Arthashastra · Chapter 10.4

sva.bhūmiḥ patty.aśva.ratha.dvipānām iṣṭā yuddhe niveśe ca //

dhānvana.vana.nimna.sthala.yodhināṃ khanaka.ākāśa.divā.rātri.yodhināṃ ca puruṣāṇāṃ nādeya.pārvata.ānūpa.sārasānāṃ ca hastinām aśvānāṃ ca yathā.svam iṣṭā yuddha.bhūmayaḥ kālāś ca //

samā sthirā^abhikāśā nirutkhātinya.cakra.khurā^anakṣa.grāhiṇya.vṛkṣa.gulma.vratatī.stambha.kedāra.śvabhra.valmīka.sikatā.paṅka.bhaṅgurā daraṇa.hīnā ca ratha.bhūmiḥ, hasty.aśvayor manuṣyāṇāṃ ca same viṣame hitā yuddhe niveśe ca //

aṇv.aśma.vṛkṣā hrasva.laṅghanīya.śvabhrā manda.daraṇa.doṣā ca^aśva.bhūmiḥ //

sthūla.sthāṇv aśma.vṛkṣa.vratatī.valmīka.gulmā padāti.bhūmiḥ //

gamya.śaila.nimna.viṣamā mardanīya.vṛkṣā chedanīya.vratatī paṅka.bhaṅgurā daraṇa.hīnā ca hasti.bhūmiḥ //

akaṇṭakiny abahu.viṣamā pratyāsāravatī^iti padātīnām atiśayaḥ //

dvi.guṇa.pratyāsārā kardama.udaka.khañjana.hīnā nihśarkarā^iti vājinām atiśayaḥ //

pāṃsu.kardama.udaka.nala.śara.ādhānavatī śva.daṇṣṭra.hīnā mahā.vṛkṣa.śākhā.ghāta.viyuktā^iti hastinām atiśayaḥ //

toya.āśaya.apāśrayavatī nirutkhātinī kedāra.hīnā vyāvartana.samarthā^iti rathānām atiśayaḥ //

uktā sarveṣāṃ bhūmiḥ //

etayā sarva.bala.niveśā yuddhāni ca vyākhyātāni bhavanti //

bhūmi.vāsa.vana.vicayo^aviṣama.toya.tīrtha.vāta.raśmi.grahaṇaṃ vīvadha.āsārayor ghāto rakṣā vā viśuddhiḥ sthāpanā ca balasya prasāra.vṛddhir bāhu.utsāraḥ pūrva.prahāro vyāveśanaṃ vyāvedhanam āśvāso grahaṇaṃ mokṣaṇaṃ mārga.anusāra.vinimayaḥ kośa.kumāra.abhiharaṇaṃ jaghana.koṭy.abhighāto hīna.anusāraṇam anuyānaṃ samāja.karma^ity aśva.karmāṇi //

puro.yānam akṛta.mārga.vāsa.tīrtha.karma bāhu.utsāras toya.taraṇa.avataraṇe sthāna.gamana.avataraṇaṃ viṣama.sambādha.praveśo^agni.dāna.śamanam eka.aṅga.vijayo bhinna.saṃdhānam abhinna.bhedanaṃ vyasane trāṇam abhighāto vibhīṣikā trāsanaṃ.audāryaṃ grahaṇaṃ mokṣaṇaṃ sāla.dvāra.aṭṭālaka.bhañjanaṃ kośa.vāhana.apavāhanam iti hasti.karmāṇi //

sva.bala.rakṣā catur.aṅga.bala.pratiṣedhaḥ saṃgrāme grahaṇaṃ mokṣaṇaṃ bhinna.saṃdhānam abhinna.bhedanaṃ trāsanam audāryaṃ bhīma.ghoṣaś ca^iti ratha.karmāṇi //

sarva.deśa.kāla.śastra.vahanaṃ vyāyāmaś ca^iti padāti.karmāṇi //

śibira.mārga.setu.kūpa.tīrtha.śodhana.karma yantra.āyudha.āvaraṇa.upakaraṇa.grāsa.vahanam āyodhanāc ca praharaṇa.āvaraṇa.pratividdha.apanayanam iti viṣṭi.karmāṇi //
KAZ10.4.18ab/ kuryād gava.aśva.vyāyogaṃ ratheṣv alpa.hayo nṛpaḥ /
KAZ10.4.18cd/ khara.uṣṭra.śakaṭānāṃ vā garbham alpa.gajas tathā //E
(pakṣa.kakṣa.urasyānām bala.agrato vyūha.vibhāgah - sāra.phalgu.bala.vibhāgah - patty.aśva.ratha.hasti.yuddhāni)