Ashtanga Sangraha · Chapter 1.35

athāto jalaukovidhiṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

nṛpāḍhyabhīrusukumārabālasthaviranārīṇāmasṛgvisrāvaṇāya jalaukaso yojayet //

tāstu dvividhāḥ saviṣā nirviṣāśca /
tatra duṣṭāmbusarpamaṇḍūkamatsyādiśavakothamūtrapurīṣajā raktaśvetātikṛṣṇatanusthūlacapalapicchilāḥ sthūlamadhyaromaśāḥ śakrāyudhavadvicitrordhvarājīcitā vā saviṣāḥ /
taddaṃśāddāhaśophapākakaṇḍūpiṭakāvisarpajvaramūrchaśvitrotpattiḥ /
tatra viṣapittaraktaharāṃ kriyāṃ kurvīta /
padmotpalasaugandhikādisugandhivimalavipulasalilaśaivālajāḥ śaivālaśyāvā nīlordhvarājayo vṛttāśca nirviṣāḥ //

sarvāsāṃ ca paraṃ pramāṇamaṣṭādaśāṅgulāni /
tatra catuṣpañcaṣaḍaṅgulā nṛṣu yojayet /
gajavājiṣvaparāḥ /
tāsu sukumārāstanutvaco 'lpaśiraskā bṛhadadharakāyāśca striyaḥ /
viparītāḥ pumāṃso 'rdhacandrākṛtipurovṛttāśca /
tatra bahudoṣeṣu cirotthiteṣu cāmayeṣu pumāṃso yojayitavyāḥ /
striyo viparīteṣu /
jalaukasastvārdracarmāhyupāyairgṛhītvā surabhipaṅkagarbhe nave ghaṭe sthāpayet /
śṛṅgāṭakakaśerukaśālūkaśaivālamṛṇālavallūramṛtsnāpuṣkarabījacūrṇaṃ svāduśītaṃ svacchaṃ ca toyamannapānārthe tābhyo dadyāt /
lālādikothaparihārārthamevaṃ ca tryahāt tryahādūrdhvaṃ pūrvamannapānamapanīyānyaddadyāt /
pañcāhācca tadvidha eva ghaṭāntare tāḥ sañcārayet /
tāsāṃ tu duṣṭaśoṇitāsamyagvamanāt pratatapātanācca mūrcchā bhavati /
tāsāmambhobhiḥ pūrṇabhājanasthānāmaceṣṭayāhārānabhilāṣeṇa ca jñātvā tā vivarjayet /
itarāstu haridrāsarṣapakalkāmbhasi muktapurīṣā avantisome takre vā punarāśvāsitā jale sukhopaviṣṭasya saṃviṣṭasya vā mṛdgomayacūrṇābhyāmanusukhaṃ virūkṣya daṃśadeśaṃ yojayet /
alagantīṣu kṣīraghṛtanavanītarudhirānyatamabindūn nyaset pracchedvā /
aśvakhuravacca vaktraṃ niveśyonnataskandhā daśanti /
yadā ca śiśuvacchvasantyo śiraḥspandormivegaiḥ pibanti tadārdravāsasāvacchādayet /
secayeccāmbhasālpālpam /
yathā ca haṃsaḥ kṣīrodakāt kṣīramādatte /
tadvadutkliṣṭe rakte jalaukāḥ prāg duṣṭamasṛk /
yadā ca taddaṃśe todaḥ kaṇḍūrvā tadā śuddharaktarakṣaṇārthamapanayet /
laulyācca daṃśamamuñcantyāḥ kṣaudraṃ lavaṇacūrṇaṃ vā mukhe dadyāt //

patitāṃ tu taṇḍulakaṇḍanopadigdhagātrāṃ tailalavaṇābhyaktamukhīṃ āpucchādāmukhamanulomaṃ śanaiḥ pīḍayan samyagvāmayet /
tataḥ pūrvavat sannidadhyāt /
saptarātraṃ ca tāḥ punarna pātayet /
aśuddhe tu rakte madhunā guḍena vā daṃśāt kiñcidavaghaṭṭayan srāvayet /
srutaraktasya ca sadyo daṃśaṃ śītābhiradbhiḥ prakṣālya sarpiḥpicunāvaguṇṭhayet /
sthitaraktaṃ cotkliṣṭaśoṇitaśeṣaprasādanāya kaṣāyamadhuraśiśiraiḥ saghṛtaiḥ pradehaiḥ pradihyāt //

tatra yogādīn sirāvyadhavadupalakṣayet /
pratikurvīta ca /
duṣṭaraktāpagamāt śvayathuśaithilyaṃ dāharāgaśūlopaśamaśca /
raktapittena duṣṭamalābughaṭikābhyāṃ na nirharedagnisaṃyogādvātakaphābhyāṃ ca duṣṭaṃ nirharet /
tathā kaphena na śṛṅgeṇa skannatvāt /
vātapittābhyāṃ tu duṣṭaṃ nirharet /
atha pracchādyāṅgaṃ tanuvastrapaṭalāvanaddhaprāntena śṛṅgeṇācūṣet /
tathā pradīptāpicugarbhābhyāmalābughaṭikābhyāmiti /
bhavanti cātra ślokāḥ //

gātraṃ badhvoparidṛḍhaṃ rajjvā paṭṭena vā samam /
snāyusandhyasthimarmāṇi tyajanpracchānamācaret //

adhodeśapravisṛtaiḥ padairuparigāmibhiḥ /
na gāḍhaghanatiryagbhirna pade padamācret //

pracchānenaikadeśasthaṃ suptaṃ śṛṅgādibhirharet /
grathitaṃ tu jalaukobhirasṛgvyāpi sirāvyadhaiḥ //

pracchānaṃ piṇḍite vāsyādavagāḍhe jalaukasaḥ /
tvaksthe 'lābughaṭīśṛṅgaṃ siraiva vyāpake 'sṛji /
vātādidhāma vā śṛṅgajalauko 'lābubhiḥ kramāt //

srutāsṛjaḥ pradehādyaḥ śītaiḥ syādvāyukopataḥ /
satodakaṇḍūḥ śophastaṃ sarpiṣoṣṇena secayet //