Arthashastra · Chapter 07.5
tulya.sāmanta.vyasane yātavyam amitraṃ vā^ity amitram abhiyāyāt, tat.siddhau yātavyam //
amitra.siddhau hi yātavyaḥ sāhāyyaṃ dadyān na^amitro yātavya.siddhau //
guru.vyasanaṃ yātavyaṃ laghu.vyasanam amitraṃ vā^iti "guru.vyasanaṃ saukaryato yāyād" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
laghu.vyasanam amitraṃ yāyāt //
laghv api hi vyasanam abhiyuktasya kṛcchraṃ bhavati //
satyaṃ gurv api gurutaraṃ bhavati //
anabhiyuktas tu laghu.vyasanaḥ sukhena vyasanaṃ pratikṛtya^amitro yātavyam abhisaret, pārṣṇiṃ vā gṛhṇīyāt //
yātavya.yaugapadye guru.vyasanaṃ nyāya.vṛttiṃ laghu.vyasanam anyāya.vṛttiṃ virakta.prakṛtiṃ vā^iti virakta.prakṛtiṃ yāyāt //
guru.vyasanaṃ nyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayo^anugṛhṇanti, laghu.vyasanam anyāya.vṛttim upekṣante, viraktā balavantam apy ucchindanti //
tasmād virakta.prakṛtim eva yāyāt //
kṣīṇa.lubdha.prakṛtim apacarita.prakṛtiṃ vā^iti kṣīṇa.lubdha.prakṛtiṃ yāyāt, kṣīṇa.lubdhā hi prakṛtayaḥ sukhena^upajāpaṃ pīḍāṃ vā^upagacchanti, na^apacaritāḥ pradhāna.avagraha.sādhyāḥ" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
kṣīṇa.lubdhā hi prakṛtayo bhartari snigdhā bhartṛ.hite tiṣṭhanti, upajāpaṃ vā visaṃvādayanti, anurāge sārvaguṇyam iti //
tasmād apacarita.prakṛtim eva yāyāt //
balavantam anyāya.vṛttiṃ durbalaṃ vā nyāya.vṛttim iti balavantam anyāya.vṛttiṃ yāyāt //
balavantam anyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayo na^anugṛhṇanti, niṣpātayanti, amitraṃ vā^asya bhajante //
durbalaṃ tu nyāya.vṛttim abhiyuktaṃ prakṛtayaḥ parigṛhṇanti, anuniṣpatanti vā //
KAZ07.5.19ab/ avakṣepeṇa hi satām asatāṃ pragraheṇa ca /
KAZ07.5.19cd/ abhūtānāṃ ca hiṃsānām adharmyāṇāṃ pravartanaiḥ //
KAZ07.5.20ab/ ucitānāṃ caritrāṇāṃ dharmiṣṭhānāṃ nivartanaiḥ /
KAZ07.5.20cd/ adharmasya prasaṅgena dharmasya^avagraheṇa ca //
KAZ07.5.21ab/ akāryāṇāṃ ca karaṇaiḥ kāryāṇāṃ ca praṇāśanaiḥ /
KAZ07.5.21cd/ apradānaiś ca deyānām adeyānāṃ ca sādhanaiḥ //
KAZ07.5.22ab/ adaṇḍanaiś ca daṇḍyānām adaṇḍyānāṃ ca daṇḍanaiḥ /
KAZ07.5.22cd/ agrāhyāṇām upagrāhair grāhyāṇāṃ ca^anabhigrahaiḥ //
KAZ07.5.23ab/ anarthyānāṃ ca karaṇair arthyānāṃ ca vighātanaiḥ /
KAZ07.5.23cd/ arakṣaṇaiś ca corebhyaḥ svayaṃ ca parimoṣaṇaiḥ //
KAZ07.5.24ab/ pātaiḥ puruṣa.kārāṇāṃ karmaṇāṃ guṇa.dūṣaṇaiḥ /
KAZ07.5.24cd/ upaghātaiḥ pradhānānāṃ mānyānāṃ ca^avamānanaiḥ //
KAZ07.5.25ab/ virodhanaiś ca vṛddhānāṃ vaiṣamyeṇa^anṛtena ca /
KAZ07.5.25cd/ kṛtasya^apratikāreṇa sthitasya^akaraṇena ca //
KAZ07.5.26ab/ rājñaḥ pramāda.ālasyābhyāṃ yoga.kṣema.vadhena vā /
KAZ07.5.26cd/ prakṛtīnāṃ kṣayo lobho vairāgyaṃ ca^upajāyate //
KAZ07.5.27ab/ kṣīṇāḥ prakṛtayo lobhaṃ lubdhā yānti virāgatām /
KAZ07.5.27cd/ viraktā yānty amitraṃ vā bhartāraṃ ghnanti vā svayam //
tasmāt prakṛtīnāṃ kṣaya.lobha.virāga.kāraṇāni na^utpādayet, utpannāni vā sadyaḥ pratikurvīta //
kṣīṇā lubdhā viraktā vā prakṛtaya iti //
kṣīṇāḥ pīḍana.ucchedana.bhayāt sadyaḥ saṃdhiṃ yuddhaṃ niṣpatanaṃ vā rocayante //
lubdhā lobhena^asaṃtuṣṭāḥ para.upajāpaṃ lipsante //
viraktāḥ para.abhiyogam abhyuttiṣṭhante //
tāsāṃ hiraṇya.dhānya.kṣayaḥ sarva.upaghātī kṛcchra.pratīkāraś ca, yugya.puruṣa.kṣayo hiraṇya.dhānya.sādhyaḥ //
lobha aikadeśiko mukhya.āyattaḥ para.artheṣu śakyaḥ pratihantum ādātuṃ vā //
virāgaḥ pradhāna.avagraha.sādhyaḥ //
niṣpradhānā hi prakṛtayo bhogyā bhavanty anupajāpyāś ca^anyeṣām, anāpat.sahās tu //
prakṛti.mukhya.pragrahais tu bahudhā bhinnā guptā bhavanty āpat.sahāś ca //
sāmavāyikānām api saṃdhi.vigraha.kāraṇāny avekṣya śakti.śauca.yuktaiḥ sambhūya yāyāt //
śaktimān hi pārṣṇi.grahaṇe yātrā.sāhāyya.dāne vā śaktaḥ, śuciḥ siddhau ca^asiddhau ca yathā.sthita.kārī^iti //
teṣāṃ jyāyasā^ekena dvābhyāṃ samābhyāṃ vā sambhūya yātavyam iti dvābhyāṃ samābhyāṃ śreyaḥ //
jyāyasā hy avagṛhītaś carati, samābhyām atisaṃdhāna.ādhikye vā //
tau hi sukhau bhedayitum, duṣṭaś ca^eko dvābhyāṃ niyantuṃ bheda.upagrahaṃ ca^upagantum iti //
samena^ekena dvābhyāṃ hīnābhyāṃ vā^iti dvābhyāṃ hīnābhyāṃ śreyaḥ //
tau hi dvi.kārya.sādhakau vaśyau ca bhavataḥ //
KAZ07.5.45ab/ kārya.siddhau tu - kṛta.arthāj jyāyaso gūḍhaḥ sa.apadeśam apasravet /
KAZ07.5.45cd/ aśuceḥ śuci.vṛttāt tu pratīkṣeta^ā visarjanāt //
KAZ07.5.46ab/ sattrād apasared yattaḥ kalatram apanīya vā /
KAZ07.5.46cd/ samād api hi labdha.arthād viśvas tasya bhayaṃ bhavet //
KAZ07.5.47ab/ jyāyastve ca^api labdha.arthaḥ samo^api parikalpate /
KAZ07.5.47cd/ abhyuccitaś ca^aviśvāsyo vṛddhiś citta.vikāriṇī //
KAZ07.5.48ab/ viśiṣṭād alpam apy aṃśaṃ labdhvā tuṣṭa.mukho vrajet /
KAZ07.5.48cd/ anaṃśo vā tato^asya^aṅke prahṛtya dvi.guṇaṃ haret //
KAZ07.5.49ab/ kṛta.arthas tu svayaṃ netā visṛjet sāmavāyikān /
KAZ07.5.49cd/ api jīyeta na jayen maṇḍala.iṣṭas tathā bhavet //E
(saṃhita.prayāṇikaṃ - paripaṇita.aparipaṇita.apasṛtāḥ saṃdhayah)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0