Arthashastra · Chapter 05.1

durga.rāṣṭrayoḥ kaṇṭaka.śodhanam uktam //

rāja.rājyayor vakṣyāmaḥ //

rājānam avagṛhya^upajīvinaḥ śatru.sādhāraṇā vā ye mukhyās teṣu gūḍha.puruṣa.praṇidhiḥ kṛtya.pakṣa.upagraho vā siddhiḥ yathā.uktaṃ purastād, upajāpo^apasarpo vā yathā pāragrāmike vakṣyāmaḥ //

rājya.upaghātinas tu vallabhāḥ saṃhatā vā ye mukhyāḥ prakāśam aśakyāḥ pratiṣeddhuṃ dūṣyāḥ teṣu dharma.rucir upāṃśu.daṇḍaṃ prayuñjīta //

dūṣya.mahā.mātra.bhrātaram asat.kṛtaṃ sattrī protsāhya rājānaṃ darśayet //

taṃ rājā dūṣya.dravya.upabhoga.atisargeṇa dūṣye vikramayet //

śastreṇa rasena vā vikrāntaṃ tatra^eva ghātayed "bhrātṛ.ghātako^ayam" iti //

tena pāraśavaḥ paricārikā.putraś ca vyākhyātau //

dūṣyaṃ.mahāmātraṃ vā sattri.protsāhito bhrātā dāyaṃ yāceta //

taṃ dūṣya.gṛha.pratidvāri rātrāv upaśayānam anyatra vā vasantaṃ tīkṣṇo hantā brūyād "hato^ayaṃ dāya.kāmukaḥ" iti //

tato hata.pakṣam upagṛhya^itaraṃ nigṛhṇīyāt //

dūṣya.samīpasthā vā sattriṇo bhrātaraṃ dāyaṃ yācamānaṃ ghātena paribhartsayeyuḥ //

taṃ rātrau iti samānam //

dūṣya.mahā.mātrayor vā yaḥ putraḥ pituḥ pitā vā putrasya dārān adhicarati, bhrātā vā bhrātuḥ, tayoḥ kāpaṭika.mukhaḥ kalahaḥ pūrveṇa vyākhyātaḥ //

dūṣya.mahā.mātra.putram ātma.saṃbhāvitaṃ vā sattrī "rāja.putras tvam, śatru.bhayād iha nyasto^asi" ity upajapet //

pratipannaṃ rājā rahasi pūjayet "prāpta.yauvarājya.kālaṃ tvāṃ mahā.mātra.bhayān na^abhiṣiñcāmi" iti //

taṃ sattrī mahā.mātra.vadhe yojayet //

vikrāntaṃ tatra^eva ghātayet "pitṛ.ghātako^ayam" iti //

bhikṣukī vā dūṣya.bhāryāṃ sāṃvadanikībhir auṣadhībhiḥ saṃvāsya rasena^atisaṃdadhyāt //

ity āpya.prayogaḥ //

dūṣya.mahā.mātram aṭavīṃ para.grāmaṃ vā hantuṃ kāntāra.vyavahite vā deśe rāṣṭra.pālam anta.pālaṃ vā sthāpayituṃ nāgara.sthānaṃ vā kupitam avagrāhituṃ sārtha.ativāhyaṃ pratyante vā sa-pratyādeyam ādātuṃ phalgu.balaṃ tīkṣṇa.yuktaṃ preṣayet //

rātrau divā vā yuddhe pravṛtte tīkṣṇāḥ pratirodhaka.vyañjanā vā hanyuḥ "abhiyoge hataḥ" iti //

yātrā.vihāra.gato vā dūṣya.mahā.mātrān darśanāya^āhvayet //

te gūḍha.śastrais tīkṣṇaiḥ saha praviṣṭā madhyama.kakṣyāyām ātma.vicayam antaḥ.praveśana.arthaṃ dadyuḥ //

tato dauvārika.abhigṛhītās tīkṣṇāḥ "dūṣya.prayuktāḥ sma" iti brūyuḥ //

te tad.abhivikhyāpya dūṣyān hanyuḥ //

tīkṣṇa.sthāne ca^anye vadhyāḥ //

bahir.vihāra.gato vā dūṣyān āsanna.āvāsān pūjayet //

teṣāṃ devī.vyañjanā vā duḥstrī rātrāv āvāseṣu gṛhyeta^iti samānaṃ pūrveṇa //

dūṣya.mahā.mātraṃ vā "sūdo bhakṣa.kāro vā te śobhanaḥ" iti stavena bhakṣya.bhojyaṃ yāceta, bahir vā kvacid adhva.gataḥ pānīyam //

tad.ubhayaṃ rasena yojayitvā pratisvādane tāv eva^upayojayet //

tad.abhivikhyāpya "rasadau" iti ghātayet //

abhicāra.śīlaṃ vā siddha.vyañjano "godhā.kūrma.karkaṭaka.kūṭānāṃ lakṣaṇyānām anyatama.prāśanena manorathān avāpsyasi" iti grāhayet //

pratipannaṃ karmaṇi rasena loha.musalair vā ghātayet "karma.vyāpadā hataḥ" iti //

cikitsaka.vyañjano vā daurātmikam asādhyaṃ vā vyādhiṃ dūṣyasya sthāpayitvā bhaiṣajya.āhāra.yogeṣu rasena^atisaṃdadhyāt //

sūda.ārālika.vyañjanā vā praṇihitā dūṣyaṃ rasena^atisaṃdadhyuḥ //

ity upaniṣat.pratiṣedhaḥ //

ubhaya.dūṣya.pratiṣedhas tu //

yatra dūṣyaḥ pratiṣeddhavyas tatra dūṣyam eva phalgu.bala.tīkṣṇa.yuktaṃ preṣayet, gaccha, amuṣmin durge rāṣṭre vā sainyam utthāpaya hiraṇyaṃ vā, vallabhād vā hiraṇyam āhāraya, vallabha.kanyāṃ vā prasahya^ānaya, durga.setu.vaṇik.patha.śūnya.niveśa.khani.dravya.hasti.vana.karmaṇām anyatamad vā kāraya rāṣṭra.pālyam anta.pālyaṃ vā^ yaś ca tvā pratiṣedhayen
na vā te sāhāyyaṃ dadyāt sa bandhavyaḥ syāt" iti //

tathaiva^itareṣāṃ preṣayed "amuṣya^avinayaḥ pratiṣeddhavyaḥ" iti //

tam eteṣu kalaha.sthāneṣu karma.pratighāteṣu vā vivadamānaṃ tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā pracchannaṃ hanyuḥ //

tena doṣeṇa^itare niyantavyāḥ //

purāṇāṃ grāmāṇāṃ kulānāṃ vā dūṣyāṇāṃ sīmā.kṣetra.khala.veśma.maryādāsu dravya.upakaraṇa.sasya.vāhana.hiṃsāsu prekṣā.kṛtya^utsaveṣu vā samutpanne kalahe tīkṣṇair utpādite vā tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā brūyuḥ "evaṃ kriyante ye^amunā kalahāyante: iti //

tena doṣeṇa^itare niyantavyāḥ //

yeṣāṃ vā dūṣyāṇāṃ jāta.mūlāḥ kalahās teṣāṃ kṣetra.khala.veśmāny ādīpayitvā bandhu.saṃbandhiṣu vāhaneṣu vā tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā tathaiva brūyuḥ "amunā prayuktāḥ smaḥ" iti //

durga.rāṣṭra.dūṣyān vā sattriṇaḥ parasparasya^āveśanikān kārayeyuḥ //

tatra rasadā rasaṃ dadyuḥ //

tena doṣeṇa^itare niyantavyāḥ //

bhikṣukī vā dūṣya.rāṣṭra.mukhyaṃ "dūṣya.rāṣṭra.mukhyasya bhāryā snuṣā duhitā vā kāmayate" ity upajapet //

pratipannasya^ābharaṇam ādāya svāmine darśayet "asau te mukhyo yauvana.utsikto bhāryāṃ snuṣāṃ duhitaraṃ vā^abhimanyate" iti //

tayoḥ kalaho rātrau iti samānam //

dūṣya.daṇḍa.upanateṣu tu - yuva.rājaḥ senā.patir vā kiṃcid apakṛtya^apakrānto vikrameta //

tato rājā dūṣya.daṇḍa.upanatān eva preṣayet phalgu.bala.tīkṣṇa.yuktān iti samānāḥ sarva eva yogāḥ //

teṣāṃ ca putreṣv anukṣiyatsu yo nirvikāraḥ sa pitṛ.dāyaṃ labheta //

evam asya putra.pautrān anuvartate rājyam apāsta.puruṣa.doṣam //
KAZ05.1.57ab/ sva.pakṣe para.pakṣe vā tūṣṇīṃ daṇḍaṃ prayojayet /
KAZ05.1.57cd/ āyatyāṃ ca tadātve ca kṣamāvān aviśaṅkitaḥ //E
(ṛeplenishment of the treasury)