Arthashastra · Chapter 07.18
madhyamasya^ātmā tṛtīyā pañcamī ca prakṛtī prakṛtayaḥ //
dvitīyā caturthī ṣaṣṭhī ca vikṛtayaḥ //
tac ced ubhayaṃ madhyamo^anugṛhṇīyāt, vijigīṣur madhyama.anulomaḥ syāt //
na ced anugṛhṇīyāt, prakṛty.anulomaḥ syāt //
madyamaś ced vijigīṣor mitraṃ mitra.bhāvi lipseta, mitrasya^ātmanaś ca mitrāṇy utthāpya madhyamāc ca mitrāṇi bhedayitvā mitraṃ trāyeta //
maṇḍalaṃ vā protsāhayet "atipravṛddho^ayaṃ madhyamaḥ sarveṣāṃ no vināśāya^abhyutthitaḥ, sambhūya^asya yātrāṃ vihanāma" iti //
tac cen maṇḍalam anugṛhṇīyāt, madhyama.avagraheṇa^ātmānam upabṛṃhayet //
na ced anugṛhṇīyāt, kośa.daṇḍābhyāṃ mitram anugṛhya ye madhyama.dveṣiṇo rājānaḥ paraspara.anugṛhītā vā bahavas tiṣṭheyuḥ, eka.siddhau vā bahavaḥ sidhyeyuḥ, parasparād vā śaṅkitā na^uttiṣṭheran, teṣāṃ pradhānam ekam āsannaṃ vā sāma.dānābhyāṃ labheta //
dvi.guṇo dvitīyaṃ tri.gunas tṛtīyam //
evam abhyuccito madhyamam avagṛhṇīyāt //
deśa.kāla.atipattau vā saṃdhāya madhyamena mitrasya sācivyaṃ kuryāt, dūṣyeṣu vā karma.saṃdhim //
karśanīyaṃ vā^asya mitraṃ madhyamo lipseta, pratistambhayed enaṃ "ahaṃ tvā trāyeya" iti ā karśanāt //
karśitam enaṃ trāyeta //
ucchedanīyaṃ vā^asya mitraṃ madhyamo lipseta, karśitam enaṃ trāyeta madhyama.vṛddhi.bhayāt //
ucchinnaṃ vā bhūmy.anugraheṇa haste kuryād anyatra^apasāra.bhayāt //
karśanīya.ucchedanīyayoś cen mitrāṇi madhyamasya sācivya.karāṇi syuḥ, puruṣa.antareṇa saṃdhīyeta //
vijigīṣor vā tayor mitrāṇy avagraha.samarthāni syuḥ, saṃdhim upeyāt //
amitraṃ vā^asya madhyamo lipseta, saṃdhim upeyāt //
evaṃ sva.arthaś ca kṛto bhavati madhyamasya priyaṃ ca //
madhyamaś cet sva.mitraṃ mitra.bhāvi lipseta, puruṣa.antareṇa saṃdadhyāt //
sa.apekṣaṃ vā "na^arhasi mitram ucchettum" iti vārayet //
upekṣeta vā "maṇḍalam asya kupyatu sva.pakṣa.vadhāt" iti //
amitram ātmano vā madhyamo lipseta, kośa.daṇḍābhyām enam adṛśyamāno^anugṛhṇīyāt //
udāsīnaṃ vā madhyamo lipseta, asmai sāhāyyaṃ dadyād "udāsīnād bhidyatām" iti //
madhyama.udāsīnayor yo maṇḍalasya^abhipretas tam āśrayeta //
madhyama.caritena^udāsīna.caritaṃ vyākhyātam //
udāsīnaś cen madhyamaṃ lipseta, yataḥ śatrum atisaṃdadhyān mitrasya^upakāraṃ kuryād udāsīnaṃ vā daṇḍa.upakāriṇaṃ labheta tataḥ pariṇameta //
evam upabṛhya^ātmānam ari.prakṛtiṃ karśayen mitra.prakṛtiṃ ca^upagṛhṇīyāt //
saty apy amitra.bhāve tasya^anātmavān nitya.apakārī śatruḥ śatru.saṃhitaḥ pārṣṇi.grāho vā vyasanī yātavyo vyasane vā netur abhiyoktā ity ari.bhāvinaḥ, eka.artha.abhiprayātaḥ pṛthag.artha.abhiprayātaḥ sambhūya.yātrikaḥ saṃhita.prayāṇikaḥ sva.artha.abhiprayātaḥ sāmutthāyikaḥ kośa.daṇḍayor anyatarasya kretā vikretā vā dvaidhī.bhāvika iti mitra.bhāvinaḥ,
- //
sāmanto balavataḥ pratighāto^antardhiḥ prativeśo vā balavataḥ pārṣṇi.grāho vā svayam upanataḥ pratāpa.upanato vā daṇḍa.upanata iti bhṛtya.bhāvinaḥ sāmantāḥ //
tair bhūmy.eka.antarā vyākhyātāḥ //
KAZ07.18.31ab/ teṣāṃ śatru.virodhe yan mitram eka.arthatāṃ vrajet /
KAZ07.18.31cd/ śaktyā tad.anugṛhṇīyād viṣaheta yayā param //
KAZ07.18.32ab/ prasādhya śatruṃ yan mitraṃ vṛddhaṃ gacched avaśyatām /
KAZ07.18.32cd/ sāmanta.eka.antarābhyāṃ tat.prakṛtibhyāṃ virodhayet //
KAZ07.18.33ab/ tat.kulīna.aparuddhābhyāṃ bhūmiṃ vā tasya hārayet /
KAZ07.18.33cd/ yathā vā^anugraha.apekṣaṃ vaśyaṃ tiṣṭhet tathā caret //
KAZ07.18.34ab/ na^upakuryād amitraṃ vā gacched yad atikarśitam /
KAZ07.18.34cd/ tad ahīnam avṛddhaṃ ca sthāpayen mitram arthavit //
KAZ07.18.35ab/ artha.yuktyā calaṃ mitraṃ saṃdhiṃ yad upagacchati /
KAZ07.18.35cd/ tasya^apagamane hetuṃ vihanyān na caled yathā //
KAZ07.18.36ab/ ari.sādhāraṇaṃ yad vā tiṣṭhet tad aritaḥ śaṭham /
KAZ07.18.36cd/ bhedayed bhinnam ucchindyāt tataḥ śatrum anantaram //
KAZ07.18.37ab/ udāsīnaṃ ca yat tiṣṭhet sāmantais tad virodhayet /
KAZ07.18.37cd/ tato vigraha.saṃtaptam upakāre niveśayet //
KAZ07.18.38ab/ amitraṃ vijigīṣuṃ ca yat saṃcarati durbalam /
KAZ07.18.38cd/ tad balena^anugṛhṇīyād yathā syān na parān.mukham //
KAZ07.18.39ab/ apanīya tato^anyasyāṃ bhūmau vā samniveśayet /
KAZ07.18.39cd/ niveśya pūrvaṃ tatra^anyad daṇḍa.anugraha.hetunā //
KAZ07.18.40ab/ apakuryāt samarthaṃ vā na^upakuryād yad āpadi /
KAZ07.18.40cd/ ucchindyād eva tan.mitraṃ viśvasya^aṅkam upasthitam //
KAZ07.18.41ab/ mitra.vyasanato vā^arir uttiṣṭhed yo^anavagrahaḥ /
KAZ07.18.41cd/ mitreṇa^eva bhavet sādhyaś chādita.vyasanena saḥ //
KAZ07.18.41ab/ amitra.vyasanān mitram utthitaṃ yad virajyati /
KAZ07.18.41cd/ ari.vyasana.siddhyā tat.śatruṇā^eva prasidhyati //
KAZ07.18.42ab/ vṛddhiṃ kṣayaṃ ca sthānaṃ ca karśana.ucchedanaṃ tathā //
KAZ07.18.42cd/ sarva.upāyān samādadhyād etān yaś ca^artha.śāstravit /
KAZ07.18.43ab/ evam anyonya.saṃcāraṃ ṣāḍguṇyaṃ yo^anupaśyati //
KAZ07.18.43cd/ sa buddhi.nigalair baddhair iṣṭaṃ krīḍati pārthivaiḥ //E
(prakṛti.vyasana.vargah)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0