Āryabhaṭīya with the Commentary (with commentary) · Chapter 35
rāśinā ūnam rāśyunam | [ rāśyūnam ] rāśyūnam iti anayā vīpsayā anantyam gaṇitakarma pradarśayati | gacchaḥ padam paryavasānam iti paryāyāḥ | gacchasya dhanam gacchadhanam, padadhanam | rāśyūnanyāyena yāvat padam tat gacchadhanam ucyate | piṇḍitam pṛthaktvena | piṇḍitam ekatra kṛtam | pṛthaktvena iti rāśyūnakramalabdhapadānām avinaṣṭasthāpanām pradarśayati | avinaṣṭasthāpanāprayojanam ca sarvadhanam ca sarvadhanāt avinaṣṭasthāpitapadadhane
apanīte pṛthak pṛthak padānām dhanāni bhavanti | yadi kevalam sarvadhanaparijñānamātram eva syāt tadā pṛ(tha)ktvena iti anarthakam syāt, yasmāt apṛthakkaraṇe api sarvadhanasya siddhatvāt | vigatam ekam vyekam, tena vyekena, tena padena ca | vyekaiḥ padaiḥ iti bahuvacanena atra bhavitavyam | na eṣaḥ doṣaḥ | padajātim aṅgīkṛtya "jātyākhyāyām ekasmin bahuvacanam anyatarasyāt" [aṣṭādhyāyī, 1.2.58 ] iti ekavacanam kṛtam | tena yaḥ arthaḥ vyekaiḥ padaiḥ iti
sa eva arthaḥ vyekena padena iti avagamyate | hṛtam bhaktam | sarvadhanam, sarveṣām padānām yathākrameṇa dhanam ekatra tat sarvadhanam ucyate | tat bhavati evam, yat evam kṛte karmaṇi tat sarvadhanam bhavati |
uddeśakaḥ ã
mattāmattakareṇuvikkaracitā yūthā gajānām vane
ekāpāyacayena [ ye atra ] gaṇitāḥ triṃśat rasānām kṛtiḥ |
saptānām api sā eva ca ekasahitā nāgāgram āgaṇyatām
yūthānām ca pṛthak pṛthaktvagaṇitam nirvarṇyatām tattvataḥ
nyāsaḥ ã 30, 36, 49, 50 |
karaṇam ã etāni dhanāni avinaṣṭāni ekatra 165 | vyekam padam 3 | anena labdham sarvadhanam 55 | etasmāt prathamapadam apāsya mattāgram 25, dvitīyam apāsya amattasaṅkhyā 19, tṛtīyam apāsya kareṇusaṅkhyā 6, caturtham apāsya vikkasaṅkhyā 5 |
uddeśakaḥ ã
nāgāḥ vājakharoṣṭravesaragavām ekaikahīnāḥ kramāt
aṣṭāviṃśatiḥ ekahīnagaṇitā rūponam antyam punar |
teṣām sarvadhanam pṛthak ca niyamāt vācyam tvayā niścitam
kṛtsnam ca āryabhaṭapraṇītagaṇitam dṛṣṭam guroḥ antike
nyāsaḥ ã 28, 27, 26, 25, 24, 23, 21 | labdham sarvadhanam 29 | pṛthak pṛthak 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8
[ ekavarṇasamīkaraṇam ]
samakaraṇoddeśakapradarśanārtham āha ã
gulikāntareṇa vibhajet dvayoḥ puruṣayoḥ tu rūpakaviśeṣam |
labdham gulikāmūlyam yadi arthakṛtam bhavati tulyam
Original text: Āryabhaṭīya with the Commentary of Bhāskara I and Someśvara · Edition: Critical edition with Introduction and Appendices by Kripa Shankar Shukla. New Delhi: Indian National Science Academy, 1976. · Data entry Danielle Feller · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0