Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 10.5

10.5.01

pañca.dhanuḥ.śata.apakṛṣṭaṃ durgam avasthāpya yuddham upeyāt, bhūmi.vaśena vā //

10.5.02

vibhakta.mukhyām acakṣur.viṣaye mokṣayitvā senāṃ senā.pati.nāyakau vyūheyātām //

10.5.03

śama.antaraṃ pattiṃ sthāpayet, tri.śama.antaram aśvam, pañca.śama.antaraṃ rathaṃ hastinaṃ vā //

10.5.04

dvi.guṇa.antaraṃ tri.guṇa.antaraṃ vā vyūheta //

10.5.05

evaṃ yathā.sukham asambādhaṃ yudhyeta //

10.5.06

pañca.aratni dhanuḥ //

10.5.07

tasmin dhanvinaṃ sthāpayet, tri.dhanuṣy aśvam, pañca.dhanuṣi rathaṃ hastinaṃ vā //

10.5.08

pañca.dhanur anīka.saṃdhiḥ pakṣa.kakṣa.urasyānām //

10.5.09

aśvasya trayaḥ puruṣāḥ pratiyoddhāraḥ //

10.5.10

pañca.daśa rathasya hastino vā, pañca ca^aśvāḥ //

10.5.11

tāvantaḥ pāda.gopā vāji.ratha.dvipānāṃ vidheyāḥ //

10.5.12

trīṇi trikāṇy anīkaṃ rathānām urasyaṃ sthāpayet, tāvat kakṣaṃ pakṣaṃ ca^ubhayataḥ //

10.5.13

pañca.catvāriṃśad evaṃ rathā ratha.vyūhe bhavanti, dve śate pañca.viṃśatiś ca^aśvāḥ, ṣaṭ.śatāni pañca.saptatiś ca puruṣāḥ pratiyodhāraḥ, tāvantaḥ pāda.gopāḥ //

10.5.14

eṣa sama.vyūhaḥ //

10.5.15

tasya dvi.ratha.uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti //

10.5.16

evam ojā daśa sama.vyūha.prakṛtayo bhavanti //

10.5.17

pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ mitho viṣama.saṃkhyāne viṣama.vyūhaḥ //

10.5.18

tasya^api dvi.ratha^uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti //

10.5.19

evam ojā daśa viṣama.vyūha.prakṛtayo bhavanti //

10.5.20

ataḥ sainyānāṃ vyūha.śeṣam āvāpaḥ kāryaḥ //

10.5.21

rathānāṃ dvau tri.bhāgāv aṅgeṣv āvāpayet, śeṣam urasyaṃ sthāpayet //

10.5.22

evaṃ tri.bhāga.ūno rathānām āvāpaḥ kāryaḥ //

10.5.23

tena hastinām aśvānām āvāpo vyākhyātaḥ //

10.5.24

yāvad.aśva.ratha.dvipānāṃ yuddha.sambādhanm na kuryāt tāvad āvāpaḥ kāryaḥ //

10.5.25

daṇḍa.bāhulyam āvāpaḥ //

10.5.26

patti.bāhulyaṃ pratyāpāvaḥ //

10.5.27

eka.aṅga.bāhulyam anvāvāpaḥ //

10.5.28

dūṣya.bāhulyam atyāvāpaḥ //

10.5.29

para.āvāpāt pratyāvāpāc ca catur.guṇād ā.aṣṭa.guṇād iti vā vibhavataḥ sainyānām āvāpaḥ //

10.5.30

ratha.vyūhena hasti.vyūho vyākhyātaḥ //

10.5.31

vyāmiśro vā hasti.ratha.aśvānāṃ - cakra.anteṣu hastinaḥ pārśvayor aśvā rathā urasye //

10.5.32

hastinām urasyaṃ rathānāṃ kakṣāv aśvānāṃ pakṣāv iti madhya.bhedī //

10.5.33

viparīto^anta.bhedī //

10.5.34

hastinām eva tu śuddhaḥ - sāmnāhyānām urasyam aupavāhyānāṃ jaghanaṃ vyālānāṃ koṭyāv iti //

10.5.35

aśva.vyūho - varmiṇām urasyaṃ śuddhānāṃ kakṣa.pakṣāv iti //

10.5.36

patti.vyūhaḥ - purastād āvaraṇinaḥ pṛṣṭhato dhanvinaḥ //

10.5.37

iti śuddhāḥ //

10.5.38

pattayaḥ pakṣayor aśvāḥ pārśvayoḥ hastinaḥ pṛṣṭhato rathāḥ purastāt, para.vyūha.vaśena vā viparyāsaḥ //

10.5.39

iti dvy.aṅga.bala.vibhāgaḥ //

10.5.40

tena tr.aṅga.bala.vibhāgo vyākhyātaḥ //

10.5.41

daṇḍa.sampat sāra.balaṃ puṃsāṃ

10.5.42

hasty.aśvayor viśeṣaḥ kulaṃ jātiḥ sattvaṃ vayaḥ.sthatā prāṇo varṣma javas tejaḥ śilpaṃ stairyam udagratā vidheyatvaṃ suvyañjana.ācāratā^iti //

10.5.43

patty.aśva.ratha.dvipānāṃ sāra.tri.bhāgam urasyaṃ sthāpayet, dvau tri.bhāgau kakṣaṃ pakṣaṃ ca^ubhayataḥ, anulomam anusāram, pratilomaṃ tṛtīya.sāram, phalgu pratilomam //

10.5.44

evaṃ sarvam upayogaṃ gamayet //

10.5.45

phalgu.balam anteṣv avadhāya vega.abhihūliko bhavati //

10.5.46

sāra.balam agrataḥ kṛtvā koṭīṣv anusāraṃ kuryāt, jaghane tṛtiyiya.sāram, madhye phalgu.balam //

10.5.47

evam etat sahiṣṇu bhavati //

10.5.48

vyūhaṃ tu sthāpayitvā pakṣa.kakṣa.urasyānām ekena dvābhyāṃ vā praharet, śeṣaiḥ pratigṛhṇīyāt //

10.5.49

yat parasya durbalaṃ vīta.hasty.aśvaṃ dūṣya.amātyaṃ kṛta.upajāpaṃ vā tat.prabhūta.sāreṇa^abhihanyāt //

10.5.50

yad vā parasya sāriṣṭhaṃ tad.dvi.guṇa.sāreṇa^abhihanyāt //

10.5.51

yad aṅgam alpa.sāram ātmanas tad bahunā^upacinuyāt //

10.5.52

yataḥ parasya^apacayas tato^abhyāśe vyūheta, yatot vā bhayaṃ syāt //

10.5.53

abhisṛtaṃ parisṛtam atisṛtam apasṛtam unmathya.avadhānaṃ valayo go.mūtrikā maṇḍalaṃ prakīrṇikā vyāvṛtta.pṛṣṭham anuvaṃśam agrataḥ pārśvābhyāṃ pṛṣṭhato bhagna.rakṣā bhagna.anupāta ity aśva.yuddhāni //

10.5.54

prakīrṇika.āvarjāny etāny eva caturṇām aṅgānāṃ vyasta.samastānāṃ vā ghātaḥ, pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ ca prabhañjanam avaskandaḥ sauptikaṃ ca^iti hasit.yuddhāni //

10.5.55

unmathya.avadhāna.varjāny etāny eva sva.bhūmāv abhiyāna.apayāna.sthita.yuddhāni^iti ratha.yuddhāni //

10.5.56

sarva.deśa.kāla.praharaṇam upāṃśu.daṇḍaś ca^iti patti.yuddhāni //
KAZ10.5.57ab/ etena vidhinā vyūhān ojān yugmāṃś ca kārayet /
KAZ10.5.57cd/ vibhavo yāvad aṅgānāṃ caturṇāṃ sadṛśo bhavet //
KAZ10.5.58ab/ dve śate dhanuṣāṃ gatvā rājā tiṣṭhet pratigrahe /
KAZ10.5.58cd/ bhinna.saṃghātanaṃ tasmān na yudhyeta^apratigrahaḥ //E
(daṇḍa.bhoga.maṇḍala.asamhata.vyūha.vyūhanam - tasya prativyūha.sthānam)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc