulāni /
jānunī kūrpare ca catvāri tryaṅgulāni /
kūrcā gudo bastirnābhirhṛdayaṃ nīle manye mātṛkāḥ sīmantāḥ śṛṅgāṭakāni caikonatriṃśat pāṇitalasammitāni /
śeṣāṇi ṣaṭ pañcāśadaṅguladalapramāṇāni /
anye punarāhuḥ /
brīhipramāṇāni kṣiprāṇi /
kalāyapramāṇāḥ stanarohitotkṣepāḥ /
tathānye tilapramāṇānyapi marmāṇīcchanti /
bhavanti cātra //
marmavyāpte 'pi dehe 'sminnāyurmarmāṇi rakṣati /
āyuṣyāṇyeva seveta sadā tasmādvicakṣaṇaḥ //
marmābhighātaḥ svalpo 'pi prāyaśo bādhatetarām /
rogā marmāśrayāstadvat prakāntā yatnatopi ca //
vikṣipyate bhṛśaṃ sīdan śūnyo bhramati vepate /
ūrdhvaṃ śvasiti kṛcchreṇa srastagātro muhurmuhuḥ //
hṛdayaṃ dadyate cāsya naikasthāne 'vatiṣṭhate /
marmopaghātānmaraṇametairliṅgaiḥ samaśnute //
amarmaviddho 'pi naraśchedabhedādipīḍitaḥ /
atinissṛtaraktaśca sadyastyajati jīvitam //
ato 'nyathā jīvati tu viddhaḥ śaraśatairapi //
puṇyavānniyatāyuśca na kathañcinna jīvati /
tasmādā caramocchvāsāccikitsedeva yatnataḥ //
tadbandhumitrānumataḥ pratyākhyāyāturaṃ bhiṣak //
Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0