Ashtanga Sangraha · Chapter 2.10
athāto vikṛtehāvijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //
ghanībhūtamivākāśamākāśamiva yo ghanam /
amūrtāmiva mūrtaṃ ca mūrtaṃ vāmūrtavat sthitam //
tejasvyatejastadvacca śuklaṃ kṛṣṇamasacca sat /
anetrarogaścandraṃ ca bahurūpamalāñchanam //
jāgradrakṣāṃsi gandharvavan pretānanyāṃśca tadvidhān /
rūpaṃ vyākṛti tadvacca yaḥ paśyati sa naśyati //
saptarṣīṇāṃ samīpasthāṃ yo na paśyatyarundhatīm /
dhruvamākāśagaṅgāṃ vā na sa paśyati tāṃ samām //
meghatoyaughanirghoṣavīṇāpaṇavaveṇujān /
śṛṇotyanyāṃśca yaḥ śabdānasato na sato 'pi vā //
niṣpīḍya karṇau śṛṇuyānna yo dhukadhukāsvanam /
tadvadgandharasasparśānmanyate yo viparyayāt //
sarvaśo vā na yo yaśca dīpagandhaṃ na jighrati /
vidhinā yasya doṣāya svāsthyāyāvidhinā rasāḥ //
yaḥ pāṃsuneva kīrṇāṅgo yo 'ṅge ghātaṃ na vetti vā //
antareṇa tapastīvraṃ yogaṃ vā vidhipūrvakam /
jānātyatīndriyaṃ yaśca teṣāṃ maraṇamādiśet //
jihvā śyāvā mukhaṃ pūti savyamakṣi nimajjati /
svagā vā mūrdhni līyante yasya taṃ parivarjayet //
nikaṣanniva yaḥ pādaucyutāṃsaḥ parisarpati /
hīyate balataḥ śaśvadyo 'nnamaśnan hitaṃ bahu //
yolpāśī bahuviṇmūtro bahvāśī cālpamūtraviṭ /
yo vālpāśī kaphenārto dīrghaṃ śvasiti ceṣṭate //
dīrghamucchvasya yo hrasvaṃ niśvasya paritāmyati /
hrasvaṃ ca yaḥ praśvasiti vyāviddhaṃ spandate bhṛśam //
śiro vikṣipate kṛcchrādyoñcayitvā prapāṇikau /
yo lalāṭātssrutasvedaḥ ślathasandhānabandhanaḥ //
utthāpyamānaḥ sammuhyedyo balī durbalo 'pi vā /
utthāna eva svapiti yaḥ pādau vikaroti ca //
śayanāsanakuḍyādeḥ yo 'sadeva jighṛkṣati /
ahāsyahāsī sammudyan yo leḍhi daśanacchadau //
uttaroṣṭhaṃ parilihan phūtkārāṃśca karoti yaḥ /
yamabhidravati chāyā kṛṣṇā pītāruṇāpi vā //
bhiṣagbheṣajapānānnagurumitrādviṣaśca ye /
vaśagāḥ sarva evaite vijñeyāḥ samavartinaḥ //
grīvālalāṭahṛdayaṃ yasya svidyati śītalam /
uṣṇo 'paraḥ pradeśaśca śaraṇaṃ tasya devatāḥ //
yo 'ṇujyotiranekāgro duśchāyo durmanāḥ sadā /
baliṃ balibhujo yasya praṇītaṃ nopabhuñjate //
nirnimittaṃ ca yo medhāṃ śobhāmupacayaṃ śriyam /
prāpnotyato vā vibhraṃśaṃ sa prāpnoti yamakṣayam //
guṇadoṣamayī yasya svasthasya vyādhitasya vā /
yātyanyathātvaṃ prakṛtiḥ ṣaṇmāsānn sa jīvati //
bhaktiḥ śīlaṃ smṛtistyāgo buddhirbalamahetukam /
ṣaḍetāni nivartante ṣaḍbhirmāsairmariṣyataḥ //
mattavadgativākkampamohā māsānmariṣyataḥ /
naśyatyajānan ṣaḍahāt keśaluñcanavedanām //
na yāti yasya cāhāraḥ kaṇṭhaṃ kaṇṭhāmayādṛte /
preṣyāḥ pratīpatāṃ yānti pretākṛtirudīryate //
yasya nidrā bhavennityā naiva vā na sa jīvati /
vaktramāpūryate 'śrūṇāṃ svidyataścaraṇau bhṛśam //
cakṣuścākulatāṃ yāti yamarājyaṃ gamiṣyataḥ /
yaiḥ purā ramate bhāvairaratistairna jīvati //
kathayenna ca pṛṣṭo 'pi duḥśravaṃ maraṇaṃ bhiṣak /
gatāsorbandhumitrāṇāṃ na cecchettaṃ cikitsitum //
yamadūtapiśācādyairyat parāsurupāsyate /
ghnadbhirauṣadhavīryāṇi tasmāttaṃ parivarjayet //
ariṣṭaṃ nāsti maraṇaṃ dṛṣṭariṣṭaṃ ca jīvitam /
ariṣṭe riṣṭavijñānaṃ na ca riṣṭe 'pyanaipuṇāt //
carakasyeti vacanaṃ suśrutena tu paṭhyate /
dhruvaṃ hi riṣṭe maraṇaṃ brāhmaṇaistat kilāmalaiḥ //
rasāyanatapodānatatparaiśca nivāryate /
kṛṣṇātreyo dvidhā riṣṭaṃ sthirāsthiravibhedataḥ //
doṣāṇāmapi bāhulyādriṣṭābhāsaḥ samudbhavet /
taddoṣāṇāṃ śame śāmyetsthāyyavaśyaṃ tu mṛtyave //
āyurvedaphalaṃ kṛtsnaṃ yadāyurjñe pratiṣṭitam /
riṣṭajñānādṛtastasmātsarvadaiva bhavedbhiṣak //
Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0