Arthashastra · Chapter 07.12
"tvaṃ ca^ahaṃ ca durgaṃ kārayāvahe" iti karma.saṃdhiḥ //
tayor yo daiva.kṛtam aviṣahyam alpa.vyaya.ārambhaṃ durgaṃ kārayati so^atisaṃdhatte //
tatra^api sthala.nadī.parvata.durgāṇām uttara.uttaraṃ śreyaḥ //
setu.bandhayor apy āhārya.udakāt saha.udakaḥ śreyān //
saha.udakayor api prabhūta.vāpa.sthānaḥ śreyān //
dravya.vanayor api yo mahat.sāravad.dravya.aṭavīkaṃ viṣaya.ante nadī.mātṛkaṃ dravya.vanaṃ chedayati so^atisaṃdhatte //
nadī.mātṛkaṃ hi sv.ājīvam apāśrayaś ca^āpadi bhavati //
hasti.vanayor api yo bahu.śūra.mṛgaṃ durbala.prativeśaṃ.ananta.avakleśi viṣaya.ante hasti.vanaṃ badhnāti so^atisaṃdhatte //
tatra^api "bahu.kuṇṭha.alpa.śūrayoḥ alpa.śūraṃ śreyaḥ, śūreṣu hi yuddham, alpāḥ śūrā bahūn aśūrān bhañjanti, te bhagnāḥ sva.sainya.avaghātino bhavanti" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
kuṇṭhā bahavaḥ śreyāṃsaḥ, skandha.viniyogād anekaṃ karma kurvāṇāḥ sveṣām apāśrayo yuddhe, pareṣāṃ durdharṣā vibhīṣaṇāś ca //
bahuṣu hi kuṇṭheṣu vinaya.karmaṇā śakyaṃ śauryam ādhātum, na tv eva^alpeṣu śūreṣu bahutvam iti //
khanyor api yaḥ prabhūta.sārām adurga.mārgām alpa.vyaya.ārambhāṃ khaniṃ khānayati, so^atisaṃdhatte //
tatra^api mahā.sāram alpam alpa.sāraṃ vā prabhūtam iti "mahā.sāram alpaṃ śreyaḥ, vajra.maṇi.muktā.pravāla.hema.rūpya.dhātur hi prabhūtam alpa.sāram atyargheṇa grasate" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
cirād alpo mahā.sārasya kretā vidyate, prabhūtaḥ sātatyād alpa.sārasya //
etena vaṇik.patho vyākhyātaḥ //
tatra^api "vāri.sthala.pathayor vāri.pathaḥ śreyān, alpa.vyaya.vyāyāmaḥ prabhūta.paṇya.udayaś ca" ity ācāryāḥ //
na^iti kauṭilyaḥ //
samruddha.gatir asārvakālikaḥ prakṛṣṭa.bhaya.yonir niṣpratīkāraś ca vāri.pathaḥ, viparītaḥ sthala.pathaḥ //
vāri.pathe tu kūla.samyāna.pathayoḥ kūla.pathaḥ paṇya.pattana.bāhulyāt^śreyān, nadī.patho vā, sātatyād viṣahya.ābādhatvāc ca //
sthala.pathe^api "haimavato dakṣiṇā.pathāt^śreyān, hasty.aśva.gandha.danta.ajina.rūpya.suvarṇa.paṇyāḥ sāravattarāḥ" ity ācāryāḥ" //
na^iti kauṭilyaḥ //
kambala.ajina.aśva.paṇya.varjāḥ śaṅkha.vajra.maṇi.muktā.suvarṇa.paṇyāś ca prabhūtatarā dakṣiṇā.pathe //
dakṣiṇā.pathe^api bahu.khaniḥ sāra.paṇyaḥ prasiddha.gatir alpa.vyaya.vyāyāmo vā vaṇik.pathaḥ śreyān, prabhūta.viṣayo vā phalgu.puṇyaḥ //
tena pūrvaḥ paścimaś ca vaṇik.patho vyākhyātaḥ //
tatra^api cakra.pāda.pathayoś cakra.patho vipula.ārambhatvāt^śreyān, deśa.kāla.sambhāvano vā khara.uṣṭra.pathaḥ //
ābhyām aṃsa.patho vyākhyātaḥ //
para.karma.udayo netuḥ kṣayo vṛddhir viparyaye //
tulye karma.pathe sthānaṃ jñeyaṃ svaṃ vijigīṣuṇā //
alpa.āgama.ativyayatā kṣayo vṛddhir viparyaye //
samāya.vyayatā sthānaṃ karmasu jñeyam ātmanaḥ //
tasmād alpa.vyaya.ārambhaṃ durga.ādiṣu mahā.udayam //
karma labdhvā viśiṣṭaḥ syād ity uktāḥ karma.saṃdhayaḥ //E
(pārṣṇi.grāh.cintā)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0