Arthashastra · Chapter 07.9
saṃhita.prayāṇe mitra.hiraṇya.bhūmi.lābhānām uttara.uttaro lābhaḥ śreyān //
mitra.hiraṇye hi bhūmi.lābhād bhavataḥ, mitraṃ hiraṇya.lābhāt //
yo vā lābhaḥ siddhaḥ śeṣayor anyataraṃ sādhayati //
"tvaṃ ca^ahaṃ ca mitraṃ labhāvahe" ity evaṃ.ādidh sama.saṃdhiḥ //
"tvaṃ mitram" ity evaṃ.ādir viṣama.saṃdhiḥ //
tayor viśeṣa.lābhād atisaṃdhiḥ //
sama.saṃdhau tu yaḥ sampannaṃ mitraṃ mitra.kṛcchre vā mitram avāpnoti so^atisaṃdhatte //
āpadd hi sauhṛda.sthairyam utpādayati //
mitra.kṛcchre^api nityam avaśyam anityaṃ vaśyaṃ vā^iti "nityam avaśyaṃ śreyaḥ, tadd hi anupakurvad api na^apakaroti" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
vaśyam anityaṃ śreyaḥ //
yāvad upakaroti tāvan mitraṃ bhavati, upakāra.lakṣaṇaṃ mitram iti //
vaśyayor api mahā.bhogam anityam alpa.bhogaṃ vā nityam iti // mahā.bhogam anityaṃ śreyaḥ, mahā.bhogam anityam alpa.kālena mahad.upakurvan mahānti vyaya.sthānāni pratikaroti" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
nityam alpa.bhogaṃ śreyaḥ //
mahā.bhogam anityam upakāra.bhayād apakrāmati, upakṛtya vā pratyādātum īhate //
nityam alpa.bhogaṃ sātatyād alpam upakurvan mahatā kālena mahad upakaroti //
guru.samutthaṃ mahan mitraṃ laghu.samuttham alpaṃ vā^iti "guru.samutthaṃ mahan mitraṃ pratāpa.karaṃ bhavati, yadā ca^uttiṣṭhate tadā kāryaṃ sādhayati" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
laghu.samuttham alpaṃ śreyaḥ //
lagu.samuttham alpaṃ mitraṃ kārya.kālaṃ na^atipātayati daurbalyāc ca yathā.iṣṭa.bhogyaṃ bhavati, na^itarat prakṛṣṭa.bhaumam //
vikṣipta.sainyam avaśya.sainyaṃ vā^iti "vikṣiptaṃ sainyaṃ śakyaṃ pratisaṃhartuṃ vaśyatvād" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
avaśya.sainyaṃ śreyaḥ //
avaśyaṃ hi śakyaṃ sāma.ādibhir vaśyaṃ kartum, na^itarat kārya.vyāsaktaṃ pratisaṃhartum //
puruṣa.bhogaṃ hiraṇya.bhogaṃ vā mitram iti "puruṣa.bhogaṃ mitraṃ śreyaḥ, pruṣa.bhogaṃ mitraṃ pratāpa.karaṃ bhavati, yadā ca^uttiṣṭhate tadā kāryaṃ sādhayati" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
hiraṇya.bhogaṃ mitraṃ śreyaḥ //
nityo hi hiraṇyena yogaḥ kadācid daṇḍena //
daṇḍaś ca hiraṇyena^anye ca kāmāḥ prāpyanta iti //
hiraṇya.bhogaṃ bhūmi.bhogaṃ vā mitram iti "hiraṇya.bhogaṃ gatimattvāt sarva.vyaya.pratīkāra.karam" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
mitra.hiraṇye hi bhūmi.lābhād bhavata ity uktaṃ purastād //
tasmād bhūmi.bhogaṃ mitraṃ śreya iti //
tulye puruṣa.bhoge vikramaḥ kleśa.sahatvam anurāgaḥ sarva.bala.lābho vā mitra.kulād viśeṣaḥ //
tulye hiraṇya.bhoge prārthita.arthatā prābhūtyam alpa.prayasatā sātatyaṃ ca viśeṣaḥ //
tatra^etad bhavati //
KAZ07.9.38ab/ nityaṃ vaśyaṃ laghu.utthānaṃ pitṛ.paitāmahaṃ mahat /
KAZ07.9.38cd/ advaidhyaṃ ca^iti sampannaṃ mitraṃ ṣaḍ.guṇam ucyate //
KAZ07.9.39ab/ ṛte yad arthaṃ praṇayād rakṣyate yac ca rakṣati /
KAZ07.9.39cd/ pūrva.upacita.sambandhaṃ tan mitraṃ nityam ucyate //
KAZ07.9.40ab/ sarva.citra.mahā.bhogaṃ trividhaṃ vaśyam ucyate /
KAZ07.9.40cd/ ekato.bhogy ubhayataḥ sarvato.bhogi ca^aparam //
KAZ07.9.41ab/ ādātṛ vā dātr.api vā jīvaty ariṣu hiṃsayā /
KAZ07.9.41cd/ mitraṃ nityam avaśyaṃ tad.durga.aṭavy.apasāri ca //
KAZ07.9.42ab/ anyato vigṛhītaṃ yal laghu.vyasanam eva vā /
KAZ07.9.42cd/ saṃdhatte ca^upakārāya tan mitraṃ vaśyam adhruvam //
KAZ07.9.43ab/ eka.arthena^atha sambaddham upakārya.vikāri ca /
KAZ07.9.43cd/ mitra.bhāvi bhavaty etan mitram advaidhyam āpadi //
KAZ07.9.44ab/ mitra.bhāvād dhruvaṃ mitraṃ śatru.sādhāraṇāc calam /
KAZ07.9.44cd/ na kasyacid udāsīnaṃ dvayor ubhaya.bhāvi tat //
KAZ07.9.45ab/ vijigīṣor amitraṃ yan mitram antardhitāṃ gatam /
KAZ07.9.45cd/ upakāre^aniviṣṭaṃ vā^aśaktaṃ vā^anupakāri tat //
KAZ07.9.46ab/ priyaṃ parasya vā rakṣyaṃ pūjyaṃ sambaddham eva vā /
KAZ07.9.46cd/ anugṛhṇāti yan mitraṃ śatru.sādhāraṇaṃ hi tat //
KAZ07.9.47ab/ prakṛṣṭa.bhaumaṃ saṃtuṣṭaṃ balavac ca^ālasaṃ ca yat /
KAZ07.9.47cd/ udāsīnaṃ bhavaty etad vyasanād avamānitam //
KAZ07.9.48ab/ arer netuś ca yad vṛddhiṃ daurbalyād anuvartate /
KAZ07.9.48cd/ ubhayasya^apy avidviṣṭaṃ vidyād ubhaya.bhāvi tat //
KAZ07.9.49ab/ kāraṇa.akāraṇa.dhvastaṃ kāraṇa.akāraṇa.āgatam /
KAZ07.9.49cd/ yo mitraṃ samupekṣeta sa mṛtyum upagūhati //
kṣipram alpo lābhaś cirān mahān iti vā "kṣipram alpo lābhaḥ kārya.deśa.kāla.saṃvādakaḥ śreyān" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
cirād avinipātī bīja.sadharmā mahāml lābhaḥ śreyān, viparyaye pūrvaḥ //
KAZ07.9.53ab/ evaṃ dṛṣṭvā dhruve lābhe lābha.aṃśe ca guṇa.udayam /
KAZ07.9.53cd/ sva.artha.siddhi.paro yāyāt saṃhitaḥ sāmavāyikaiḥ //E
(mitra.hiraṇya.bhūmi.karma.saṃdhayaḥ, tatra bhūmi.saṃdhih)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0