Arthashastra · Chapter 05.3

durga.jana.pada.śaktyā bhṛtya.karma samudaya.pādena sthāpayet, kārya.sādhana.sahena vā bhṛtya.lābhena //

śarīram avekṣeta, na dharma.arthau pīḍayet //

ṛtvig.ācārya.mantri.purohita.senā.pati.yuva.rāja.rāja.mātṛ.rāja.mahiṣyo^aṣṭa.catvāriṃśat.sāhasrāḥ //

etāvatā bharaṇena^anāspadyatvam akopakaṃ ca^eṣāṃ bhavati //

dauvārika.antar.vaṃśika.praśāstṛ.samāhartṛ.saṃnidhātāraś catur.viṃśati.sāhasrāḥ //

etāvatā karmaṇyā bhavanti //

kumāra.kumāra.mātṛ.nāyaka.paura.vyāvahārika.kārmāntika.mantri.pariṣad.rāṣṭra.anta.pālāś ca dvādaśa.sāhasrāḥ //

svāmi.paribandha.bala.sahāyā hy etāvatā bhavanti //

śreṇī.mukhyā hasty.aśva.ratha.mukhyāḥ pradeṣṭāraś ca^aṣṭa.sāhasrāḥ //

sva.varga.anukarṣiṇo hy etāvatā bhavanti //

patty.aśva.ratha.hasty.adhyakṣā dravya.hasti.vana.pālāś ca catuḥ.sāhasrāḥ //

rathika.anīkastha.cikitsaka.aśva.damaka.vardhakayo yoni.poṣakāś ca dvi.sāhasrāḥ //

kārtāntika.naimittika.mauhūrtika.paurāṇika.sūta.māgadhāḥ purohita.puruṣāḥ sarva.adhyakṣāś ca sāhasrāḥ //

śilpavantaḥ pādātāḥ saṃkhyāyaka.lekhaka.ādi.vargaś ca pañca.śatāḥ //

kuśīlavās tv ardha.tṛtīya.śatāḥ, dvi.guṇa.vetanāś ca^eṣāṃ tūrya.karāḥ //

kāru.śilpino viṃśati.śatikāḥ //

catuṣpada.dvipada.paricāraka.pārikarmika.aupasthāyika.pālaka.viṣṭi.bandhakāḥ ṣaṣṭi.vetanāḥ, ārya.yukta.ārohaka.māṇavaka.śaila.khanakāḥ sarva.upasthāyinaś ca //

ācāryā vidyāvantaś ca pūjā.vetanāni yathā.arhaṃ labheran pañca.śata.avaraṃ sahasra.param //

daśa.paṇiko yojane dūto madhyamaḥ, daśa.uttare dvi.guṇa.vetana ā.yojana.śatād iti //

samāna.vidyebhyas tri.guṇa.vetano rājā rāja.sūya.ādiṣu kratuṣu //

rājñaḥ sārathiḥ sāhasraḥ //

kāpaṭika.udāsthita.gṛha.patika.vaidehaka.tāpasa.vyañjanāḥ sāhasrāḥ //

grāma.bhṛtaka.sattri.tīkṣṇa.rasada.bhikṣukyaḥ pañca.śatāḥ //

cāra.saṃcāriṇo^ardha.tṛtīya.śatāḥ, prayāsa.vṛddha.vetanā vā //

śata.varga.sahasra.vargāṇām adhyakṣā bhakta.vetana.lābham ādeśaṃ vikṣepaṃ ca kuryuḥ //

avikṣepo rāja.parigraha.durga.rāṣṭra.rakṣa.avekṣaṇeṣu ca //

nitya.mukhyāḥ syur aneka.mukhyāś ca //

karmasu mṛtānāṃ putra.dārā bhakta.vetanaṃ labheran //

bāla.vṛddha.vyādhitāś ca^eṣām anugrāhyāḥ //

preta.vyādhita.sūtikā.kṛtyeṣu ca^eṣām artha.māna.karma kuryāt //

alpa.kośaḥ kupya.paśu.kṣetrāṇi dadyāt, alpaṃ ca hiraṇyam //

śūnyaṃ vā niveśayitum abhyutthito hiraṇyam eva dadyāt, na grāmaṃ grāma.saṃjāta.vyavahāra.sthāpana.artham //

etena bhṛtānām abhṛtānāṃ ca vidyā.karmabhyāṃ bhakta.vetana.viśeṣaṃ ca kuryāt //

ṣaṣṭi.vetanasya^āḍhakaṃ kṛtvā hiraṇya.anurūpaṃ bhaktaṃ kuryāt //

patty.aśva.ratha.dvipāḥ sūrya.udaye bahiḥ saṃdhi.divasa.varjaṃ śilpa.yogyāḥ kuryuḥ //

teṣu rājā nitya.yuktaḥ syāt, abhīkṣṇaṃ ca^eṣāṃ śilpa.darśanaṃ kuryāt //

kṛta.nara.indra.aṅkaṃ śastra.āvaraṇam āyudha.agāraṃ praveśayet //

aśastrāś careyuḥ, anyatra mudrā.anujñātāt //

naṣṭaṃ.vinaṣṭaṃ vā dvi.guṇaṃ dadyāt //

vidhvasta.gaṇanāṃ ca kuryāt //

sārthikānāṃ śastra.āvaraṇam anta.pālā gṛhṇīyuḥ, samudram avacārayeyur vā //

yātrām abhyutthito vā senām udyojayet //

tato vaidehaka.vyañjanāḥ sarva.paṇyāny āyudhīyebhyo yātrā.kāle dvi.guṇa.pratyādeyāni dadyuḥ //

evaṃ rāja.paṇya.yoga.vikrayo vetana.pratyādānaṃ ca bhavati //

evam avekṣita.āya.vyayaḥ kośa.daṇḍa.vyasanaṃ na^avāpnoti //

iti bhakta.vetana.vikalpaḥ //
KAZ05.3.47ab/ sattriṇaś ca^āyudhīyānāṃ veśyāḥ kāru.kuśīlavāḥ /
KAZ05.3.47cd/ daṇḍa.vṛddhāś ca jānīyuḥ śauca.aśaucam atandritāḥ //E
(Proper conduct for a dependant)