Language

ENहिગુ
Scripture Library

Arthashastra · Chapter 07.11

07.11.01

"tvaṃ ca^ahaṃ ca śūnyaṃ niveśayāvahe" ity anavasita.saṃdhiḥ //

07.11.02

tayor yaḥ pratyupasthita.artho yathā.ukta.guṇāṃ bhūmiṃ niveśayati so^atisaṃdhatte //

07.11.03

tatra^api sthalam audakaṃ vā^iti mahataḥ sthalād alpam audakaṃ śreyaḥ, sātatyād avasthitatvāc ca phalānām //

07.11.04

sthalayor api prabhūta.pūrva.apara.sasyam alpa.varṣa.pākam asakta.ārambhaṃ śreyaḥ //

07.11.05

audakayor api dhānya.vāpam adhānya.vāpāt^śreyaḥ //

07.11.06

tayor alpa.bahutve dhānya.kāntād alpān mahad adhānya.kāntaṃ śreyaḥ //

07.11.07

mahaty avakāśe hi sthālyāś ca^anūpyāś ca^oṣadhayo bhavanti //

07.11.08

durga.ādīni ca karmāṇi prabhūtyena kriyante //

07.11.09

kṛtrimā hi bhūmi.guṇāḥ //

07.11.10

khani.dhānya.bhogayoḥ khani.bhogaḥ kośa.karaḥ, dhānya.bhogaḥ kośa.koṣṭha.agāra.karaḥ //

07.11.11

dhānya.mūlā hi durga.ādīnāṃ karmaṇām ārambhāḥ //

07.11.12

mahā.viṣaya.vikrayo vā khani.bhogaḥ śreyān //

07.11.13

"dravya.hasti.vana.bhogayor dravya.vana.bhogaḥ sarva.karmaṇāṃ yoniḥ prabhūta.nidhāna.kṣamaś ca, viparīto hasti.vana.bhogaḥ" ity ācāryāḥ //

07.11.14

na^iti kauṭilyaḥ //

07.11.15

śakyaṃ dravya.vanam anekam anekasyāṃ bhūmau vāpayitum, na hasti.vanam //

07.11.16

hasti.pradhāno hi para.anīka.vadha iti //

07.11.17

vāri.sthala.patha.bhogayor anityo vāri.patha.bhogaḥ, nityaḥ sthala.patha.bhogaḥ //

07.11.18

bhinna.manuṣyā śreṇī.manuṣyā vā bhūmir iti bhinna.manuṣyā śreyasī //

07.11.19

bhinna.manuṣyā bhogyā bhavati, anupajāpyā ca^anyeṣām, anāpat.sahā tu //

07.11.20

viparītā śreṇī.manuṣyā, kope mahā.doṣā //

07.11.21

tasyāṃ cāturvarṇya.niveśe sarva.bhoga.sahatvād avara.varṇa.prāyā śreyasī, bāhulyād dhruvatvāc ca kṛṣyāḥ karṣakavatī, kṛṣyāś ca^anyeṣāṃ ca^ārambhāṇāṃ prayojakatvāt go.rakṣakavatī, paṇya.nicaya.ṛṇa.anugrahād āḍhya.vaṇigvatī //

07.11.22

bhūmi.guṇānām apāśrayaḥ śreyān //

07.11.23

durga.apāśrayā puruṣa.apāśrayā vā bhūmir iti puruṣa.apāśrayā śreyasī //

07.11.24

puruṣavad dhi rājyam //

07.11.25

apuruṣā gaur vandhy eva kiṃ duhīta //

07.11.26

mahā.kṣaya.vyaya.niveśāṃ tu bhūmim avāptu.kāmaḥ pūrvam eva kretāraṃ paṇeta durbalam arāja.bījinaṃ nirutsāham apakṣam anyāya.vṛttiṃ vyasaninaṃ daiva.pramāṇaṃ yat.kiṃcana.kāriṇaṃ vā //

07.11.27

mahā.kṣaya.vyaya.niveśāyāṃ hi bhūmau durbalo rāja.bījī niviṣṭaḥ sagandhābhiḥ prakṛtibhiḥ saha kṣaya.vyayena^avasīdati //

07.11.28

balavān arāja.bījī kṣaya.vyaya.bhayād asagandhābhiḥ prakṛtibhis tyajyate //

07.11.29

nirutsāhas tu daṇḍavān api daṇḍasya^apraṇetā sadaṇḍaḥ kṣaya.vyayena^avabhajyate //

07.11.30

kośavān apy apakṣaḥ kṣaya.vyaya.anugraha.hīnatvān na kutaścit prāpnoti //

07.11.31

anyāya.vṛttir niviṣṭam apy utthāpayet //

07.11.32

sa katham aniviṣṭaṃ niveśayet //

07.11.33

tena vyasanī vyākhyātaḥ //

07.11.34

daiva.pramāṇo mānuṣa.hīno nirārambho vipanna.karma.ārambho vā^avasīdati //

07.11.35

yat.kiṃcana.kārī na kiṃcid āsādayati //

07.11.36

sa ca^eṣāṃ pāpiṣṭhatamo bhavati //

07.11.37

"yat.kiṃcid.ārabhamāṇo hi vijigīṣoḥ kadācic chidram āsādayed" ity ācāryāḥ //

07.11.38

yathā chidraṃ tathā vināśam apy āsādayed iti kauṭilyaḥ //

07.11.39

teṣām alābhe yathā pārṣṇi.grāha.upagrahe vakṣyāmas tathā bhūmim avasthāpayet //

07.11.40

ity abhihita.saṃdhiḥ //

07.11.41

guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmiṃ balavatā krayeṇa yācitaḥ saṃdhim avasthāpya dadyāt //

07.11.42

ity anibhṛta.saṃdhiḥ //

07.11.43

samena vā yācitaḥ kāraṇam avekṣya dadyāt "pratyādeyā me bhūmir vaśyā vā, anayā pratibaddhaḥ paro me vaśyo bhaviṣyati^ bhūmi.vikrayād vā mitra.hiraṇya.lābhaḥ kārya.sāmarthya.karo me bhaviṣyati" iti //

07.11.44

tena hīnaḥ kretā vyākhyātaḥ //
KAZ07.11.45ab/ evaṃ mitraṃ hiraṇyaṃ ca sajanām ajanāṃ ca gām /
KAZ07.11.45cd/ labhamāno^atisaṃdhatte śāstravit sāmavāyikān //E
(mitra.hiraṇya.bhūmi.karma.samdhayah, tatra karma.samdhih)

Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc