Arthashastra · Chapter 10.5
pañca.dhanuḥ.śata.apakṛṣṭaṃ durgam avasthāpya yuddham upeyāt, bhūmi.vaśena vā //
vibhakta.mukhyām acakṣur.viṣaye mokṣayitvā senāṃ senā.pati.nāyakau vyūheyātām //
śama.antaraṃ pattiṃ sthāpayet, tri.śama.antaram aśvam, pañca.śama.antaraṃ rathaṃ hastinaṃ vā //
dvi.guṇa.antaraṃ tri.guṇa.antaraṃ vā vyūheta //
evaṃ yathā.sukham asambādhaṃ yudhyeta //
pañca.aratni dhanuḥ //
tasmin dhanvinaṃ sthāpayet, tri.dhanuṣy aśvam, pañca.dhanuṣi rathaṃ hastinaṃ vā //
pañca.dhanur anīka.saṃdhiḥ pakṣa.kakṣa.urasyānām //
aśvasya trayaḥ puruṣāḥ pratiyoddhāraḥ //
pañca.daśa rathasya hastino vā, pañca ca^aśvāḥ //
tāvantaḥ pāda.gopā vāji.ratha.dvipānāṃ vidheyāḥ //
trīṇi trikāṇy anīkaṃ rathānām urasyaṃ sthāpayet, tāvat kakṣaṃ pakṣaṃ ca^ubhayataḥ //
pañca.catvāriṃśad evaṃ rathā ratha.vyūhe bhavanti, dve śate pañca.viṃśatiś ca^aśvāḥ, ṣaṭ.śatāni pañca.saptatiś ca puruṣāḥ pratiyodhāraḥ, tāvantaḥ pāda.gopāḥ //
eṣa sama.vyūhaḥ //
tasya dvi.ratha.uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti //
evam ojā daśa sama.vyūha.prakṛtayo bhavanti //
pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ mitho viṣama.saṃkhyāne viṣama.vyūhaḥ //
tasya^api dvi.ratha^uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti //
evam ojā daśa viṣama.vyūha.prakṛtayo bhavanti //
ataḥ sainyānāṃ vyūha.śeṣam āvāpaḥ kāryaḥ //
rathānāṃ dvau tri.bhāgāv aṅgeṣv āvāpayet, śeṣam urasyaṃ sthāpayet //
evaṃ tri.bhāga.ūno rathānām āvāpaḥ kāryaḥ //
tena hastinām aśvānām āvāpo vyākhyātaḥ //
yāvad.aśva.ratha.dvipānāṃ yuddha.sambādhanm na kuryāt tāvad āvāpaḥ kāryaḥ //
daṇḍa.bāhulyam āvāpaḥ //
patti.bāhulyaṃ pratyāpāvaḥ //
eka.aṅga.bāhulyam anvāvāpaḥ //
dūṣya.bāhulyam atyāvāpaḥ //
para.āvāpāt pratyāvāpāc ca catur.guṇād ā.aṣṭa.guṇād iti vā vibhavataḥ sainyānām āvāpaḥ //
ratha.vyūhena hasti.vyūho vyākhyātaḥ //
vyāmiśro vā hasti.ratha.aśvānāṃ - cakra.anteṣu hastinaḥ pārśvayor aśvā rathā urasye //
hastinām urasyaṃ rathānāṃ kakṣāv aśvānāṃ pakṣāv iti madhya.bhedī //
viparīto^anta.bhedī //
hastinām eva tu śuddhaḥ - sāmnāhyānām urasyam aupavāhyānāṃ jaghanaṃ vyālānāṃ koṭyāv iti //
aśva.vyūho - varmiṇām urasyaṃ śuddhānāṃ kakṣa.pakṣāv iti //
patti.vyūhaḥ - purastād āvaraṇinaḥ pṛṣṭhato dhanvinaḥ //
iti śuddhāḥ //
pattayaḥ pakṣayor aśvāḥ pārśvayoḥ hastinaḥ pṛṣṭhato rathāḥ purastāt, para.vyūha.vaśena vā viparyāsaḥ //
iti dvy.aṅga.bala.vibhāgaḥ //
tena tr.aṅga.bala.vibhāgo vyākhyātaḥ //
daṇḍa.sampat sāra.balaṃ puṃsāṃ
hasty.aśvayor viśeṣaḥ kulaṃ jātiḥ sattvaṃ vayaḥ.sthatā prāṇo varṣma javas tejaḥ śilpaṃ stairyam udagratā vidheyatvaṃ suvyañjana.ācāratā^iti //
patty.aśva.ratha.dvipānāṃ sāra.tri.bhāgam urasyaṃ sthāpayet, dvau tri.bhāgau kakṣaṃ pakṣaṃ ca^ubhayataḥ, anulomam anusāram, pratilomaṃ tṛtīya.sāram, phalgu pratilomam //
evaṃ sarvam upayogaṃ gamayet //
phalgu.balam anteṣv avadhāya vega.abhihūliko bhavati //
sāra.balam agrataḥ kṛtvā koṭīṣv anusāraṃ kuryāt, jaghane tṛtiyiya.sāram, madhye phalgu.balam //
evam etat sahiṣṇu bhavati //
vyūhaṃ tu sthāpayitvā pakṣa.kakṣa.urasyānām ekena dvābhyāṃ vā praharet, śeṣaiḥ pratigṛhṇīyāt //
yat parasya durbalaṃ vīta.hasty.aśvaṃ dūṣya.amātyaṃ kṛta.upajāpaṃ vā tat.prabhūta.sāreṇa^abhihanyāt //
yad vā parasya sāriṣṭhaṃ tad.dvi.guṇa.sāreṇa^abhihanyāt //
yad aṅgam alpa.sāram ātmanas tad bahunā^upacinuyāt //
yataḥ parasya^apacayas tato^abhyāśe vyūheta, yatot vā bhayaṃ syāt //
abhisṛtaṃ parisṛtam atisṛtam apasṛtam unmathya.avadhānaṃ valayo go.mūtrikā maṇḍalaṃ prakīrṇikā vyāvṛtta.pṛṣṭham anuvaṃśam agrataḥ pārśvābhyāṃ pṛṣṭhato bhagna.rakṣā bhagna.anupāta ity aśva.yuddhāni //
prakīrṇika.āvarjāny etāny eva caturṇām aṅgānāṃ vyasta.samastānāṃ vā ghātaḥ, pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ ca prabhañjanam avaskandaḥ sauptikaṃ ca^iti hasit.yuddhāni //
unmathya.avadhāna.varjāny etāny eva sva.bhūmāv abhiyāna.apayāna.sthita.yuddhāni^iti ratha.yuddhāni //
sarva.deśa.kāla.praharaṇam upāṃśu.daṇḍaś ca^iti patti.yuddhāni //
KAZ10.5.57ab/ etena vidhinā vyūhān ojān yugmāṃś ca kārayet /
KAZ10.5.57cd/ vibhavo yāvad aṅgānāṃ caturṇāṃ sadṛśo bhavet //
KAZ10.5.58ab/ dve śate dhanuṣāṃ gatvā rājā tiṣṭhet pratigrahe /
KAZ10.5.58cd/ bhinna.saṃghātanaṃ tasmān na yudhyeta^apratigrahaḥ //E
(daṇḍa.bhoga.maṇḍala.asamhata.vyūha.vyūhanam - tasya prativyūha.sthānam)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0