Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 09.7

09.7.01

kāma.ādir utsekaḥ svāḥ prakṛtīḥ kopayati, apanayo bāhyāḥ //

09.7.02

tad ubhayam āsurī vṛttiḥ //

09.7.03

sva.jana.vikāraḥ kopaḥ //

09.7.04

para.vṛddhi.hetuṣu āpad.artho^anarthaḥ saṃśaya iti //

09.7.05

yo^arthaḥ śatru.vṛddhim aprāptaḥ karoti, prāptaḥ pratyādeyaḥ pareṣāṃ bhavati, prāpyamāṇo vā kṣaya.vyaya.udayo bhavati, sa bhavaty āpad.arthaḥ //

09.7.06

yathā sāmantānām āmiṣa.bhūtaḥ sāmanta.vyasanajo lābhaḥ, śatru.prārthito vā sva.bhāva.adhigamyo lābhaḥ, paścāt kopena pārṣṇi.grāheṇa vā vigṛhītaḥ purastāl.lābhaḥ, mitra.ucchedena saṃdhi.vyatikrameṇa vā maṇḍala.viruddho lābhaḥ ity āpad.arthaḥ //

09.7.07

svataḥ parato vā bhaya.utpattir ity anarthaḥ //

09.7.08

tayoḥ artho na vā^iti, anartho na vā^iti, artho^anartha iti, anartho^artha iti saṃśayaḥ //

09.7.09

śatru.mitram utsāhayitum artho na vā^iti saṃśayaḥ //

09.7.10

śatru.balam artha.mānābhyām āvāhayitum anartho na vā^iti saṃśayaḥ //

09.7.11

balavat.sāmantāṃ bhūmim ādātum artho^anartha iti saṃśayaḥ //

09.7.12

jāyasā sambhūyayānam anartho^artha iti saṃśayaḥ //

09.7.13

teṣām artha.saṃśayam upagacchet //

09.7.14

artho^artha.anubandhaḥ, artho niranubandhaḥ, artho^anartha.anubandhaḥ, anartho^artha.anubandhaḥ, anartho niranubandhaḥ, anartho^anartha.anubandhaḥ ity anubandha.ṣaḍ.vargaḥ //

09.7.15

śatrum utpāṭya pārṣṇi.grāha.ādānam artho^anartha.anubandhaḥ //

09.7.16

udāsīnasya daṇḍa.anugrahaḥ phalena artho niranubandhaḥ //

09.7.17

parasya^antar.ucchedanam artho^anartha.anubandhaḥ //

09.7.18

śatru.prativeśasya^anugrahaḥ kośa.daṇḍābhyām anartho^anartha.anubandhaḥ //

09.7.19

hīna.śaktim utsāhya nivṛttir anartho niranubandhaḥ //

09.7.20

jyāyāṃsam utthāpya nivṛttir anartho^anartha.anubandhaḥ //

09.7.21

teṣāṃ pūrvaḥ pūrvaḥ śreyān upasamprāptum //

09.7.22

iti kārya.avasthāpanam //

09.7.23

samantato yugapad.artha.utpattiḥ samantato^artha.āpad bhavati //

09.7.24

sā^eva pārṣṇi.grāha.vigṛhītā samantato^artha.saṃśaya.āpad bhavati //

09.7.25

tayor mitra.ākranda.upagrahāt siddhiḥ //

09.7.26

samantataḥ śatrubhyo bhaya.utpattiḥ samantto^anartha.āpad bhavati //

09.7.27

sā^eva mitra.vigṛhītā samantato^anartha.saṃśaya.āpad bhavati //

09.7.28

tayoś cala.amitra.ākranda.upagrahāt siddhiḥ, para.miśra.apratīkāro vā //

09.7.29

ito lābha itarato lābha ity ubhayato^artha.āpad bhavati //

09.7.30

tasyāṃ samantato^arthāyāṃ ca lābha.guṇa.yuktam artham ādātuṃ yāyāt //

09.7.31

tulye lābha.guṇe pradhānam āsannam anatipātinam ūno vā yena bhavet tam ādātuṃ yāyāt //

09.7.32

ito^anartha itarato^anartha ity ubhayato^anartha.āpat //

09.7.33

tasyāṃ samantato^anarthāyāṃ ca mitrebhyaḥ siddhiṃ lipseta //

09.7.34

mitra.abhāve prakṛtīnāṃ laghīyasya^ekato^anarthāṃ sādhayet, ubhayato^anarthāṃ jyāyasyā, samantato^anarthāṃ mūlena pratikuryāt //

09.7.35

aśakye sarvam utsṛjya^apagacchet //

09.7.36

dṛṣṭā hi jīvataḥ punar.āvṛttir yathā suyātrā.udayanābhyām //

09.7.37

ito lābha itarato rājya.abhimarśa ity ubhayato^artha.anartha.āpad bhavati //

09.7.38

tasyām anartha.sādhako yo^arthas tam ādātuṃ yāyāt //

09.7.39

anyathā hi rājya.abhimarśaṃ vārayet //

09.7.40

etayā samantato^artha.anartha.āpad vyākhyātā //

09.7.41

ito^anartha itarato^artha.saṃśaya ity ubhayato^anartha.artha.saṃśayā //

09.7.42

tasyāṃ pūrvam anarthaṃ sādhayet, tat.siddhāv artha.saṃśayam //

09.7.43

etayā samantato^anartha.artha.saṃśayā vyākhyātā //

09.7.44

ito^artha itarato^anartha.saṃśaya ity ubhayato^artha.anartha.saṃśaya.āpad //

09.7.45

etayā samantato^artha.anartha.saṃśayā vyākhyātā //

09.7.46

tasyāṃ pūrvāṃ pūrvāṃ prakṛtīnām anartha.saṃśayān mokṣayituṃ yateta //

09.7.47

śreyo hi mitram anartha.saṃśaye tiṣṭhan na daṇḍaḥ, daṇḍo vā na kośa iti //

09.7.48

samagra.mokṣaṇa.abhāve prakṛtīnām avayavān mokṣayituṃ yateta //

09.7.49

tatra puruṣa.prakṛtīnāṃ bahulam anuraktaṃ vā tīkṣṇa.lubdha.varjam, dravya.prakṛtīnāṃ sāraṃ mahā.upakāraṃ vā //

09.7.50

saṃdhinā^āsanena dvaidhī.bhāvena vā laghūni, viparyayair gurūṇi //

09.7.51

kṣaya.sthāna.vṛddhīnāṃ ca^uttara.uttaraṃ lipseta //

09.7.52

prātilomyena vā kṣaya.ādīnām āyatyāṃ viśeṣaṃ paśyet //

09.7.53

iti deśa.avasthāpanam //

09.7.54

etena yātrā.ādi.madhya.anteṣv artha.anartha.saṃśayānām upasamprāptir vyākhyātā //

09.7.55

nirantara.yogitvāc ca^artha.anartha.saṃśayānāṃ yātrā.ādāv arthaḥ śreyān upasamprāptuṃ pārṣṇi.grāha.āsāra.pratighāte kṣaya.vyaya.pravāsa.pratyādeye mūla.rakṣaṇeṣu ca bhavati //

09.7.56

tathā^anarthaḥ saṃśayo vā sva.bhūmiṣṭhasya viṣahyo bhavati //

09.7.57

etena yātrā.madhye^artha.anartha.saṃśayānām upasamprāptir vyākhyātā //

09.7.58

yātrā.ante tu karśanīyam ucchedanīyaṃ vā karśayitvā^ucchidya vā^arthaḥ śreyān upasamprāptuṃ na^anarthaḥ saṃśayo vā para.ābādha.bhayāt //

09.7.59

sāmavāyikānām apurogasya tu yātrā.madhya.antago^anarthaḥ saṃśayo vā śreyān upasamprāptum anirbandha.gāmitvāt //

09.7.60

artho dharmaḥ kāma ity artha.tri.vargaḥ //

09.7.61

tasya pūrvaḥ pūrvaḥ śreyān upasamprāptum //

09.7.62

anartho^adharmaḥ śoka ity anartha.tri.vargaḥ //

09.7.63

tasya pūrvaḥ pūrvaḥ śreyān pratikartum //

09.7.64

artho^anartha iti, dharmo^adharma iti, kāmaḥ śoka iti saṃśaya.tri.vargaḥ //

09.7.65

tasya^uttara.pakṣa.siddhau pūrva.pakṣaḥ śreyān upasamprāptum //

09.7.66

iti kāla.avasthāpanam //

09.7.67

ity āpadaḥ - tāsāṃ siddhiḥ //

09.7.68

putra.bhrātṛ.bandhuṣu sāma.dānābhyāṃ siddhir anurūpā, paura.jānapada.daṇḍa.mukhyeṣu dāna.bhedābhyām, sāmanta.āṭavikeṣu bheda.daṇḍābhyām //

09.7.69

eṣā^anulomā, viparyaye pratilomā //

09.7.70

mitra.amitreṣu vyāmiśrā siddhiḥ //

09.7.71

paraspara.sādhakā hy upāyāḥ //

09.7.72

śatroḥ śaṅkita.amātyeṣu sāntvaṃ prayuktaṃ śeṣa.prayogaṃ nivartayati, dūṣya.amātyeṣu dānam, saṃghāteṣu bhedaḥ, śaktimatsu daṇḍa iti //

09.7.73

guru.lāghava.yogāc ca^āpadāṃ niyoga.vikalpa.samuccayā bhavanti //

09.7.74

"anena^eva^upāyena na^anyena" iti niyogaḥ //

09.7.75

"anena vā^anyena vā" iti vikalpaḥ //

09.7.76

"anena^anyena ca" iti samuccayaḥ //

09.7.77

teṣām eka.yogāś catvāras tri.yogāś ca, dvi.yogāḥ ṣaṭ, ekaś catur.yogaḥ //

09.7.78

iti pañca.daśa.upāyāḥ //

09.7.79

tāvantaḥ pratilomāḥ //

09.7.80

teṣām ekena^upāyena siddhir eka.siddhiḥ, dvābhyāṃ dvi.siddhiḥ, tribhis tri.siddhiḥ, caturbhiś catuḥ.siddhir iti //

09.7.81

dharma.mūlatvāt kāma.phalatvāc ca^arthasya dharma.artha.kāma.anubandhā yā^arthasya siddhiḥ sā sarva.artha.siddhiḥ // <iti siddhayah>

09.7.82

daivād agnir udakaṃ vyādhiḥ pramāro vidravo durbhikṣam āsurī sṛṣṭir ity āpadaḥ //

09.7.83

tāsāṃ daivata.brāhmaṇa.rpaṇipātataḥ siddhiḥ //
KAZ09.7.84ab/ ativṛṣṭir avṛṣṭir vā sṛṣṭir vā yā^āsurī bhavet /
KAZ09.7.84cd/ tasyām ātharvaṇaṃ karma siddha.ārambhāś ca siddhayaḥ //E
(skandha.āvāra.niveśah)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc