Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 07.5

07.5.01

tulya.sāmanta.vyasane yātavyam amitraṃ vā^ity amitram abhiyāyāt, tat.siddhau yātavyam //

07.5.02

amitra.siddhau hi yātavyaḥ sāhāyyaṃ dadyān na^amitro yātavya.siddhau //

07.5.03

guru.vyasanaṃ yātavyaṃ laghu.vyasanam amitraṃ vā^iti "guru.vyasanaṃ saukaryato yāyād" ity ācāryāḥ //

07.5.04

na^iti kauṭilyaḥ //

07.5.05

laghu.vyasanam amitraṃ yāyāt //

07.5.06

laghv api hi vyasanam abhiyuktasya kṛcchraṃ bhavati //

07.5.07

satyaṃ gurv api gurutaraṃ bhavati //

07.5.08

anabhiyuktas tu laghu.vyasanaḥ sukhena vyasanaṃ pratikṛtya^amitro yātavyam abhisaret, pārṣṇiṃ vā gṛhṇīyāt //

07.5.09

yātavya.yaugapadye guru.vyasanaṃ nyāya.vṛttiṃ laghu.vyasanam anyāya.vṛttiṃ virakta.prakṛtiṃ vā^iti virakta.prakṛtiṃ yāyāt //

07.5.10

guru.vyasanaṃ nyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayo^anugṛhṇanti, laghu.vyasanam anyāya.vṛttim upekṣante, viraktā balavantam apy ucchindanti //

07.5.11

tasmād virakta.prakṛtim eva yāyāt //

07.5.12

kṣīṇa.lubdha.prakṛtim apacarita.prakṛtiṃ vā^iti kṣīṇa.lubdha.prakṛtiṃ yāyāt, kṣīṇa.lubdhā hi prakṛtayaḥ sukhena^upajāpaṃ pīḍāṃ vā^upagacchanti, na^apacaritāḥ pradhāna.avagraha.sādhyāḥ" ity ācāryāḥ //

07.5.13

na^iti kauṭilyaḥ //

07.5.14

kṣīṇa.lubdhā hi prakṛtayo bhartari snigdhā bhartṛ.hite tiṣṭhanti, upajāpaṃ vā visaṃvādayanti, anurāge sārvaguṇyam iti //

07.5.15

tasmād apacarita.prakṛtim eva yāyāt //

07.5.16

balavantam anyāya.vṛttiṃ durbalaṃ vā nyāya.vṛttim iti balavantam anyāya.vṛttiṃ yāyāt //

07.5.17

balavantam anyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayo na^anugṛhṇanti, niṣpātayanti, amitraṃ vā^asya bhajante //

07.5.18

durbalaṃ tu nyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayaḥ parigṛhṇanti, anuniṣpatanti vā //
KAZ07.5.19ab/ avakṣepeṇa hi satām asatāṃ pragraheṇa ca /
KAZ07.5.19cd/ abhūtānāṃ ca hiṃsānām adharmyāṇāṃ pravartanaiḥ //
KAZ07.5.20ab/ ucitānāṃ caritrāṇāṃ dharmiṣṭhānāṃ nivartanaiḥ /
KAZ07.5.20cd/ adharmasya prasaṅgena dharmasya^avagraheṇa ca //
KAZ07.5.21ab/ akāryāṇāṃ ca karaṇaiḥ kāryāṇāṃ ca praṇāśanaiḥ /
KAZ07.5.21cd/ apradānaiś ca deyānām adeyānāṃ ca sādhanaiḥ //
KAZ07.5.22ab/ adaṇḍanaiś ca daṇḍyānām adaṇḍyānāṃ ca daṇḍanaiḥ /
KAZ07.5.22cd/ agrāhyāṇām upagrāhair grāhyāṇāṃ ca^anabhigrahaiḥ //
KAZ07.5.23ab/ anarthyānāṃ ca karaṇair arthyānāṃ ca vighātanaiḥ /
KAZ07.5.23cd/ arakṣaṇaiś ca corebhyaḥ svayaṃ ca parimoṣaṇaiḥ //
KAZ07.5.24ab/ pātaiḥ puruṣa.kārāṇāṃ karmaṇāṃ guṇa.dūṣaṇaiḥ /
KAZ07.5.24cd/ upaghātaiḥ pradhānānāṃ mānyānāṃ ca^avamānanaiḥ //
KAZ07.5.25ab/ virodhanaiś ca vṛddhānāṃ vaiṣamyeṇa^anṛtena ca /
KAZ07.5.25cd/ kṛtasya^apratikāreṇa sthitasya^akaraṇena ca //
KAZ07.5.26ab/ rājñaḥ pramāda.ālasyābhyāṃ yoga.kṣema.vadhena vā /
KAZ07.5.26cd/ prakṛtīnāṃ kṣayo lobho vairāgyaṃ ca^upajāyate //
KAZ07.5.27ab/ kṣīṇāḥ prakṛtayo lobhaṃ lubdhā yānti virāgatām /
KAZ07.5.27cd/ viraktā yānty amitraṃ vā bhartāraṃ ghnanti vā svayam //

07.5.28

tasmāt prakṛtīnāṃ kṣaya.lobha.virāga.kāraṇāni na^utpādayet, utpannāni vā sadyaḥ pratikurvīta //

07.5.29

kṣīṇā lubdhā viraktā vā prakṛtaya iti //

07.5.30

kṣīṇāḥ pīḍana.ucchedana.bhayāt sadyaḥ saṃdhiṃ yuddhaṃ niṣpatanaṃ vā rocayante //

07.5.31

lubdhā lobhena^asaṃtuṣṭāḥ para.upajāpaṃ lipsante //

07.5.32

viraktāḥ para.abhiyogam abhyuttiṣṭhante //

07.5.33

tāsāṃ hiraṇya.dhānya.kṣayaḥ sarva.upaghātī kṛcchra.pratīkāraś ca, yugya.puruṣa.kṣayo hiraṇya.dhānya.sādhyaḥ //

07.5.34

lobha aikadeśiko mukhya.āyattaḥ para.artheṣu śakyaḥ pratihantum ādātuṃ vā //

07.5.35

virāgaḥ pradhāna.avagraha.sādhyaḥ //

07.5.36

niṣpradhānā hi prakṛtayo bhogyā bhavanty anupajāpyāś ca^anyeṣām, anāpat.sahās tu //

07.5.37

prakṛti.mukhya.pragrahais tu bahudhā bhinnā guptā bhavanty āpat.sahāś ca //

07.5.38

sāmavāyikānām api saṃdhi.vigraha.kāraṇāny avekṣya śakti.śauca.yuktaiḥ sambhūya yāyāt //

07.5.39

śaktimān hi pārṣṇi.grahaṇe yātrā.sāhāyya.dāne vā śaktaḥ, śuciḥ siddhau ca^asiddhau ca yathā.sthita.kārī^iti //

07.5.40

teṣāṃ jyāyasā^ekena dvābhyāṃ samābhyāṃ vā sambhūya yātavyam iti dvābhyāṃ samābhyāṃ śreyaḥ //

07.5.41

jyāyasā hy avagṛhītaś carati, samābhyām atisaṃdhāna.ādhikye vā //

07.5.42

tau hi sukhau bhedayitum, duṣṭaś ca^eko dvābhyāṃ niyantuṃ bheda.upagrahaṃ ca^upagantum iti //

07.5.43

samena^ekena dvābhyāṃ hīnābhyāṃ vā^iti dvābhyāṃ hīnābhyāṃ śreyaḥ //

07.5.44

tau hi dvi.kārya.sādhakau vaśyau ca bhavataḥ //
KAZ07.5.45ab/ kārya.siddhau tu - kṛta.arthāj jyāyaso gūḍhaḥ sa.apadeśam apasravet /
KAZ07.5.45cd/ aśuceḥ śuci.vṛttāt tu pratīkṣeta^ā visarjanāt //
KAZ07.5.46ab/ sattrād apasared yattaḥ kalatram apanīya vā /
KAZ07.5.46cd/ samād api hi labdha.arthād viśvas tasya bhayaṃ bhavet //
KAZ07.5.47ab/ jyāyastve ca^api labdha.arthaḥ samo^api parikalpate /
KAZ07.5.47cd/ abhyuccitaś ca^aviśvāsyo vṛddhiś citta.vikāriṇī //
KAZ07.5.48ab/ viśiṣṭād alpam apy aṃśaṃ labdhvā tuṣṭa.mukho vrajet /
KAZ07.5.48cd/ anaṃśo vā tato^asya^aṅke prahṛtya dvi.guṇaṃ haret //
KAZ07.5.49ab/ kṛta.arthas tu svayaṃ netā visṛjet sāmavāyikān /
KAZ07.5.49cd/ api jīyeta na jayen maṇḍala.iṣṭas tathā bhavet //E
(saṃhita.prayāṇikaṃ - paripaṇita.aparipaṇita.apasṛtāḥ saṃdhayah)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc