Arthashastra · Chapter 05.6

rāja.vyasanam evam amātyaḥ pratikurvīta //

prāg eva maraṇa.ābādha.bhayād rājñaḥ priya.hita.upagraheṇa māsa.dvi.māsa.antaraṃ darśanaṃ sthāpayed "deśa.pīḍā.apaham amitra.apaham āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma rājā sādhayati" ity apadeśena //

rāja.vyañjanam arūpa.velāyāṃ prakṛtīnāṃ darśayet, mitra.amitra.dūtānāṃ ca //

taiś ca yathā.ucitāṃ saṃbhāṣām amātya.mukho gacchet //

dauvārika.antar.vaṃśika.mukhaś ca yathā.uktaṃ rāja.praṇidhim anuvartayet //

apakāriṣu ca heḍaṃ prasādaṃ vā prakṛti.kāntaṃ darśayet, prasādam eva^upakāriṣu //

āpta.puruṣa.adhiṣṭhitau durga.pratyantasthau vā kośa.daṇḍāv ekasthau kārayet, kulya.kumāra.mukhyāṃś ca^anya.apadeśena //

yaś ca mukhyaḥ pakṣavān durga.aṭavīstho vā vaiguṇyaṃ bhajeta tam upagrāhayet //

bahv.ābādhaṃ vā yātrāṃ preṣayet, mitra.kulaṃ vā //

yasmāc ca sāmantād ābādhaṃ paśyet tam utsava.vivāha.hasti.bandhana.aśva.paṇya.bhūmi.pradāna.apadeśena^avagrāhayet, sva.mitreṇa vā //

tataḥ saṃdhim adūṣyaṃ kārayet //

āṭavika.amitrair vā vairaṃ grāhayet //

tat.kulīnam aparuddhaṃ vā bhūṃy.eka.deśena^upagrāhayet //

kulya.kumāra.mukhya.upagrahaṃ kṛtvā vā kumāram abhiṣiktam eva darśayet //

dāṇḍa.karmikavad vā rājya.kaṇṭakān uddhṛtya rājyaṃ kārayet //

yadi vā kaścin mukhyaḥ sāmanta.ādīnām anyatamaḥ kopaṃ bhajeta taṃ "ehi, rājānaṃ tvā kariṣyāmi" ity āvāhayitvā ghātayet //

āpat.pratīkāreṇa vā sādhayet //

yuva.rāje vā krameṇa rājya.bhāram āropya rāja.vyasanaṃ khyāpayet //

para.bhūmau rāja.vyasane mitreṇa^amitra.vyañjanena śatroḥ saṃdhim avasthāpya^apagacchet //

sāmanta.ādīnām anyatamaṃ vā^asya durge sthāpayitvā^apagacchet //

kumāram abhiṣicya vā prativyūheta //

pareṇa^abhiyukto vā yathā.uktam āpat.pratīkāraṃ kuryāt //

evam eka.aiśvaryam amātyaḥ kārayed iti kauṭilyaḥ //

"na^evam" iti bhāradvājaḥ //

"pramriyamāṇe vā rājany amātyaḥ kulya.kumāra.mukhyān parasparaṃ mukhyeṣu vā vikramayet //

vikrāntaṃ prakṛti.kopena ghātayet //

kulya.kumāra.mukhyān upāṃśu.daṇḍena vā sādhayitvā svayaṃ rājyaṃ gṛhṇīyāt //

rājya.kāraṇādd hi pitā putrān putrāś ca pitaram abhidruhyanti, kim aṅga punar amātya.prakṛtir hy eka.pragraho rājyasya //

tat svayam upasthitaṃ na^avamanyeta //

"svayam ārūḍhā hi strī tyajyamānā^abhiśapati" iti loka.pravādaḥ //
KAZ05.6.31ab/ kālaś ca sakṛd abhyeti yaṃ naraṃ kāla.kāṅkṣiṇam /
KAZ05.6.31cd/ durlabhaḥ sa punas tasya kālaḥ karma cikīrṣataḥ //

prakṛti.kopakam adharmiṣṭham anaikāntikaṃ ca^etad iti kauṭilyaḥ //

rāja.putram ātma.saṃpannaṃ rājye sthāpayet //

saṃpanna.abhāve^avyasaninaṃ kumāraṃ rāja.kanyāṃ garbhiṇīṃ devīṃ vā puras.kṛtya mahā.mātrān saṃnipātya brūyāt "ayaṃ vo nikṣepaḥ, pitaram asya^avekṣadhvaṃ sattva.abhijanam ātmanaś ca, dhvaja.mātro^ayaṃ bhavanta eva svāminaḥ, kathaṃ vā kriyatām" iti //

tathā bruvāṇaṃ yoga.puruṣā brūyuḥ "ko^anyo bhavat.purogād asmād rājñaś cāturvarṇyam arhati pālayitum" iti //

"tathā" ity amātyaḥ kumāraṃ rāja.kanyāṃ garbhiṇīṃ devīṃ vā^adhikurvīta, bandhu.saṃbandhināṃ mitra.amitra.dūtānāṃ ca darśayet //

bhakta.vetana.viśeṣam amātyānām āyudhīyānāṃ ca kārayet, "bhūyaś ca^ayaṃ vṛddhaḥ kariṣyati" iti brūyāt //

evaṃ durga.rāṣṭra.mukhyān ābhāṣeta, yathā.arhaṃ ca mitra.amitra.pakṣam //

vinaya.karmaṇi ca kumārasya prayateta //

kanyāyāṃ samāna.jātīyād apatyam utpādya vā^abhiṣiñcet //

mātuś citta.kṣobha.bhayāt kulyam alpa.sattvaṃ chātraṃ ca lakṣaṇyam upanidadhyāt //

ṛtau ca^enāṃ rakṣet //

na ca^ātma.arthaṃ kaṃcid utkṛṣṭam upabhogaṃ kārayet //

rāja.arthaṃ tu yāna.vāhana.ābharaṇa.vastra.strī.veśma.parivāpān kārayet //
KAZ05.6.45ab/ yauvanasthaṃ ca yāceta viśramaṃ citta.kāraṇāt /
KAZ05.6.45cd/ parityajed atuṣyantaṃ tuṣyantaṃ ca^anupālayet //
KAZ05.6.46ab/ nivedya putra.rakṣā.arthaṃ gūḍha.sāra.parigrahān /
KAZ05.6.46cd/ araṇyaṃ dīrgha.sattraṃ vā seveta^ārucyatāṃ gataḥ //
KAZ05.6.47ab/ mukhyair avagṛhītaṃ vā rājānaṃ tat.priya.āśritaḥ /
KAZ05.6.47cd/ itihāsa.purāṇābhyāṃ bodhayed artha.śāstravit //
KAZ05.6.48ab/ siddha.vyañjana.rūpo vā yogam āsthāya pārthivam /
KAZ05.6.48cd/ labheta labdhvā dūṣyeṣu dāṇḍakarmikam ācaret //E
((maṇḍala.yoniḥ ṣaṣṭham adhikaraṇam))
(ṣaṇ.ṇavatitamaṃ prakaraṇaṃ - prakṛti.sampadah)