Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 08.1

08.1.01

vyasana.yaugapadye saukaryato yātavyaṃ rakṣitavyaṃ vā^iti vyasana.cintā //

08.1.02

daivaṃ mānuṣaṃ vā prakṛti.vyasanam anaya.apanayābhyāṃ sambhavati //

08.1.03

guṇa.prātilomyam abhāvaḥ pradoṣaḥ prasaṅgaḥ pīḍā vā vyasanam //

08.1.04

vyasyaty enaṃ śreyasa iti vyasanam //

08.1.05

"svāmy.amātya.jana.pada.durga.kośa.daṇḍa.mitra.vyasanānāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ garīyaḥ" ity ācāryāḥ //

08.1.06

na^iti bharadvājaḥ //

08.1.07

"svāmy.amātya.vyasanayor amātya.vyasanaṃ garīyaḥ //

08.1.08

mantro mantra.phala.avāptiḥ karma.anuṣṭhānam āya.vyaya.karma daṇḍa.praṇayanam amitra.aṭavī.pratiṣedho rājya.rakṣaṇaṃ vyasana.pratīkāraḥ kumāra.rakṣaṇam abhiṣekaś ca kumārāṇām āyattam amātyeṣu //

08.1.09

teṣām abhāve tad.abhāvaḥ, chinna.pakṣasya^iva rājñaś ceṣṭā.nāśaś ca //

08.1.10

vyasaneṣu ca^āsannaḥ para.upajāpaḥ //

08.1.11

vaiguṇye ca prāṇa.ābādhaḥ prāṇa.antika.caratvād rājñaḥ" iti //

08.1.12

na^iti kauṭilyaḥ //

08.1.13

mantri.purohita.ādi.bhṛtya.vargam adhyakṣa.pracāraṃ puruṣa.dravya.prakṛti.vyasana.pratīkāram edhanaṃ ca rājā^eva karoti //

08.1.14

vyasaniṣu vā^amātyeṣv anyān avyasaninaḥ karoti //

08.1.15

pūjya.pūjane dūṣya.avagrahe ca nitya.yuktas tiṣṭhati //

08.1.16

svāmī ca sampannaḥ sva.sampadbhiḥ prakṛtīḥ sampādayati //

08.1.17

sa yat.śīlas tat.śīlāḥ prakṛtayo bhavanti, utthāne pramāde ca tad.āyattatvāt //

08.1.18

tat.kūṭa.sthānīyo hi svāmī^iti //

08.1.19

"amātya.jana.pada.vyasanayor jana.pada.vyasanaṃ garīyaḥ" iti viśāla.akṣaḥ //

08.1.20

"kośo daṇḍaḥ kupyaṃ viṣṭir vāhanaṃ nicayāś ca jana.padād uttiṣṭhante //

08.1.21

teṣām abhāvo jana.pada.abhāve, svāmy.amātyayoś ca^anantaraḥ" iti //

08.1.22

na^iti kauṭilyaḥ //

08.1.23

amātya.mūlāḥ sarva.ārambhāḥ - jana.padasya karma.siddhayaḥ svataḥ parataś ca yoga.kṣema.sādhanaṃ vyasana.pratīkāraḥ śūnya.niveśa.upacayau daṇḍa.kara.anugrahaś ca^iti //

08.1.24

"jana.pada.durga.vyasanayor durga.vyasanam" iti pārāśarāḥ //

08.1.25

"durge hi kośa.daṇḍa.utpattir āpadi sthānaṃ ca jana.padasya //

08.1.26

śaktimattarāś ca paurā jānapadebhyo nityāś ca^āpadi sahāyā rājñaḥ //

08.1.27

jānapadās tv amitra.sādhāraṇāḥ" iti //

08.1.28

na^iti kauṭilyaḥ //

08.1.29

jana.pada.mūlā durga.kośa.daṇḍa.setu.vārttā.ārambhāḥ //

08.1.30

śauryaṃ sthairyaṃ dākṣyaṃ bāhulyaṃ ca jānapadeṣu //

08.1.31

parvata.antar.dvīpāś ca durgā na^adhyuṣyante jana.pada.abhāvāt //

08.1.32

karṣaka.prāye tu durga.vyasanam, āyudhīya.prāye tu jana.pade jana.pada.vyasanam iti //

08.1.33

"durga.kośa.vyasanayoḥ kośa.vyasanam" iti piśunaḥ //

08.1.34

"kośa.mūlo hi durga.saṃskāro durga.rakṣaṇaṃ jana.pada.mitra.amitra.nigraho deśa.antaritānām utsāhanaṃ daṇḍa.bala.vyavahāraś ca //

08.1.35

durgaḥ kośād upajāpyaḥ pareṣām //

08.1.36

kośam ādāya ca vyasane śakyam apayātum, na durgam" iti //

08.1.37

na^iti kauṭilyaḥ //

08.1.38

durga.arpaṇaḥ kośo daṇḍas tūṣṇīṃ.yuddhaṃ sva.pakṣa.nigraho daṇḍa.bala.vyavahāra āsāra.pratigrahaḥ para.cakra.aṭavī.pratiṣedhaś ca //

08.1.39

durga.abhāve ca kośaḥ pareṣām //

08.1.40

dṛśyate hi durgavatām anucchittir iti //

08.1.41

"kośa.daṇḍavyasanayor daṇḍa.vyasanam" iti kauṇapadantaḥ //

08.1.42

"daṇḍa.mūlo hi mitra.amitra.nigrahaḥ para.daṇḍa.utsāhanaṃ sva.daṇḍa.pratigrahaś ca //

08.1.43

daṇḍa.abhāve ca dhruvaḥ kośa.vināśaḥ //

08.1.44

kośa.abhāve ca śakyaḥ kupyena bhūmyā para.bhūmi.svayaṃ.grāheṇa vā daṇḍaḥ piṇḍayitum, daṇḍavatā ca kośaḥ //

08.1.45

svāminaś ca^āsanna.vṛttitvād amātya.sadharmā daṇḍaḥ" iti //

08.1.46

na^iti kauṭilyaḥ //

08.1.47

kośa.mūlo hi daṇḍaḥ //

08.1.48

kośa.abhāve daṇḍaḥ paraṃ gacchati, svāminaṃ vā hanti //

08.1.49

sarva.abhiyoga.karaś ca kośo dharma.kāma.hetuḥ //

08.1.50

deśa.kāla.kārya.vaśena tu kośa.daṇḍayor anyataraḥ pramāṇī.bhavati //

08.1.51

lambha.pālano hi daṇḍaḥ kośasya, kośaḥ kośasya daṇḍasya ca bhavati //

08.1.52

sarva.dravya.prayojakatvāt kośa.vyasanaṃ garīya iti //

08.1.53

"daṇḍa.mitra.vyasanayor mitra.vyasanam" iti vātavyādhiḥ //

08.1.54

"mitram abhṛtaṃ vyavahitaṃ ca karma karoti, pārṣṇi.grāham āsāram amitram āṭavikaṃ ca pratikaroti, kośa.daṇḍa.bhūmibhiś ca^upakaroti vyasana.avasthā.yogam" iti //

08.1.55

na^iti kauṭilyaḥ //

08.1.56

daṇḍavato mitraṃ mitra.bhāve tiṣṭhati, amitro vā mitra.bhāve //

08.1.57

daṇḍa.mitrayos tu sādhāraṇe kārye sārataḥ sva.yuddha.deśa.kāla.lābhād viśeṣaḥ //

08.1.58

śīghra.abhiyāne tv amitra.āṭavika.anabhyantara.kope ca na mitraṃ vidyate //

08.1.59

vyasana.yaugapadye para.vṛddhau ca mitram artha.yuktau tiṣṭhati //

08.1.60

iti prakṛti.vyasana.sampradhāraṇam uktam //
KAZ08.1.61ab/ prakṛty.avayavānāṃ tu vyasanasya viśeṣataḥ /
KAZ08.1.61cd/ bahu.bhāvo^anurāgo vā sāro vā kārya.sādhakaḥ //
KAZ08.1.62ab/ dvayos tu vyasane tulye viśeṣo guṇataḥ kṣayāt /
KAZ08.1.62cd/ śeṣa.prakṛti.sādguṇyaṃ yadi syān na^avidheyakam //
KAZ08.1.63ab/ śeṣa.prakṛti.nāśas tu yatra^eka.vyasanād bhavet /
KAZ08.1.63cd/ vyasanaṃ tad garīyaḥ syāt pradhānasya^itarasya vā //E
(rāja.rājyayor vyasana.cintā)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc