Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ashtanga Sangraha · Chapter 2.10

2.10.1

athāto vikṛtehāvijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

2.10.2

ghanībhūtamivākāśamākāśamiva yo ghanam /
amūrtāmiva mūrtaṃ ca mūrtaṃ vāmūrtavat sthitam //

2.10.3

tejasvyatejastadvacca śuklaṃ kṛṣṇamasacca sat /
anetrarogaścandraṃ ca bahurūpamalāñchanam //

2.10.4

jāgradrakṣāṃsi gandharvavan pretānanyāṃśca tadvidhān /
rūpaṃ vyākṛti tadvacca yaḥ paśyati sa naśyati //

2.10.5

saptarṣīṇāṃ samīpasthāṃ yo na paśyatyarundhatīm /
dhruvamākāśagaṅgāṃ vā na sa paśyati tāṃ samām //

2.10.6

meghatoyaughanirghoṣavīṇāpaṇavaveṇujān /
śṛṇotyanyāṃśca yaḥ śabdānasato na sato 'pi vā //

2.10.7

niṣpīḍya karṇau śṛṇuyānna yo dhukadhukāsvanam /
tadvadgandharasasparśānmanyate yo viparyayāt //

2.10.8

sarvaśo vā na yo yaśca dīpagandhaṃ na jighrati /
vidhinā yasya doṣāya svāsthyāyāvidhinā rasāḥ //

2.10.9

yaḥ pāṃsuneva kīrṇāṅgo yo 'ṅge ghātaṃ na vetti vā //

2.10.10

antareṇa tapastīvraṃ yogaṃ vā vidhipūrvakam /
jānātyatīndriyaṃ yaśca teṣāṃ maraṇamādiśet //

2.10.11

jihvā śyāvā mukhaṃ pūti savyamakṣi nimajjati /
svagā vā mūrdhni līyante yasya taṃ parivarjayet //

2.10.12

nikaṣanniva yaḥ pādaucyutāṃsaḥ parisarpati /
hīyate balataḥ śaśvadyo 'nnamaśnan hitaṃ bahu //

2.10.13

yolpāśī bahuviṇmūtro bahvāśī cālpamūtraviṭ /
yo vālpāśī kaphenārto dīrghaṃ śvasiti ceṣṭate //

2.10.14

dīrghamucchvasya yo hrasvaṃ niśvasya paritāmyati /
hrasvaṃ ca yaḥ praśvasiti vyāviddhaṃ spandate bhṛśam //

2.10.15

śiro vikṣipate kṛcchrādyoñcayitvā prapāṇikau /
yo lalāṭātssrutasvedaḥ ślathasandhānabandhanaḥ //

2.10.16

utthāpyamānaḥ sammuhyedyo balī durbalo 'pi vā /
utthāna eva svapiti yaḥ pādau vikaroti ca //

2.10.17

śayanāsanakuḍyādeḥ yo 'sadeva jighṛkṣati /
ahāsyahāsī sammudyan yo leḍhi daśanacchadau //

2.10.18

uttaroṣṭhaṃ parilihan phūtkārāṃśca karoti yaḥ /
yamabhidravati chāyā kṛṣṇā pītāruṇāpi vā //

2.10.19

bhiṣagbheṣajapānānnagurumitrādviṣaśca ye /
vaśagāḥ sarva evaite vijñeyāḥ samavartinaḥ //

2.10.20

grīvālalāṭahṛdayaṃ yasya svidyati śītalam /
uṣṇo 'paraḥ pradeśaśca śaraṇaṃ tasya devatāḥ //

2.10.21

yo 'ṇujyotiranekāgro duśchāyo durmanāḥ sadā /
baliṃ balibhujo yasya praṇītaṃ nopabhuñjate //

2.10.22

nirnimittaṃ ca yo medhāṃ śobhāmupacayaṃ śriyam /
prāpnotyato vā vibhraṃśaṃ sa prāpnoti yamakṣayam //

2.10.23

guṇadoṣamayī yasya svasthasya vyādhitasya vā /
yātyanyathātvaṃ prakṛtiḥ ṣaṇmāsānn sa jīvati //

2.10.24

bhaktiḥ śīlaṃ smṛtistyāgo buddhirbalamahetukam /
ṣaḍetāni nivartante ṣaḍbhirmāsairmariṣyataḥ //

2.10.25

mattavadgativākkampamohā māsānmariṣyataḥ /
naśyatyajānan ṣaḍahāt keśaluñcanavedanām //

2.10.26

na yāti yasya cāhāraḥ kaṇṭhaṃ kaṇṭhāmayādṛte /
preṣyāḥ pratīpatāṃ yānti pretākṛtirudīryate //

2.10.27

yasya nidrā bhavennityā naiva vā na sa jīvati /
vaktramāpūryate 'śrūṇāṃ svidyataścaraṇau bhṛśam //

2.10.28

cakṣuścākulatāṃ yāti yamarājyaṃ gamiṣyataḥ /
yaiḥ purā ramate bhāvairaratistairna jīvati //

2.10.29

kathayenna ca pṛṣṭo 'pi duḥśravaṃ maraṇaṃ bhiṣak /
gatāsorbandhumitrāṇāṃ na cecchettaṃ cikitsitum //

2.10.30

yamadūtapiśācādyairyat parāsurupāsyate /
ghnadbhirauṣadhavīryāṇi tasmāttaṃ parivarjayet //

2.10.31

ariṣṭaṃ nāsti maraṇaṃ dṛṣṭariṣṭaṃ ca jīvitam /
ariṣṭe riṣṭavijñānaṃ na ca riṣṭe 'pyanaipuṇāt //

2.10.32

carakasyeti vacanaṃ suśrutena tu paṭhyate /
dhruvaṃ hi riṣṭe maraṇaṃ brāhmaṇaistat kilāmalaiḥ //

2.10.33

rasāyanatapodānatatparaiśca nivāryate /
kṛṣṇātreyo dvidhā riṣṭaṃ sthirāsthiravibhedataḥ //

2.10.34

doṣāṇāmapi bāhulyādriṣṭābhāsaḥ samudbhavet /
taddoṣāṇāṃ śame śāmyetsthāyyavaśyaṃ tu mṛtyave //

2.10.35

āyurvedaphalaṃ kṛtsnaṃ yadāyurjñe pratiṣṭitam /
riṣṭajñānādṛtastasmātsarvadaiva bhavedbhiṣak //

Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc