Āryabhaṭīya with the Commentary (with commentary) · Chapter 45
meṣādeḥ meṣasya ādiḥ meṣādiḥ, tasmāt meṣādeḥ, kanyāntam antam paryavasānam, kanyāyāḥ antam kanyāntam; meṣādeḥ ārabhya yāvat kanyāntam | samam tulyam | udak uttareṇa | apamaṇḍalārdham | apamaṇḍalasya apakramamaṇḍalasya ardham, apakramamaṇḍalārdham | apayātam tiryak vyavasthitam | taulyādeḥ taulinaḥ ādiḥ taulyādiḥ, tasmāt taulyādeḥ, mīnasya antam mīnāntam; taulyādeḥ ārabhya yāvat mīnāntam | śeṣārdham śeṣam ca tadardham
ca śeṣārdham, athavā śeṣasya jyotiścakrasya apamaṇḍalasaṃjñitasya ardham śeṣārdham | tat dakṣiṇena, dakṣiṇadigbhāgena tadardham | "eva"śabdaḥ āryāpūraṇārtahm pratipāditaḥ | athavā evam ardhamātram api paścārdhe pradarśayati, yathā uttareṇa samam apakramamaṇḍalam tiryak vyavasthitam, evam atra api dakṣiṇena tasya eva apakramamaṇḍalasya ardham tiryak eva avatiṣṭhate iti |
atra vinā api "sama"śabdena ṣaḍrāśipramāṇābhidhānāt udagdakṣiṇāpakramamaṇḍalārdhasamatvam gamyate, samagrahaṇam atiricyate | na atiricyate ã pratideśam akṣaviśeṣāt rāśīnām udayakālāḥ viṣamāḥ upalakṣyante, tena samaśabdāt ṛte viṣamapramāṇānām rāśīnām grahaṇam syāt, tataḥ ca akṣaviśeṣāt meṣādīnām apakramajyāḥ pratideśam bhinnapramāṇāḥ syuḥ | "sama"śabde punar kriyamāṇe tulyapramāṇarāśigrahaṇam siddham, yasmāt sarvaḥ eva
rāśiḥ jyotiścakradvādaśabhāgaḥ, sa ca triṃśattriṃśadbhāgapramāṇaḥ iti |evam apakramamaṇḍalam viṣuvataḥ uttareṇa meṣādeḥ kanyāntam tiryak avatiṣṭhate | tat eva tulyādeḥ mīnāntam dakṣiṇena viṣuvataḥ tathā eva avatiṣṭhate | katham idam anuktam gamyate viṣuvataḥ iti | na eṣaḥ doṣaḥ | udagdakṣiṇena iti b(r)uvan ācāryaḥ siddham eva viṣuvanmaṇḍalam pradarśayati | anyathā hi udagdakṣiṇena iti, etat anarthakam syāt | udagdakṣiṇaśabdau ca digvācinau, dik vyavasthā
apekṣayā bhavati | ataḥ pūrvam viṣuvanmaṇḍalam badhvā tataḥ apakramamaṇḍalam badhyate | sarvāṇi eva maṇḍalāni ṣaṣṭiśatatrayāṅkitāni kriyante, yasmāt ṣaṣṭiśatatrayāṃśam jyotiścakram
[ apakramamaṇḍalacāriṇaḥ ]
tasmin ca apakramamaṇḍale ke bhramanti iti āha ã
tārāgrahendupātāḥ bhramanti ajasram apamaṇḍale arkaḥ ca |
arkāt ca maṇḍalārdhe bhramati hi tasmin kṣiticchāyā
Original text: Āryabhaṭīya with the Commentary of Bhāskara I and Someśvara · Edition: Critical edition with Introduction and Appendices by Kripa Shankar Shukla. New Delhi: Indian National Science Academy, 1976. · Data entry Danielle Feller · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0