Ashtanga Sangraha · Chapter 1.33

athātastarpaṇapuṭapākavidhiṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

yannayanaṃ paritāmyati parisuṣkaṃ rūkṣaṃ stabdhaṃ jihmaṃ nimnamāvilamavanaddhaṃ śīrṇapakṣma tathā kṛcchronmīlasirotpātasirāharṣarjunaśuṣkatimirābhiṣyandādhimanthānyatovātavātaparyayaśuṣkālpaśophādirogāturamapagatarāgāśrudūṣikāvedanaṃ tatra tarpaṇaṃ yojayet /
na tvaśāntopadrave 'kṣṇi nātiśītoṣṇavarṣadurdine na nasyānarheṣu ca /
tadvat puṭapākamapi //

atha divasasyāṣṭame bhāge gate śeṣe vā nivātātaparayodhūme kṛtanīlapītānyatarayavanike veśmani jīrṇabhaktasya sukhaśayanagatasya uttānasya mṛditamāṣapiṣṭakalkena netrakośād bahirdvyaṅgulocchrāyādhārau parimaṇḍalāvasambādau samāvaparisrāviṇau kṛtvā tatroṣṇodakapravilīnaṃ nimīlite netre yathāsvauṣadhavipakvaṃ kṣīraṃ sarpiḥ sarpirmaṇḍaṃ vāvasecayet /
yāvannimagnānyakṣipakṣmāṇi bhrūromāṇi ca /
tataḥ śanairasyonmeṣamācarato mātrāṃ gaṇayet /
vartmajeṣu vikāreṣu śataṃ sandhijeṣu trīṇi śuklajeṣu pañca kṛṣṇajeṣu sapta dṛṣṭijeṣvaṣṭau sahasramadhimantheṣu /
pratidoṣaṃ tu vāte sahasraṃ pitte ṣaṭ śatāni kaphe pañca svasthakarmaṇi ca //

tato 'syāpāṅgadeśe śalākayā dvāraṃ kṛtvā snehaṃ bhājane srāvayet /
ādhārau cāpanīya yavakalkenākṣikośau pramṛjya sneheritakaphopaśāntaye yathārhaṃ dhūmaṃ pāyayet /
sukhodakaprakṣālitamukhaṃ cainaṃ yathāvyādhi bhojayet /
ātapākāśabhāsvaddarśanāni ca pariharet //

anena vidhinā pratyahaṃ vāyāvekāntaraṃ raktapittayodrvyantaraṃ kaphe svasthe ca /
yathādoṣotkarṣaṃ saṃsargasannipātayoḥ /
evamekāhaṃ tryahaṃ pañcāhaṃ vā kuryādātṛptervā /
tṛptātṛptātitṛptaliṅgāni tu kramāt svāsthyavātakaphavikārairādiśet //

yadā tu samyagyogaprāptaṃ tarpaṇaṃ bhavati tadā tadvidheṣveva rogeṣu puṭapākaṃ vidadhyāt /
sa trividhaḥ /
snehano lekhanaḥ prasādanaśca //

tatra snehanamānūpasādhāraṇamāṃsamedomajjavasābhiḥ tathā svādudravyaiśca kṣīrapiṣṭai rūkṣe 'kṣṇi prayojayet //

lekhanaṃ jāṅgalamṛgapakṣimāṃsayakṛdbhirmuktāpravālaśaṅkhatāmrāyassamudraphenakāsīsasrotojasaindhavādibhiśca lekhanadravyairdadhimastumadhupiṣṭaiḥ snigdhe //

prasādanīyaṃ tu jāṅgalamṛgapakṣiyakṛddhṛdayamajjavasābhirmadhuradravyaiśca strīstanyakṣīrājyapiṣṭaiḥ /
sa tu vātapittaraktadṛṣṭidaurbalyavraṇanāśanaḥ kaphaviruddhaḥ //

atha bilvamātraṃ veśavārīkṛtaṃ māṃsapiṇḍaṃ tanmātreṇaivauṣadhapiṇḍena saṃsṛjyairaṇḍavaṭotpalapatraiḥ snehanādiṣu kramādveṣṭayitvā kuśamuñjasūtrānyatamena badhnīyāt /
mṛtpralepanaṃ cātra dvyaṅgulotsedhaṃ kṛtvā dhavadhanvamadhūkanyagrodhakāśmaryarājādanārjunanaktamālapāṭalīnā manyatamaiḥ kāṣṭhaiḥ śakṛtā vā gomahiṣayoḥ pacet /
agnivarṇaṃ cainamapanīya vigatamṛtsūtrapatraṃ kṛtvā vastreṇa pīḍayet /
tena rasena sāyaṃ tarpaṇavat pūrayennetre /
dhārayecca snehane śatadvayaṃ mātrāṇāṃ lekhane śataṃ prasādane trīṇi śatāni //

tapraṇavadeva dhūmapānaṃ prasādanavarjyam /
sukhoṣṇau ca pūrvau /
śītaḥ prasādanaḥ /
puṭapākastvekāhaṃ dvyahaṃ tryahaṃ vā yojyaḥ /
dviguṇaśca tarpaṇapuṭapākayoḥ parihāraḥ /
baddhākṣaiśca mālatīmallikākusumairnivaset /
tathā pakvātisāre 'pi puṭapākasyāyameva vidhiriti /
bhavati cātra ślokaḥ //

seke 'ñjane tarpaṇe ca puṭapāke ca ye gadāḥ /
jāyeran vidhivibhraṃśādyathāsvaṃ tān prasādhayet //