Arthashastra · Chapter 07.6
vijigīṣur dvitīyāṃ prakṛtim evam atisaṃdadhyāt //
sāmantaṃ saṃhita.prayāṇe yojayet "tvam ito yāhi, aham ito yāsyāmi, samāno lābhaḥ" iti //
lābha.sāmye saṃdhiḥ, vaiṣamye vikramaḥ //
saṃdhiḥ paripaṇitaś ca^aparipaṇitaś ca //
"tvam etaṃ deśaṃ yāhi, aham imaṃ deśaṃ yāsyāmi" iti paripaṇita.deśaḥ //
"tvam etāvantaṃ kālaṃ ceṣṭasva, aham etāvantaṃ kālaṃ ceṣṭiṣye" iti paripaṇita.kālaḥ //
"tvam etāvat.kāryaṃ sādhaya, aham idaṃ kāryaṃ sādhayiṣyāmi" iti paripaṇita.arthaḥ //
yadi vā manyeta "śaila.vana.nadī.durgam aṭavī.vyavahitaṃ chinna.dhānya.puruṣa.vīvadha.āsāram ayavasa.indhana.udakam avijñātaṃ prakṛṣṭam anya.bhāva.deśīyaṃ vā sainya.vyāyāmānām alabdha.bhaumaṃ vā deśaṃ paro yāsyati, viparītam aham" ity etasmin viśeṣe paripaṇita.deśaṃ saṃdhim upeyāt //
yadi vā manyeta "pravarṣa.uṣṇa.śītam ativyādhi.prāyam upakṣīṇa.āhāra.upabhogaṃ sainya.vyāyāmānāṃ ca^auparodhikaṃ kārya.sādhanānām ūnam atiriktaṃ vā kālaṃ paraś ceṣṭiṣyate, viparītam aham" ity etasmin viśeṣe paripaṇita.kālaṃ saṃdhim upeyāt //
yadi vā manyeta "pratyādeyaṃ prakṛti.kopakaṃ dīrgha.kālaṃ mahā.kṣaya.vyayam alpam anartha.anubandham akalyam adharmyaṃ madhyama.udāsīna.viruddhaṃ mitra.upaghātakaṃ vā kāryaṃ paraḥ sādhayiṣyati, viparītam aham" ity etasmin viśeṣe paripaṇita.arthaṃ saṃdhim upeyāt //
evaṃ deśa.kālayoḥ kāla.kāryayor deśa.kāryayor deśa.kāla.kāryāṇāṃ ca^avasthāpanāt sapta.vidhaḥ paripaṇitaḥ //
tasmin prāg eva^ārabhya pratiṣṭhāpya ca sva.karmāṇi para.karmasu vikrameta //
vyasana.tvara.avamāna.ālasya.yuktam ajñaṃ vā śatrum atisaṃdhātu.kāmo deśa.kāla.kāryāṇām anavasthāpanāt "saṃhitau svaḥ" iti saṃdhi.viśvāsena parac.chidram āsādya prahared ity aparipaṇitaḥ //
tatra^etad bhavati //
KAZ07.6.15ab/ sāmantena^eva sāmantaṃ vidvān āyojya vigrahe /
KAZ07.6.15cd/ tato^anyasya hared bhūmiṃ chittvā pakṣaṃ samantataḥ //
saṃdher akṛta.cikīrṣā kṛta.śleṣaṇaṃ kṛta.vidūṣaṇam avaśīrṇa.kriyā ca //
vikramasya prakāśa.yuddhaṃ kūṭa.yuddhaṃ tūṣṇīṃ.yuddham //
iti saṃdhi.vikramau //
apūrvasya saṃdheḥ sa.anubandhaiḥ sāma.ādibhiḥ paryeṣaṇaṃ sama.hīna.jyāyasāṃ ca yathā.balam avasthāpanam akṛta.cikīrṣā //
kṛtasya priya.hitābhyām ubhayataḥ paripālanaṃ yathā.sambhāṣitasya ca nibandhanasya^anuvartanaṃ rakṣaṇaṃ ca "kathaṃ parasmān na bhidyeta" iti kṛta.śleṣaṇam //
parasya^apasaṃdheyatāṃ dūṣya.atisaṃdhānena sthāpayitvā vyatikramaḥ kṛta.vidūṣaṇam //
bhṛtyena mitreṇa vā doṣa.apasṛtena pratisaṃdhānam avaśīrṇa.kriyā //
tasyāṃ gata.āgataś catur.vidhaḥ - kāraṇād gata.āgato, viparītaḥ, kāraṇād gato^akāraṇād āgato, viparītaś ca^iti //
svāmino doṣeṇa gato guṇena^āgataḥ parasya guṇena gato doṣeṇa^āgata iti kāraṇād gata.āgataḥ saṃdheyaḥ //
sva.doṣeṇa gata.āgato guṇam ubhayoḥ parityajya akāraṇād gata.āgataḥ cala.buddhir asaṃdheyaḥ //
svāmino doṣeṇa gataḥ parasmāt sva.doṣeṇa^āgata iti kāraṇād gato^akāraṇād āgataḥ tarkayitavyaḥ "para.prayuktaḥ svena vā doṣeṇa^apakartu.kāmaḥ, parasya^ucchettāram amitraṃ me jñātvā pratighāta.bhayād āgataḥ, paraṃ vā mām ucchettu.kāmaṃ parityajya^ānṛśaṃsyād āgataḥ" iti //
jñātvā kalyāṇa.buddhiṃ pūjayed, anyathā.buddhim apakṛṣṭaṃ vāsayet //
sva.doṣeṇa gataḥ para.doṣeṇa^āgata ity akāraṇād gataḥ kāraṇād āgataḥ tarkayitavyaḥ " chidraṃ me pūrayiṣyati, ucito^ayam asya vāsaḥ, paratra^asya jano na ramate, mitrair me saṃhitaḥ, śatrubhir vigṛhītaḥ, lubdha.krūrād āvignaḥ śatru.saṃhitād vā parasmāt" iti //
jñātvā yathā.buddhy avasthāpayitavyaḥ //
"kṛta.praṇāśaḥ śakti.hānir vidyā.paṇyatvam āśā.nirvedo deśa.laulyam aviśvāso balavad.vigraho vā parityāga.sthānam" ity ācāryāḥ //
bhayam avṛttir amarṣa iti kauṭilyaḥ //
iha^apakārī tyājyaḥ, para.apakārī saṃdheyaḥ, ubhaya.apakārī tarkayitavya iti samānam //
asaṃdheyena tv avaśyaṃ saṃdhātavye yataḥ prabhāvas tataḥ pratividadhyāt //
KAZ07.6.34ab/ sa.upakāraṃ vyavahitaṃ guptam āyuḥ.kṣayād iti /
KAZ07.6.34cd/ vāsayed ari.pakṣīyam avaśīrṇa.kriyā.vidhau //
KAZ07.6.35ab/ vikramayed bhartari vā siddhaṃ vā daṇḍa.cāriṇam //
KAZ07.6.35cd/ kuryād amitra.aṭavīṣu pratyante vā^anyataḥ kṣipet //
KAZ07.6.36ab/ paṇyaṃ kuryād asiddhaṃ vā siddhaṃ vā tena saṃvṛtam //
KAZ07.6.36cd/ tasya^eva doṣeṇa.adūṣya para.saṃdheya.kāraṇāt //
KAZ07.6.37ab/ atha vā śamayed enam āyaty.artham upāṃśunā //
KAZ07.6.37cd/ āyatyāṃ ca vadha.prepsuṃ dṛṣṭvā hanyād gata.āgatam //
KAZ07.6.38ab/ arito^abhyāgato doṣaḥ śatru.saṃvāsa.kāritaḥ //
KAZ07.6.38cd/ sarpa.saṃvāsa.dharmitvān nitya.udvegena dūṣitaḥ //
KAZ07.6.39ab/ jāyate plakṣa.bīja.āśāt kapotād iva śālmaleḥ //
KAZ07.6.39cd/ udvega.janano nityaṃ paścād api bhaya.āvahaḥ //
KAZ07.6.40ab/ prakāśa.yuddhaṃ nirdiṣṭe deśe kāle ca vikramaḥ //
KAZ07.6.40cd/ vibhīṣaṇam avaskandaḥ pramāda.vyasana.ardanam //
KAZ07.6.41ab/ ekatra tyāga.ghātau ca kūṭa.yuddhasya mātṛkā //
KAZ07.6.41cd/ yoga.gūḍha.upajāpa.arthaṃ tūṣṇīṃ.yuddhasya lakṣaṇam //E
(dvaidhī.bhāvikāḥ saṃdhi.vikramāh)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0