Arthashastra · Chapter 07.4

saṃdhi.vigrahayor āsanaṃ yānaṃ ca vyākhyātam //

sthānam āsanam upekṣaṇaṃ ca^ity āsana.paryāyāḥ //

viśeṣas tu - guṇa.ekadeśe sthānam, sva.vṛddhi.prāpty.artham āsanam, upāyānām aprayoga upekṣaṇam //

atisaṃdhāna.kāmayor ari.vijigīṣvor upahantum aśaktayor vigṛhya^āsanaṃ saṃdhāya vā //

yadā vā paśyet "sva.daṇḍair mitra.aṭavī.daṇḍair vā samaṃ jyāyāṃsaṃ vā karśayitum utsahe" iti tadā kṛta.bāhya.abhyantara.kṛtyo vigṛhya^āsīta //

yadā vā paśyet "utsāha.yuktā me prakṛtayaḥ saṃhatā vivṛddhāḥ sva.karmāṇy avyāhatāś cariṣyanti parasya vā karmāṇy upahaniṣyanti" iti tadā vigṛhya^āsīta //

yadā vā paśyet "parasya^apacaritāḥ kṣīṇā lubdhāḥ sva.cakra.stena.aṭavī.vyathitā vā prakṛtayaḥ svayam upajāpena vā mām eṣyanti, sampannā me vārttā, vipannā parasya, tasya prakṛtayo durbhikṣa.upahatā mām eṣyanti; vipannā me vārttā, sampannā parasya, - //

taṃ me prakṛtayo na gamiṣyanti, vigṛhya ca^asya dhānya.paśu.hiraṇyāny āhariṣyāmi, sva.paṇya.upaghātīni vā para.paṇyāni nivartayiṣyāmi, - //

para.vaṇik.pathād vā saravanti mām eṣyanti vigṛhīte, na^itaram, dūṣya.amitra.aṭavī.nigrahaṃ vā vigṛhīto na kariṣyati, tair eva vā vigrahaṃ prāpsyati, - //

mitraṃ me mitra.bhāvy abhiprayāto bahv.alpa.kālaṃ tanu.kṣaya.vyayam arthaṃ prāpsyati, guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmim, - //

sarva.saṃdohena vā mām anādṛtya prayātu.kāmaḥ kathaṃ na yāyād" iti para.vṛddhi.pratighāta.arthaṃ pratāpa.arthaṃ ca vigṛhya^āsīta //

"tam eva hi pratyāvṛtto grasate" ity ācāryāḥ //

na^iti kauṭilyaḥ //

karśana.mātram asya kuryād avyasaninaḥ, para.vṛddhyā tu vṛddhaḥ samucchedanam //

evaṃ parasya yātavyo^asmai sāhāyyam avinaṣṭaḥ prayacchet //

tasmāt sarva.saṃdoha.prakṛtaṃ vigṛhya^āsīta //

vigṛhya.āsana.hetu.prātilomye saṃdhāya^āsīta //

vigṛhya.āsana.hetubhir abhyuccitaḥ sarva.saṃdoha.varjaṃ vigṛhya yāyāt //

yadā vā paśyet "vyasanī paraḥ, prakṛti.vyasanaṃ vā^asya śeeṣa.prakṛtibhir apratikāryam, sva.cakra.pīḍitā viraktā vā^asya prakṛtayaḥ karśitā nirutsāhāḥ parasparād vā bhinnāḥ śakyā lobhayitum, agny.udaka.vyādhi.maraka.durbhikṣa.nimittaṃ kṣīṇa.yugya.puruṣa.nicaya.rakṣā.vidhānaḥ paraḥ" iti tadā vigṛhya yāyāt //

yadā vā paśyet "mitram ākrandaś ca me śūra.vṛddha.anurakta.prakṛtiḥ, viparīta.prakṛtiḥ paraḥ pārṣṇi.grāhaś ca^āsāraś ca, śakṣyāmi mitreṇa^āsāram ākrandena pārṣṇi.grāhaṃ vā vigṛhya yātum" iti tadā vigṛhya yāyāt //

yadā vā phalam eka.hāryam alpa.kālaṃ paśyet tadā pārṣṇi.grāha.āsārābhyāṃ vigṛhya yāyāt //

viparyaye saṃdhāya yāyāt //

yadā vā paśyet "na śakyam ekena yātum avaśyaṃ ca yātavyam" iti tadā sama.hīna.jyāyobhiḥ sāmavāyikaiḥ sambhūya yāyād, ekatra nirdiṣṭena^aṃśena, anekatra^anirdiṣṭena^aṃśena //

teṣām asamavāye daṇḍam anyatamasmān niviṣṭa.aṃśena yāceta //

sambhūya.abhigamanena vā nirviśyeta, dhruve lābhe nirdiṣṭena^aṃśena, adhruve lābha.aṃśena //
KAZ07.4.22ab/ aṃśo daṇḍa.samaḥ pūrvaḥ prayāsa.sama uttamaḥ /
KAZ07.4.22cd/ vilopo vā yathā.lābhaṃ prakṣepa.sama eva vā //E
(yātavya.amitrayor abhigraha.cintāḥ - kṣaya.lobha.virāga.hetavaḥ prakṛtīnāṃ - sāmavāyika.viparimarśah)